PEDAGOGIKA -  jest to wszechstronna nauka o wychowaniu, której
istotę stanowi całożyciowy rozwój człowieka oraz wszelkie tak dodatnie jak i
ujemne wpływy jednych ludzi na drugich oraz wpływy środowiska.

Pedagogika bada zjawiska wychowawcze, w kontekście procesów
społecznych i przy uwzględnieniu jednostkowych procesów psychicznych. Ukazuje
ona istotę wychowania: bios, etos, agos, los oraz miejsce aktywności jednostki.

Pedagogika
- nauka o
wychowaniu. Nazwa dyscypliny pochodzi od dwóch słów: pais - chłopak, ago -
prowadzę, wiodę, paidagogos - prowadzący chłopca.

Pedagogika powstała z filozofii i jako nauka wyodrębniła
się w II połowie XIX wieku. Dorobek pedagogiki do XIX wieku to przede wszystkim
praktyka dotycząca wychowania.

Mówiąc
o tym, że pedagogika zajmuje się procesem wychowania myślimy o :

-
warunkach wychowania,

-
celach wychowania,

-
treściach wychowania,

-
metodach i formach wychowania,

- oraz
o prognozie.

Pedagogika jest dyscypliną naukową
ponieważ posiada:

1. przedmiot badań (wychowanie)
oraz podmiot badań (człowiek, wychowanek),

2. metody badań,

3. teorię, czyli dorobek.

Funkcje pedagogiki :

- funkcja diagnostyczna - określa
stan rzeczy,

- funkcja prognostyczna -
przewiduje rozwój danej sytuacji,

- funkcja instrumentalno-techniczna
- obejmuje konkretne działania.

Zadania pedagogiki :

- wyjaśnienie przyczyn danego
stanu rzeczy, np.: zachowania,

- przewidywanie skutków,

- opisywanie formy pracy, praca z
daną jednostką.

Nauki pomocnicze :

- psychologia,

- medycyna z uwzględnieniem
psychiatrii,

- socjologia,

- demografia,

- ekonomia.

XIX wiek – rozpad filozofii na dyscypliny. Pedagogika rozwinęła się
i podzieliła na cztery działy:

PEDAGOGIKA OGÓLNA

DYDAKTYKA czyli teoria
kształcenia,

TEORIA WYCHOWANIA

HISTORIA WYCHOWANIA

Pedagogika ogólna zajmuje się podstawami, strukturą i celami wychowania,
metodologią badań swego przedmiotu, analizą ogólnych doktryn pedagogicznych i
psychicznych a także wszelkimi problemami wychowania.

Dydaktyka
koncentruje się na procesie nauczania, uczenia się (uczenie intencjonalne).

Teoria wychowania rozważa o ideałach, celach, treści, procesie, zasadach i
metodach wychowania. Rozważa treści zmienności wychowania, ukazuje wychowanie
człowieka w okresach transformacji ustrojowej, ukazuje konflikty, które w tych
okresach pojawiają się.

Historia wychowania to nauka, której przedmiotem badań są dzieje praktyki
wychowawczej i dzieje myśli pedagogicznej. Myśl pedagogiczna zawarta w
doktrynach pedagogicznych wyjaśnia jak w poszczególnych epokach wychowywano, do
czego zmierzano.

XVIII / XIX

Jan Henryk Pestalozzi

Kryterium programowe:

pedagogika społeczna,

pedagogika specjalna,

pedagogika porównawcza,

teoria i organizacja zarządzania
oświatą.

Pedagogika społeczna bada
społeczne aspekty wychowania (np. trudności szkolne). W obrębie pedagogiki
społecznej znajduje się pedagogika opiekuńczo-wychowawcza:

opieka nad wszystkimi dziećmi w
Domu Dziecka,

opieka nad chorymi starcami.

Pedagogika opiekuńczo-wychowawcza
odnosi się do każdej fazy życia człowieka.

