SOCJOLOGIA

SOCJOLOGIA - nauka o zbiorowościach ludzkich, której przedmiotem badania są:

a. zjawiska i procesy
tworzenia się różnych form życia zbiorowego ludzi;

b. struktury tych
zbiorowości;

c. zjawiska i procesy,
zachodzące w tych zbiorowościach, wynikające ze wzajemnego oddziaływania ludzi
na siebie;

d. siły skupiające i siły
rozbijające te zbiorowości;

e. zmiany i
przekształcenia zachodzące w tych zbiorowościach.

Zakres przedmiotowy socjologii
pracy:

1. socjologiczne ujęcie i
   definicja pracy, klasyfikacja jej różnych form i rodzajów występujących w
   dawnych i we współczesnych zbiorowościach ludzkich oraz podstawowe zasady
   sprawnego wykonywania tej sfery aktywności ludzkiej;
2. badania społecznych
   konsekwencji pracy, skutków społecznego jej podziału i rozwoju narzędzi
   pracy;
3. analiza czynników
   wpływających na motywację pracownika i intensywność jego wysiłku,
   warunkującego wydajność załogi i ogólną produkcyjność zakładu pracy;
4. zagadnienia społecznych
   czynników wpływających na zadowolenie z pracy i na identyfikację
   pracowników z zakładem pracy oraz analiza czynników warunkujących morale
   pracownicze;
5. kwestie dotyczące zjawisk i
   procesów dezorganizacji systemu społecznego zakładu oraz wpływu tych
   procesów na wykonywanie pracy;
6. problematyka stosunków
   między załogą a kierownictwem;
7. zinstytucjonalizowanie
   formy kierowania pracą w społeczeństwach nowoczesnych (biurokracja,
   organizacja itp.);
8. sprawy dotyczące wpływu
   pracy na tworzenie się rozmaitych typów osobowości i na wymagane selekcje
   zawodowe.

II. SOCJOLOGIA OGÓLNA
A SZCZEGÓŁOWE

SOCJOLOGIA OGÓLNA tworzy teorie obejmujące zespoły zjawisk (ich
ogół), występujące w społeczeństwach (całych), które służą wyjaśnieniu zjawisk
i procesów podstawowych (ważnych dla wszystkich dziedzin życia społecznego);
jej zadaniem jest również ustalanie pojęć.

Główne teorie
socjologii ogólnej:

1. teoria struktur społecznych (teoria społeczeństwa) - uogólnia
   wyniki badań nad typami i formami zbiorowego życia ludzi ->statyka
   społeczna
2. teoria zmian - uogólnia wyniki badań nad zjawiskami i
   procesami zachodzącymi w grupach i zbiorowościach ->dynamika
   społeczna

SOCJOLOGIA SZCZEGÓŁOWA zajmuje się systematycznym opisem poszczególnych
dziedzin i wyjaśnianiem zachodzących w nich zjawisk.

Każda socjologia
szczegółowa ma wielorakie powiązania z socjologią ogólną. Pierwsza z nich
korzysta z inspiracji i założeń teoretyczno-metodologicznych drugiej, a
socjologia ogólna weryfikując osiągnięcia badawcze socjologii szczegółowej
wyprowadza uogólnienia wzbogacające ogólną teorię socjologiczną.

Między socjologią
ogólną i szczegółową istnieją sprzężenia zwrotne i komplementarne powiązania.

III. INTERPRETACJA
PODSTAWOWYCH FUNKCJI SOCJOLOGII

Spośród różnych
koncepcji socjologii można wyodrębnić jej cztery podstawowe funkcje:

1. diagnostyczna - polega na dostarczaniu praktykom wiedzy o
   sytuacji, w obrębie której zamierzają działać; badacz dostarcza wiedzy o
   pewnym wycinku rzeczywistości społecznej celem:
• usunięcia niepożądanego
  stanu rzeczy,
• oceny skuteczności
  określonej akcji,
• zebrania danych ogólnych;
  
2. ideologiczna -
   uwidacznia się wpływem na cele, jakie sobie stawiają jednostki działające;
   polega na wprowadzaniu do prac naukowych terminów nacechowanych
   emocjonalnie i wartościująco lub ciągłym powtarzaniu określonych
   twierdzeń, co pośrednio wpływa na kształtowanie postaw czytelnika;
3. prognostyczna (prewidystyczna) - dostarcza wiedzy o tym, że
   określone warunki wywołują odpowiednie następstwa; niezbędne dla pełnienia
   tej funkcji jest jasne, jednoznaczne i udoskonalane (względem zmian
   rzeczywistości) formułowanie praw warunkowych;
4. socjotechniczna - oznacza wykorzystanie teorii socjologicznych
   do formułowania zaleceń podsuwanych praktykom profesjonalnie zajmującym
   się kształtowaniem i modyfikacją postaw i zachowań.

Inne funkcje
socjologii: demaskatorska, apologetyczna, teoretyczna itp.

 IV.
SOCJOTECHNIKA

SOCJOTECHNIKA - próba praktycznego podejścia do socjologii; metoda budowania reguł
jak skutecznie oddziaływać na grupy i jednostki w celu wywołania pożądanych
zmian (przesłaniem socjotechniki jest zastąpienie metody “prób i błędów”).

Rodzaje
socjotechnik:

1. klasyczna - polega na przekładaniu ogólnych zasad na język
   praktycznych dyrektyw;
2. kliniczna- polega na opanowaniu i dążeniu do zastosowania
   różnych dyrektyw;
3. interwencyjno-ekspertowa - ma zastosowanie wówczas, gdy
   eksperci o zintegrowanych kompetencjach po rozpoznaniu pewnej, (zwykle
   trudnej), sytuacji formułują określone zalecenia.

Strategie
socjotechniczne:

1. emancypacyjna - podmioty stwarzają warunki, których celem jest
   pokazanie przedmiotom możliwości swobodnego działania (wyzwalających ludzi
   z ograniczeń) -> budowanie spontaniczności i aktywności;
2. manipulacyjna - podmioty, stojące nad zbiorowościami, bądź
   podmioty zewnętrzne, poprzez narzucenie określonego systemu bodźców
   starają się wyzwolić reakcje przystosowawcze, mające zmienić zbiorowość w
   określonym kierunku.

Elementy składowe
socjotechniki:

1. systemy oddziaływania podmiotów sterujących na przedmioty sterowane:

relacja liniowa - system
sterujący bezpośrednio: S₁ - S_n,

relacja liniowa pośrednia: S₁ - S₂ - - S_n,

relacja nieliniowa pośrednia;

2. reguły socjotechniczne - dyrektywy socjotechniczne:

warunek wystarczający: “aby osiągnąć cel, wystarczy”,

warunek konieczny, ale nie wystarczający: “aby osiągnąć cel, trzeba”,

warunek zwiększenia prawdopodobieństwa: “aby osiągnąć cel, dobrze jest”;

3. środki działania podmiotu sterującego:

oddziaływanie na emocje lub uczucia,

oddziaływanie na umysł i intelekt;

4. zmiany społeczne w przedmiotach działania - wywołują zmiany w zachowaniach i postawach.

Socjotechniczne
modele zbiorowości:

1. systemowo - funkcjonalny - ujmuje zbiorowość jako zrównoważony
   system (każdy element ma określone miejsce); zakłada, że zbiorowości
   zbudowane są z jednostek biernych, nastawionych przystosowawczo;
2. procesowo - podmiotowy - ujmuje społeczeństwo jako system ciągłych
   zmian; zbiorowości zbudowane są z aktywnych jednostek.