Pedagogika dzieli się ze
względu na fazy rozwojowe:

pedagogika prenatalna,

pedagogika żłobkowa,

pedagogika przedszkolna,

pedagogika wczesnoszkolna,

pedagogika szkolna dzieci i
młodzieży (pedagogika szkoły zawodowej, pedagogika szkoły ogólnokształcącej),

pedagogika dorosłych,

pedagogika ludzi starych
(gerontologia edukacyjna).

Gerontolodzy podzielili życie
ludzkie na etapy:

dążenie do osiągnięcia
kwalifikacji zawodowych: 0 – 25 r. ż.,

okres pracy zawodowej,

okres emerytalny,

okres niedołęstwa i zależności od
osób trzecich.

Podział pedagogiki ze względu
na dziedzinę działalności:

pedagogika przemysłowa,

pedagogika rolnicza,

pedagogika wojskowa,

pedagogika lecznicza
(traumatologia),

pedagogika pracy
kulturalno-oświatowej,

pedagogika wczasów.

Pedagogika ogólna z elementami
etyki

Etyka – nauka o moralności.

Wszystko
co człowiek wewnętrznie posiada, powstaje jako dzieło wychowania. Rozwój mowy i
umiejętność zawodowa, światopogląd i religijność, uspołecznienie i patriotyzm,
zasady moralne i ludzkie postępowanie, musi być co najmniej w swych początkach
wypielęgnowane przez staranne wychowanie i kształcenie.

Zjawiska
przemian w wychowaniu dotyczą ostatnich kilkudziesięciu lat, kiedy nastąpiła
reorientacja na temat rozwoju człowieka.

Rozszerzanie
się terenów oddziaływań wychowawczych w dół i w górę (od prenatalności do
gerontologii).

Zmiana
charakteru wychowanków (z indywidualnego na grupowe). Powstanie nowych
instytucji wychowawczych: hospitacja, organizacje pomagające narkomanom i alkoholikom.

Pedagogizacja
wielu instytucji dotychczas tradycyjnie niewychowawczych, np. wojsko,
sądownictwo, prasa, handel.

Pedagogizacja
starych instytucji wychowawczych, np.: szkoły, uniwersytety.

Pedagogizacja
duszpasterstwa w kościele (od drugiego soboru watykańskiego 1962-65).

Zastosowanie
środków oddziaływania na ludzi.

STRUKTURA PIONOWA PEDAGOGIKI.

Wychowanie
jest koniecznością biologiczną oraz działalnością powodującą stawanie się
lepszym i mądrzejszym. Wychowanie dokonuje się w odpowiednich warunkach.

Niesienie
pomocy wychowawczej to inaczej opieka w celu ukształtowania człowieka.

Najważniejsza
jest atmosfera wychowania (działanie wychowawców, wpływanie i urabianie
wychowanków).

Wychowanie
jako działalność dokonująca się przy określonych zabiegach, wywoływania różnych
zmian.

Wywoływanie
zmian to proces wychowawczy.

Wychowanie
jest to działanie wychowawcze.

Wychowanie
są to sytuacje wychowawcze, czyli warunki w jakich te działania zachodzą, są to
także wyniki, czyli wytwór działań i warunków.

Wychowanie
to także zachodzące zmiany wychowawcze.

Zmiany
wychowawcze to długotrwały ciąg zmian zachodzących w procesie rozwoju
człowieka, w czym biorą świadomy udział wychowawcy. Współdziałają przy tym
różne okoliczności i warunki jako sytuacje wychowawcze, oraz dążność samego
wychowanka do osiągania coraz większej samodzielności moralnej i umysłowej oraz
życiowej jako najdalszego tworu wychowania.

1/3
życia ludzkiego jest to proces opiekuńczo-wychowawczy.

DEFINICJA PRAKSEOLOGICZNA – oddziaływanie wychowawców.

Wychowanie

jest to
wprowadzenie przez osoby dojrzałe osób dojrzewających do życia społecznego,

jest to
planowe działanie ludzi dojrzałych na ludzi dojrzewających,

jest to
świadome urzeczywistnianie wartości w kimś.

DEFINICJA EWOLUCYJNA – proces rozwojowy jednostki.