V. TECHNIKI I METODY
BADAŃ SOCJOLOGICZNYCH

METODA to świadomie stosowany sposób postępowania zmierzający do osiągnięcia
określonego celu w danych warunkach, ilekroć się dany cel w danych warunkach
zamierza osiągnąć (a więc nie tylko przypadkowo); całkowity sposób postępowania
(całkowita procedura badawcza).

TECHNIKA to szczegółowy sposób wykonywania danego rodzaju zadań badawczych
(sposób gromadzenia materiałów); element metody (np. metoda badań ankietowych
może być realizowana przy użyciu techniki ankiety prasowej, ankiety pocztowej
itp.).

1. METODA BADAŃ TERENOWYCH - koncentruje się na poznawaniu
   zbiorowości społecznych w rzeczywistych warunkach ich występowania (typowa
   metoda wykorzystywana przy opisie zbiorowości o charakterze terytorialnym:
   miasto, wieś, osiedle, rodzina itp.).

Typy badań:

1. etnologiczne - charakterystyczne dla badaczy kultury; badacza
   interesuje specyfika i szczegółowość zjawisk i procesów zachodzących w
   zbiorowościach (nie interesuje go statystyka: jak często?, jak dużo?, ale
   samo zjawisko jako takie);

wartości: TECHNIKA OBSERWACJI UCZESTNICZĄCEJ;

2. socjologiczne - badania o charakterze jakościowym i
   ilościowym; badania typu etnologicznego, ale uzupełnione przez różnego
   rodzaju dokumenty, które badacz zdobędzie na temat procesu, czy
   zbiorowości; badacza interesuje także statystyka;

wartości: TECHNIKA ANKIETOWA, TECHNIKA WYWIADU, WYKORZYSTANIE RÓŻNEGO
RODZAJU DOKUMENTÓW (w tym: DOKUMENTY OSOBISTE);

3. socjopsychologiczne - badania nastawione na poznawanie
   świadomości ludzi tworzących daną zbiorowość (postaw, opinii, poglądów
   itp.);

wartości: TECHNIKA ANKIETY I WYWIADU.

Główna technika:

OBSERWACJA - dopiero wtedy staje się techniką badawczą, gdy ma
charakter systematyczny (naukowy).

Obserwacje naukowe (systematyczne):

- skategoryzowane -
prowadzone są wg jakiegoś schematu i zwracają uwagę na konkretne zagadnienia;

- nieskategoryzowane -
luźne, ale zwrócone na poznanie pewnego problemu;

1. obserwacja uczestnicząca - prowadzona przez badacza,
   traktowanego przez członków badanej zbiorowości jako współczłonka
   (obserwacja z wysokim stopniem uczestnictwa); umożliwia to uchwycenie
   rzeczywistego obrazu faktów i problemów (ludzie są naturalni, nie udają);
2. obserwacja nieuczestnicząca (zewnętrzna)
   - dokonywana przez badacza, który przez badaną grupę uważany jest za osobę
   z zewnątrz; wyniki tej obserwacji mogą prowadzić do błędnych wniosków.

2. METODA EKSPERYMENTÓW - polega na badaniu zbiorowości,
   zachowań, postaw, opinii nie w warunkach rzeczywistych, ale w warunkach
   celowo stworzonych.

Bariery przeprowadzania eksperymentów:

1. moralne - czy
   eksperymentowanie w ogóle jest moralne?
2. metodologiczne - badacz
   zakłada, że zmiana postaw zachodzi pod wpływem czynnika, który on stosuje
   (nie ma innych czynników); nie wiadomo czy dany eksperyment jest skuteczny
   

W eksperymencie wyróżniamy grupy: eksperymentalną
i kontrolną. Muszą to być grupy
podobne (przeprowadza się badania zgodności opinii, poglądów itp.). Grupę
eksperymentalną poddajemy działaniu jakiegoś bodźca. Gdy po jakimś czasie
zauważymy różnice pomiędzy grupami, oznacza to następstwo zastosowanego bodźca.
Jeśli zmienią się obie grupy, oznacza to, że przyczyną jest inny bodziec. Aby
upewnić się co do działania jakiegoś bodźca, poddaje się jego wpływowi kilka
grup eksperymentalnych jednocześnie.

Eksperymenty projektowane w
terenie - biorą w nich
udział grupy rzeczywiście istniejące.

Eksperymenty laboratoryjne - biorą w nich udział grupy stworzone na jego
potrzeby (nie istnieją w rzeczywistości).

3. SOCJOMETRIA - dział socjologii, który zajmuje się
   oddziaływaniami między członkami grupy, bądź między jednostką a
   zbiorowością; metoda opracowywania już zdobytych materiałów.

Techniki badań wzajemnych oddziaływań:

- obserwacja

- kwestionariusz socjometryczny (socjotechniczny)
- zawiera pytania dotyczące reakcji międzyludzkich (np. sprawdzamy atrakcyjność
grupy - pytamy: z kim spośród twoich kolegów chciałbyś pojechać na wakacje?)

Wskaźniki socjometryczne:

1) indywidualne:

a) pozycji jednostki w grupie ze względu na ilość wyborów pozytywnych,
czyli jej pozytywny status socjometryczny

wartości: [0,+1]

b) pozycji jednostki w grupie ze względu na ilość wyborów negatywnych,
czyli jej negatywny status socjometryczny

wartości: [0,+1] ! gdyby wyniósł -1
oznaczałby całkowite odrzucenie

c) pozycji ogólnej danej jednostki OS_x = PS_x
- NS_x wartości: [-1,+1]

d) pozytywnej ekspensywności osoby x

wartości: [0,+1]

e) negatywnej ekspensywności społecznej osoby x

wartości: [0,+1]

2) grupowe:

a) ekspansywności grupy

b) spoistości albo wzajemności grupy

,

c) zwartości grupy

, ,

R = liczba wyborów odwzajemnionych;
U = liczba wyborów nieodwzajemnionych;
d = liczba wyborów dopuszczalnych dla każdej osoby.

d) integracji grupy

4. DOKUMENTY OSOBISTE - źródła o charakterze pisemnym, które
   zostały napisane z inicjatywy uczestnika danych zdarzeń lub przez niego
   samego, bądź takie, na których powstawanie miał on wpływ; wykorzystuje się
   je, kiedy interesuje nas faktyczny przebieg zdarzeń lub faktyczna rola
   pewnych osób; główne bariery w ich stosowaniu to ich niewielka ilość,
   trudności w zdobyciu, nie nadawanie się do opracowań statystycznych,
   subiektywizm, możliwość fałszerstwa itp.

 VI. ISTOTA,
RODZAJE I ŹRÓDŁA PRZYWÓDZTWA

PRZYWÓDZTWO jest oddziaływaniem na zachowania innych; to rodzaj społecznego
wpływu, który pojawia się wówczas, gdy jedna osoba (przywódca) jest zdolna do
powodowania pożądanego przez siebie zachowania kogoś innego, ulegającego jej z
powodu więzi, jaka ich łączy (z powodu stosunku społecznego, jaki pomiędzy nimi
zachodzi); wiąże się z pewnymi szczególnymi cechami i zachowaniami osoby,
której inni są skłonni zaufać i podporządkować się (mówimy wtedy, że ta
jednostka ma w grupie autorytet, władzę, którą inni dobrowolnie
akceptują).

Przyczyny wzrostu
znaczenia przywództwa w organizacjach gospodarczych:

• od przywódców zależy
  poziom życia i gospodarki;
• nasilenie się konkurencji
  (należy umieć przewodzić);
• globalizacja współczesnej
  gospodarki (dużymi organizacjami najlepiej kierują ludzie o cechach
  przywódczych);
• kieruje się ludźmi
  wykształconymi (nieskuteczne byłoby oddziaływanie takie, jak 20 lat temu);
  
• firmy znajdują się w
  burzliwym otoczeniu (muszą być plastyczne, zmieniać się, a najskuteczniej
  zmiany przeprowadzają przywódcy);
• w Polsce przeżywamy okres
  transformacji (-> zmiany).