Wychowanie
jest procesem wrastania jednostki w społeczną świadomość gatunku lub procesem
zdobywania przez jednostkę doświadczeń. Przedstawiciele tego definiowania
stawiają dziecko w centrum zainteresowania, rozwoju. Ich definicje maja
charakter ewolucyjny, wyjaśniają na czym polega rozwój człowieka (J. J.
Rousseau).

DEFINICJA SYTUACYJNA – bodźce środowiska wychowawczego.

Trzecia
grupa definicji koncentruje się na warunkach i bodźcach wychowania.

Wychowanie
to przygotowanie do życia przez życie lub całość operacji życiowych. To szkoła
wspólnoty przeżywana przez zabawę, pracę, rozmowę i wszelkie formy wyrażania
się. Te definicje mają charakter definicyjny. Zastanawiają jak przygotować
środowisko wychowujące. ŚRODOWISKO WYCHOWUJĄCE = EKOLOGIZM.

Czwarta
grupa definicji skupia się na wytworach i skutkach wychowania. Zdarza się też
socjologom.

DEFINICJA ADOPCYJNA – skutki i wytwory wychowania.

Wychowanie
jest przysposobieniem wychowanka na pełnosprawnego członka grupy społecznej (kształtowanie
się charakteru, osobowości). Wychowanie jest to oddziaływanie pokoleń dorosłych
na dorastające aby ukształtować je zgodnie z oczekiwaniami społecznymi.

Przedstawiciele
tego kierunku utożsamiają istotę z wynikiem, którym jest dobre przystosowanie,
adaptacja wychowanka do społeczeństwa.

Jednak na pełny proces
wychowawczy składa się:

samorzutny rozwój,

sytuacje bodźcowe,

wytwory wychowania,

proces trwa całe życie.

Współczesne
systemy wychowania posługują się definicjami ramowymi.

Wychowanie jest zawsze
społecznie uznawanym systemem działania pokoleń starszych na młodsze w celu
pokierowania ich wszechstronnym rozwojem dla przygotowania według określonego
ideału nowego człowieka do przyszłego życia. Wobec tego ramami wychowania są pokolenia starsze społeczeństwa, ich
system kierującego działania na młodzież, ideał nowego człowieka i przyszły
kształt życia jako cele do osiągnięcia. W ten sposób wychowanie jawi się jako
rozwój człowieka, w którym punktem wyjścia jest osoba wychowanka.

Składniki procesu wychowawczego to
inaczej SIŁY CZYNNIKÓW WYCHOWAWCZYCH.

Ramowa definicja wychowania scala
w sobie cztery poznane formy ujęcia wychowania:

jako urabiania,

jako swobodnego rozwoju,

jako oddziaływania sytuacji,

jako wytworu.

Na skutek tego scalenia zawiera
w sobie podstawowe składniki wychowawcze, którymi są dynamiczne siły działające
w procesie wszechstronnego rozwijania człowieka. Do tych sił należą społeczne
działania wychowawcze, które starają się pokierować naturalnym rozwojem
wychowanka przez jego zbliżenie do ideału nowego człowieka oraz ukształtowanie
jego postawy wobec przyszłego nieznanego jemu życia.

Dynamizm
procesu wychowania to pęd życiowy do naturalnego psychicznego rozwoju
organizmu, nazywamy go BIOS, tzn. życie. Siła biosu zależy od wyposażenia
dziedzicznego, biologicznego i dyspozycji jak talenty, upośledzenia,
zwyrodnienia. Ukształtowany jest przez pokolenia, jest to naturalny
psychoorganiczny rozwój jednostki odbywający się niezależnie od naszej woli,
dlatego stanowi fundamentalną siłę napędową całego procesu wychowawczego.

Siła ta
wynikająca z instynktu samozachowawczego i rozrodczego, z popędów i namiętności
jest zawsze żywiołowa i wymaga przeto pokierowania jego energią na właściwe
cele.

Pomimo
swej żywiołowości siła popędu od początku istnienia człowieka zależy od pomocy
wychowawczej opieki, od społecznego znaczenia wychowawców, rodziców,
nauczycieli, które jest unormowane zwyczajami i tradycją życia określonego
społeczeństwa i ten potężny nurt życia społecznego stara się pokierować biosem
jednostki do własnych celów, norm, zwyczajów przy pomocy przymusu, nacisku,
kontroli. Nazywa się go ETOSEM, tzw. zwyczaj, obyczaj, przyzwyczajenie.

Etos
jako składnik wychowania działa na bios przez stwarzanie sytuacji wychowawczych
w środowiskach społecznych takich jak rodzina, szkoła, przedszkole, grupa
koleżeńska, w których obowiązują społeczne wzorce zachowania.

Kształtują
się takie cechy jak: powinność, obowiązek, odpowiedzialność, solidarność
grupowa. Na skutek działania etosu w różnych dziedzinach życia następuje
dziedziczenie społecznych postaw moralnych, religijnych.

Pod
wpływem siły etosu następuje przyswojenie przez rozbijającą się jednostkę
dorobku kultury, tradycji, historii, obyczajów, narodowości, dokonuje się
przystosowanie społeczne i przysposobienie na pełnoprawnego członka
społeczeństwa.

Działanie
etosu jako drugiego składnika wychowania sprowadza się do socjalizacji, czyli
uspołeczniania. Etos stwarza zagrożenie w postaci mody, kultury masowej.

Wobec
zagrożenia biosu przez etos potrzebne jest korygujące działania wychowawcy,
czyli AGOS. Siła prowadząca wychowawców. Siła ta daje się wymierzyć, określić
(autorytet wychowawczy nauczycieli). Autorytet – siła wewnętrzna.

Agos
wychowawców kierujący wychowaniem wychowanka, siła uszlachetniająca nowe
pokolenia rozwijając je osobowo w procesie personalizacji. Wiąże się z
ukształtowaniem postawy wychowanka wobec przyszłego życia.

Nieokreśloność
przyszłego życia, do którego ma przygotować wychowanie wprowadza czwarty
składnik wychowania, siłę najbardziej tajemniczą, nieobliczalnie występującą w
postaci LOSU. Los narzuca nam rodziców, określa koleje życia. Był przedmiotem
badań. Wymyślono teorie fatalistyczne, deterministyczne, w których los dorastał
do absolutu. W losie wyróżniamy czynniki przeznaczeniowe nieodwracalne, np.:
śmierć, oraz czynniki wokacyjne, czyli powołaniowe, np.: wolność, łaska, los
(droga życiowa chrześcijanina).

Logos –
stanowisko chrześcijańskie; inaczej słowo, nauka, świat, mądrość boża.

Człowiek
może sobie wybierać bohaterów, cele, postawy, do których zmierza.

Pedagogika
w tym znaczeniu jest inicjacją, wtajemniczeniem. Wszystkie składniki działają
razem. Ścierają się siły losu, biosu, agosu i etosu w ramach określonej
sytuacji życiowej i jej zmienności. Ostateczny wynik wychowawczy złożony jest z
dwu zasadniczych nurtów życia.

Początkowe działanie etosu na
pęd życiowy biosu wytwarza drugi nurt, natomiast dalsze korygujące działanie
siły agosu na głębinowy nurt życiowy w jednostce wykształca właściwy pierwszy
nurt wychowania.

Nurt drugi to są elementy kultury,
barbarzyństwa, skłonności do wypadków, wykolejenia.

Nurt pierwszy są to nabyte zasady
światopoglądowe, moralne, religijne, społeczne, ideał wychowanków.

Ostateczny wynik wychowawczy
wytwarza dwa nurty życia.

Plan życia wychowanek realizuje
pod wpływem etosu (kultura, tradycja, zachowanie rodziców). Etos kształtuje
jednostkę. Wypadkowa biosu i etosu wytwarza II nurt życia jednostki.
Podejmowane jest działanie agosu (wychowawcze, który działa na bios (wytwarza
właściwy nurt wychowawczy, czyli I nurt życia). II nurt życia rozwija się tam,
gdzie są słabe więzi rodzinne. Najczęściej osoba trafia do złych środowisk ale
nie zawsze. I nurt życia to postawy, światopogląd moralny, społeczny,
religijny. II nurt życia to skłonność do wypadków, wykolejeń.