Rodzaje przywództwa:

1. strategiczne - polega na umiejętności radzenia sobie
   sytuacjach trudnych do przewidzenia i w czasie ważnych zmian w otoczeniu;
   polega na ciągłym dostosowywaniu, reorientacji i usprawnianiu organizacji;
   jego istotą jest wprowadzanie zmian; zaczyna się od wyznaczenia kierunku
   działania, opracowaniu wizji przyszłości i ustalenia strategii;
   przywództwo na ciężkie czasy;
2. kierownicze - jego istotą jest określanie wytycznych do pracy,
   którą należy wykonać, skłanianie ludzi do pracy, ich inspiracja,
   dostarczanie energii niezbędnej, aby osiągnąć wyznaczone cele; ten typ
   występuje częściej i obejmuje ludzi kierujących jedynie określonymi
   działaniami.

Władza i wpływ w
organizacjach wiążą się z autorytetem
formalnym (posiadanie prawa do wywierania wpływu) oraz autorytetem nieformalnym (władza sprawowana ze względu na
przyzwolenie jednostek). Co za tym idzie różnice w sposobach sprawowania władzy
tkwią w jej źródłach (np. przywódcy -
częściej sięgają po źródło władzy nieformalnej; manager - częściej korzysta ze źródeł władzy formalnej.

Źródła władzy,
autorytetu i przywództwa:

1. władza nagradzana - jej istota to nagradzanie osób za
   wykonanie zadania;
2. władza wymuszana - jej istota to kary;
3. władza z mocy prawa - władza formalna;
4. władza ekspercka - podwładni są przekonani o kompetencjach i
   wiedzy w danej sprawie swego przywódcy;
5. władza odniesienia - pojawia się wówczas, gdy osoby podwładne
   wykazują chęć do naśladowania lub upodobnienia się do sprawującego władzę;
   
6. uczucia - nieformalne; siła wpływu zależy również od emocji i
   uczuć;
7. osobowość - wpływy zależy od osobistych cech sprawującego
   władzę;
8. charyzma - sprawujący władzę jest postrzegany jako człowiek o
   wyjątkowych cechach; podporządkowanie się mu wynika z wiary w jego
   możliwości rozwiązania pewnych spraw (źródłem charyzmy jest skuteczność w
   ich rozwiązywaniu).

VII. JEDNOSTKOWE
(INDYWIDUALNE) I SPOŁECZNE UWARUNKOWANIA OSOBOWOŚCI SPOŁECZNEJ

NATURA LUDZKA stanowi zespół zdolności i sił motorycznych działających w organizmie,
które umożliwiają człowiekowi zaspokajanie potrzeb, aktywne przystosowanie się
do środowiska i utrzymanie życia; jest raczej niezmienna; jej głównym elementem
są instynkty.

OSOBOWOŚĆ SPOŁECZNA to zespół trwałych cech jednostki, wpływających
na jej postępowanie, wyrastających na podbudowie cech biologicznych i
psychicznych, a pochodzących z wpływu kultury i struktury zbiorowości, w
których jednostka została wychowana i w których uczestniczy; to zintegrowana i
zinternalizowana kultura nadbudowana nad biologiczną naturą człowieka.