Istota wychowania to końcowy
wytwór, dzieło rozwojowego procesu wychowawczego.

Rozwój człowieka to całożyciowy
proces wychowawczy. Ciągły, jednokierunkowy.

Możliwości rozwoju:

rozwój wzwyż – do ideału nowego człowieka,

rozwój utrzymujący się na pewnym
osiągniętym poziomie,

rozwój w dół – wykolejenie,
wynaturzenie.

Normalnym
zjawiskiem w wychowaniu jest rozwój ewolucyjny, tzn. każdy następny stan jest
lepszy od poprzedniego. Ten kierunek nazywa się PROGRESJĄ.

Progresja
wychowawcza jest normalnym rozwojem człowieka i stanowi przedmiot ogólnej
pedagogiki praktycznej jako nauki stosowanej.

Zdarza
się, że w normalnym wychowaniu pojawia się zastój, zahamowanie, granica
spowodowana jakimś upośledzeniem. Takie zahamowanie rozwoju i obniżenie jego
poziomu nazywa się DEGRESJĄ wychowawczą.

Degresja
wychowawcza stanowi przedmiot badań pedagogiki specjalnej, leczniczej i
klinicznej, traktującej o zaburzeniach i nienormalnościach w rozwoju
prawidłowym.

Jednostka
zdrowa i normalnie rozwijająca się nie tylko zatrzymuje się ale i cofa się w
rozwoju intelektualnym, moralnym, społecznym i ulega uwstecznieniu.

Jest to
kierunek rozwoju inwolucyjnego (przypisane jest to ludziom w wieku
starczym; jeżeli człowiek jest aktywny do późnych dekad życia to nie grozi mu
inwolucja).

Rozwój entropiczny:
entropo – odwracam się; rozkład rozwojowy; proces wykolejenia wychowawczego;
REGRESJA wychowawcza, którą bada pedagogika zajmująca się różnymi zjawiskami
patologicznymi jak przestępczość, wykolejenie.

Trzy możliwości rozwoju:

progresja,

degresja,

regresja.

Wszystkie
kierunki dotyczą zmian w biosie jednostki w stronie fizycznej, psychicznej i
duchowej. Rozwój ten może być ilościowy i jakościowy.

Wymienione
trzy możliwości w rozwoju człowieka mogą wystąpić w zdecydowanie jednym
kierunku ale najczęściej nawet normalny rozwój podlega wahaniom. Są nim okresy
zastoju, okresy zrywu w górę ku doskonałości oraz przejściowe etapy upadku i
cofania się.

Nawet w
wypadku największego wykolejenia człowiek może odwrócić się od zła.

I nawet
na tych możliwościach odmiany bazuje optymizm pedagogiki.

Kazimierz Dąbrowski: Trud rozwoju.

CZYNNIKI ROZWOJOWE CZŁOWIEKA

czyli dynamizmy biosu, etosu,
agosu choć nie tak nazywane były analizowane w różnych okresach historii, np.:

Arystoteles wśród tych czynników
wymienia:

naturę,

przyzwyczajenie,

rozum.

J. J. Rousseau (XVIII w.) –
czynnikami i siłami wychowania są:

natura (własna psychika),

ludzie (deprawują szlachetność
dziecka),

rzeczy (dobroczynny, korygujący
wpływ przyrody).

Benecker – na rozwój człowieka
wpływają:

przyroda,

losy własne,

losy innych ludzi.

Koniec XIX wieku zrodził pewne
stanowiska:

Natywiści

rozwój cech psychicznych i
charakter ludzi jest wrodzony i niezmienny.

Empiryści

o rozwoju decyduje doświadczenie
własne, czyli empiria, która kształtuje i zmienia człowieka.

Teoria
konwergencji - dwuczynnikowa (dwa czynniki rozwojowe: wewnętrzny i zewnętrzny):

w
każdym momencie rozwój pozostaje pod wpływem tak czynników wrodzonych,
wewnętrznych (dziedzicznych) i zewnętrznych (środowisko), które współdziałają
ze sobą, tzn. że geny wyznaczają granice możliwości rozwoju, środowisko zaś je
realizuje.

Przeciwko
tej teorii wystąpiła pedagogika chrześcijańska i socjalistyczna.

Pedagogika chrześcijańska –
trójczynnikowa:

czynniki
rozwoju:

dziedziczność
biologiczna oraz wrodzoność cech nabytych w czasie prenatalnym,

wpływy
zewnętrzne środowiska, zarówno niezamierzone jak i te celowe (rodzina, szkoła,
kościół, oraz kulturalne),

duchowość
człowieka, na którą składa się rozumność, zdolność do wartościowania, wolność
woli w wyborze, wolna odpowiedzialność, twórczość, otwartość na głębię
metafizyczną, czyli poszukiwanie Boga.

Pedagogika socjalistyczna –
czynniki rozwoju:

dziedziczność biologiczna oraz wrodzoność
cech nabytych w czasie prenatalnym,

wpływy zewnętrzne środowiska oraz
kulturowe,

własna aktywność jednostki.

Tak pojęte czynniki osobowościowe
duchowości wraz z ich rozumnością, wartościowaniem, wolnością, twórczością,
religijną otwartością tworzą cechy gatunkowa człowieka i decydują o rozwoju
wychowanka.

Przeciwstawiając się
konwergencji czynników zewnętrznych i wewnętrznych, właściwym zadaniem
wychowawczej siły agosu jest prawidłowe ukształtowanie właściwych czynników
osobowościowych wychowanka, tj. budzenie jego duchowości aby zapanowała nad
całością rozwoju kierując się w stronę pełni człowieczeństwa.

Teoria dialektyczna –
czteroczynnikowa – rozwinięcie teorii dwuczynnikowej.

Czynniki wewnętrzne (biologiczne)	Czynniki zewnętrzne (środowiskowe, społeczne)
anatomiczne i fizjologiczne wyposażenie, potrzeby, skłonności, dążenia dziecka.	bodźce i wpływy środowiska, celowe rozwijanie przez nauczanie i wychowanie.

PROCES KSZTAŁTOWANIA SIĘ
PEDAGOGIKI JAKO NAUKI

    Przedmiotem
badań pedagogiki jest człowiek w trakcie rozwoju. Dobro rozwoju człowieka wiąże
się z rozwojem społeczeństwa.

DZIAŁALNOŚĆ SOFISTÓW VI
w. p.n.e.

Demokracja ateńska staje się formą prawie okrzepłą, tzn.
zakończyły się podboje, nie jest ważne wychowanie fizyczne, wojskowe.

Urodzenie czy wychowanie decyduje o rozwoju człowieka. Same
zadatki wrodzone o niczym nie świadczą. Potrzebne jest odpowiednie
ukierunkowanie wychowawcze.

Sofiści nazwali się NAUCZYCIELAMI MĄDROŚCI I CNOTY. Za
nauczanie i prowadzenie dyskusji pobierali opłaty.

Sofiści pierwsi opracowali METODY WYCHOWANIA polegające na
bezpośrednim kontakcie z młodzieżą. Przestrzegali zasady indywidualizacji i
uspołeczniania. Wyznawali zasadę – wychowanie poprzez rozwój intelektu –
wiedzieć to postępować słusznie.

Najważniejsze
cechy charakteru to mądrość i moralność.

Sofiści
analizowali czynniki wychowania, wymieniając wśród nich:

zadatki
wrodzone,

środowisko
wraz z jego kulturą,

ćwiczenie,

uczenie
się,

własną
aktywność jednostki.

Udoskonalili
metody pracy dydaktycznej, dostarczając pierwowzoru dyskusji, dialogu,
negocjacji.

Filozofowie,
którzy byli uczniami sofistów, byli także ich przeciwnikami. Byli autorami
swoich metod wychowania (Sokrates). Platon był uczniem Sokratesa. Wypracował
koncepcję idealnego państwa (Tak trzeba
wychowywać ludzi aby zapanowała praworządność.)

ETAPY WYCHOWANIA WEDŁUG SOKRATESA

ciekawość

logiczne stopnia nauczania:
uczenie się, nauczanie, umiejętność zastosowania zdobytej wiedzy.