Komponenty
osobowości:

1. elementy biogenne - przekazywane dziedzicznie wyposażenie
   biologiczne (stałe);
2. elementy psychogenne - pamięć, wola, wyobraźnia, uczucia,
   inteligencja itp. (relatywnie zmienne);
3. elementy socjogenne - internalizowane w procesie socjalizacji:
   
• kulturowy ideał osobowości - model ucieleśniający
  najważniejsze i pożądane wartości materialne lub niematerialne w danej
  grupie (ideał wychowawczy);
• rola społeczna - system spójnych zachowań będących reakcją na
  zachowania i oczekiwania innych ludzi;
• jaźń subiektywna - wyobrażenie o własnej osobie (samoocena);
• jaźń odzwierciedlona - odczyt wyobrażeń innych ludzi o nas
  samych (element kontroli środowiska społecznego nad postępowaniem
  jednostki).

VIII. CZYNNIKI
WARUNKUJĄCE PRAWIDŁOWĄ REALIZACJĘ ROLI SPOŁECZNEJ

ROLA SPOŁECZNA to system spójnych zachowań, będących reakcją na zachowania i
oczekiwania innych ludzi, przebiegających wg mniej lub bardziej wyraźnie
ustalonego wzoru.

Czynniki wpływające
na realizację roli społecznej:

1. elementy bio- i psychogenne jednostki - mogą ułatwiać lub
   utrudniać wykonywanie pewnych ról;
2. wzór osobowy - określa zespół cech idealnych, jakie jednostka,
   wykonująca daną rolę, powinna okazywać oraz zespół idealnych sposobów
   zachowania (scenariusz danej roli), który może być różnie określony w
   różnych grupach;
3. sposób zdefiniowania roli (przez jednostkę i grupę) -
   przyporządkowuje do roli różne wzory osobowe;
4. struktura i organizacja grupy (sankcje) - stopień sformalizowania
   określa stopień narzucenia roli;
5. stopień identyfikacji jednostki z grupą - polega na stopniu
   utożsamiania własnych interesów i wartość z interesami i wartościami
   grupy.

IX. OSOBOWOŚĆ
ZINTEGROWANA I PRZYCZYNY JEJ DEZINTEGRACJI

OSOBOWOŚĆ ZINTEGROWANA to osobowość, w której nie występują (lub nie są
zbyt silne) konflikty pomiędzy elementami bio-, psycho-, i socjogennymi.

OSOBOWOŚĆ ZDEZINTEGROWANA to osobowość nie mogąca rozwiązać rodzących się
konfliktów.

Przyczyny
dezintegracji:

1. uczestniczenie w kilku
   grupach społecznych narzucających różne role i rozbieżne systemy wartości;
   
2. uczestniczenie w grupie
   zdezorganizowanej (brak w niej wyraźnych kryteriów ocen, pozytywnego
   ideału osobowości, będącej w silnym antagonizmie z innymi grupami);
3. rozbieżność pomiędzy
   elementami bio-, i psychogennymi a wymaganiami roli społecznej;
4. rozpad jaźni subiektywnej
   pod wpływem zawodów i systematycznej negatywnej oceny (brak wiary we
   własną wartość).

X. PRZYKŁADY
TYPOLOGII OSOBOWOŚCI

Typologia
Hipokratesa (ze względu na temperament):

• sangwinik - człowiek żywy
  i o zmiennym usposobieniu;
• melancholik - mało
  uczuciowy i mało aktywny;
• choleryk - pobudliwy i
  mało wytrwały w działaniu;
• flegmatyk - mało
  pobudliwy, ale wytrwały i konsekwentny w działaniu.

Typologia Junga
(kierunek i zakres aktywności społecznej):

• introwertyk - hermetyczna
  postawa życiowa;
• ekstrowertyk -
  przeciwieństwo introwertyka.

Typologia Polaków wg
Szczepańskiego (styl życia i podstawowy kierunek aktywności):

• twórcy - wnoszą nowe idee
  i pomysły;
• ludzie przeciętni -
  solidnie pracują i realizują swoje zadania, ale niczego nie modernizują;
• ludzie aktywni negatywnie
  - margines społeczny jednostki zdane na pomoc i opiekę innych.