Sokrates – DUSZA

dusza roślinna

sen, ruch, odżywianie

dusza zwierzęca

chęć poznania (poznawanie
zmysłowe)

dusza rozumna

refleksja wewnętrzna nad tym co
pozostaje

Szkoła filozoficzna – od 10 do 12
lat.

Metoda nauki – dyskusje z
młodzieżą.

I i II w. p.n.e.

Rzymianie
opanowują Grecję. Zachwycają się kulturą. Kwintylian stwierdza jak duży wpływ
kultura grecka miała na kulturę rzymską. W każdej rodzinie rzymskiej po podboju
Grecji znalazł się jeden Grek wykształcony, który wychowywał chłopców, kobiety,
dziewczyny. Czteroletnich chłopców uczono greki a potem łaciny.

Kwintylian
ujmuje opinię o wychowaniu analizując takie hasła:

cele,

metody,

proces,

warunki,

organizacja szkolnictwa.

Rozwodzi
się na temat charakteru i powinności nauczyciela, podkreślając specyfikę zawodu
nauczyciela – jak ojciec do dziecka – z miłością, szacunkiem, niezbędną
surowością.

Szkoła
gramatyczna o programie filozoficznym:

-
gramatyka, - muzyka, - dialektyka.

Szkoła
retoryczna, wyższa, filozoficzna:

- uczy
wiedzy prawniczej, politycznej, ekonomicznej, sztuki krasomówstwa.

Ideał
wychowania: mówca – obywatel.

Jego
cechy:

mądrość,

moralny
charakter,

umiejętności
krasomówcze.

Pojawia
się chrześcijaństwo. Prześladowania niewolników. Chrześcijaństwo rzymskie
nazywamy religia niewolników. Zanika wielobóstwo. Chrześcijanizm wprowadza
zasady wychowania – dążenie do zjednoczenia z Bogiem.

Pierwsze
szkoły:

katechumenaty
(nauczycielami są katecheci), uczniowie to katechumeni; metoda pracy –
katecheza.

W VIII
w. n.e. powstaje nowy typ szkół. Inicjator: Karol Wielki. Przy kościołach
powstają szkoły parafialne. Przy siedzibach biskupich powstają szkoły
filozoficzne. W latach 856 i 853 n.e. (Sobory) władze watykańskie zgodziły się
z poleceniem Karola Wielkiego odnośnie szkół.

Od
połowy IX wieku oświatę przejmuje kościół. Powstają trzy typy szkół:

parafialne
(dla chłopców),

klasztorne
(dla chłopców i dziewcząt),

katedralne
(przygotowywały do stanu duchowego).

Następuje
rozwój miast, gospodarki, rodzi się wolnomyślicielstwo. Ludziom nie wystarcza
już ideał ascezy. Zawiązuje się cech ludzi uczących się i nauczających.
Powstają pierwsze uniwersytety (Paryż, Oxford, Salamanka)

ODRODZENIE XV – XVI w.

Nowy
program wychowania i kształcenia – liczne prace pedagogiczne. Wychowanie
człowieka wszechstronnego, przygotowanego do wszystkich funkcji życiowych.

Sobór
trydencki – reformowano wszystkie szkoły parafialne, katedralne, klasztorne.

W 1558 roku ukazuje się w Polsce
książka Erazma Glicznera pt. “Książki o wychowaniu dzieci”, napisana w języku
polskim.

Reformacja
– protestanci organizują własne szkoły nowoczesne. Tolerancja jest
najważniejsza w tych szkołach. Przenosi się tam magnacja.

Kościół
zakłada w 1540 roku Towarzystwo Jezusowe (jezuici). Założycielem jest Lojola.
Stają się one szkołami elitarnymi.

Pod
koniec XVI wieku we Włoszech powstają inne szkoły kościelne. Kładziono duży
nacisk na nauczanie języków: greki, łaciny, hebrajskiego.

Na
początku XVII wieku filozofowie zgłaszają postulat przebudowy szkoły
programowej i metodycznej.

W
Amsterdamie powstaje prężny ośrodek – Uniwersytet Nowoczesny. Tworzy się nowa
pedagogika.

Husyta
Jan Amos Komeński pisze i wydaje “Wielką Dydaktykę” w 1657 roku – sztuka
nauczania wszystkich wszystkiego.

Pedagogika
Johna Locka:

umysł
człowieka jest jak czysta biała karta,

wychowanie
człowieka umiejącego zachować się w każdym momencie (wychowanie
dżentelmeńskie),

nauka
języków i rzemiosła.

WIEK XVIII.

nowa filozofia,

refleksje nad wychowaniem wzbudza
Jan Jakub Rousseau,

rozgłasza zasadę swobody w
wychowaniu, naturalizm,

napisał dzieło pedagogiczne:
“Emil, czyli o wychowaniu”,

naturalne wychowanie to kontakt z
przyrodą (odzwierciedla harmonię piękna i dobra),

0 – 3 niemowlęctwo Emila,

4 – 12 dzieciństwo (życie z
naturą),

tylko natura wskaże Emilowi
odpowiedni czas do nauki,

13 – 15 szkoła (czas na
rozsmakowanie się w naukach),

dojrzewanie światopoglądowe i
społeczne,

do 20 roku życia zapoznanie z
religią,

związek małżeński (Emil i Zofia),

piąta księga mówi o roli kobiety w
życiu, o funkcjach opiekuńczych i rodzicielskich.

WIEK XVIII / XIX

Jan
Henryk Pestalozzi

zasady
wychowania,

metoda
biedoty (stan trzeci ludności),

Pestalozzi
uważał, że biedne dzieci także należy kształcić w szkole elementarnej aby mogły
radzić sobie w świecie,

zorganizował
zakłady dla sierot oraz Szkoły Nauczycieli, którzy mieli uczyć w szkole
elementarnej,

stworzył
teorię i metodykę szkoły początkowej: “Jak Gertruda uczy swoje dzieci”.

J. F.
Herbart

bogaty
arystokrata,

spotkał
się z Pestalozzim i zachwycił się jego działaniem,

w 1803
roku otrzymał Katedrę w Uniwersytecie Królewieckim,

postanowił
zrobić to co Pestalozzi, tylko, że na szczeblu szkoły średniej,

utworzył
Seminarium dla Nauczycieli oraz liczne szkoły,

zamierzał
stworzyć naukową pedagogikę,

oderwał
pedagogikę od filozofii i oparł na etyce i psychologii tworzonych przez siebie,

etyka
ukazuje cel wychowania – jest nim moralny charakter,

psychologia
pokazuje drogi wiodące do realizacji tego celu. Te drogi to kierowanie, karność
i nauczanie wychowujące,

stworzył
teorię stopni formalnych opartych na schemacie myślenia i obejmującą cztery
stopnie: jasność, kojarzenie, systematyczność, metodyczność.

Pedagogika
Herbarta została rozgłoszona przez uczniów. Program, budowa, metoda lekcji –
jest to pierwsza faza technologii uczenia się.

Pojawiają
się dwa kierunki:

indywidualizm
pedagogiczny,

socjologizm
(uspołecznienie uczniów w szkole).

Pojawił
się spór pomiędzy tymi dwoma kierunkami. Doprowadził on do zrodzenia się
pedagogiki eksperymentalnej.

Powyższa
pedagogika wykorzystuje nauki przyrodnicze. Metody przyrodnicze nie
rozstrzygają celu wychowania.

WIEK XX.

Na
początku XX wieku pedagogika eksperymentalna przeżyła kryzys i pojawiła się
pedagogika normatywna, która w aspekcie filozofii i etyki rozstrzyga o celach
wychowania (czyli o tym co ma być, do czego ma doprowadzić), czyli doprowadza
do zrodzenia się aksjologii (nauki o wartościach).

W
okresie międzywojennym na podstawie aksjologii pedagogika normatywna starała
się określić ideały i cele wychowania, np.:

ideał
narodowca – chrześcijanina,

ideał
państwowowca.

Pedagodzy
pokłócili się i zrodził się czwarty rodzaj pedagogiki: pedagogika czysta. Bada
ona prawa rozwojowe człowieka.