XI. PROCESY SPOŁECZNE
I ICH KLASYFIKACJA

PROCES SPOŁECZNY - względnie jednorodna seria zjawisk społecznych powiązanych
zależnościami przyczynowymi lub strukturalno-funkcjonalnymi, które przebiegają
wzdłuż jakiejś osi.

Klasyfikacja
procesów społecznych:

1. procesy intrapersonalne
   - zachodzące w osobowości człowieka;
2. procesy interpersonalne:
1. między dwiema jednostkami
   - powstawanie lub zanikanie różnego rodzaju stosunków;
2. między jednostką a grupą;
   
3. między grupami;
3. procesy modyfikujące organizację
   i strukturę grup.

XII. CHARAKTERYSTYKA
PODSTAWOWYCH PROCESÓW SPOŁECZNYCH

PRZYSTOSOWANIE (adaptacja) - zachodzi w sytuacji, gdy jednostki, nie mogąc narzucić
własnych wzorów działania innym osobom, muszą te odmienne wzory modyfikować i
nawzajem przystosowywać; proces ten jest dwustronny, ale dysproporcjonalny.

Etapy
przystosowania:

1. reorientacja psychologiczna
   - wyuczenie nowych wzorców i stosowanie ich w sytuacjach koniecznych;
2. tolerancja -
   stosowanie odmiennych wzorów przez obie strony (tolerancja staje się
   konieczna);
3. akomodacja -
   tolerancja wzbogacona wzajemnymi ustępstwami i przyjęciem za własne
   podstawowych wartości istniejących w nowej sytuacji; pozbycie się
   dwoistości;
4. asymilacja -
   całkowite przystosowanie; odrzucenie dotychczasowych wartości i wzorów
   oraz przyjęcie nowych.

WSPÓŁPRACA - proces pochodny podziału pracy; konieczność wykonywania czynności
wspólnie przez kilka jednostek; działanie zharmonizowane, w którym poszczególne
jednostki czy grupy wykonują zadania częściowe w osiąganiu jednego wspólnego
celu; sensem każdej współpracy jest obustronna korzyść (niekoniecznie równomierna);
zakłada ograniczenie swobody partnerów; jest możliwa dzięki sprawnym kanałom
komunikacyjnym, wzajemnej znajomości i zaufaniu oraz ustaleniu wspólnych reguł.

KONFLIKT - proces, w którym jednostka lub grupa dążąc do osiągnięcia celu
eliminuje, podporządkowuje lub niszczy innych, którzy zdążają do celów
podobnych lub identycznych.

DEZORGANIZACJA - zespół procesów, których występowanie i intensywność zagraża
kontynuacji procesów życiowych zbiorowości.

Zjawiska składowe
dezorganizacji:
1) alkoholizm i narkomania;
2) wzrost przestępczości;
3) nasilenie się anormalnych zachowań
seksualnych;
4) wzrost zapadalności na choroby nerwowe i psychiczne (dezintegracja
osobowości).

Dla narodu i
społeczeństwa największym zagrożeniem jest rozkład państwa i dezorganizacja
jego instytucji.

RUCHLIWOŚĆ SPOŁECZNA (mobilność) - przesuwanie się jednostek i
zbiorowości głównie w przestrzeni społecznej (dystans dzielący ludzi
zajmujących różne pozycje w hierarchii społecznej); wyznacza dynamikę
społeczeństwa, bez której nie byłyby możliwe przemiany społeczne.

Rodzaje ruchliwości
społecznej:

1. pionowa (wertykalna) - awans lub
   degradacja jednostki albo zbiorowości;
2. pozioma (horyzontalna) - zmiana
   zbiorowości, zawodu, stanowiska itp.; nie powoduje zmiany w pozycji
   społecznej;
3. fluktuacja - zmiana
   wewnątrz zbiorowości o tym samym charakterze (np. jeden zakład pracy na
   inny);
4. wahadłowa -
   spowodowana lokalizacją instytucji; codzienne przemieszczenia ludzi.