Dzieci upośledzone
umysłowo w stopniu lekkim stanowią najliczniejszą grupę wśród wszystkich
odchylonych od normy z ograniczoną sprawnością umysłową.

Podstawowym
syndromem upośledzenia umysłowego jest zakłócenie działalności poznawczej.

Zaburzenia te stały się przyczyną do
stworzenia dla tych dzieci osobnej sieci szkół zwanych szkołami specjalnymi.

Metody
pracy z dziećmi w szkołach specjalnych wyrażają się w budzeniu aktywności
uczniów, w organizowaniu ich uwagi, w koncentrowaniu wysiłków na pracach
poznawczych, powiązaniu pracy umysłowej z pracą fizyczną

Dziecko
uczy się w toku bezpośredniej obserwacji, analizuje przedmioty poznania. W taki
sposób wykształca niezbędne nawyki, wrasta w społeczeństwo. Tak prowadzona
praca rewalidacyjna sprawia, że dzieci te w przeważającej liczbie przypadków
osiągają pomyślne wyniki, znaczną sprawność w nauce szkolnej w szkole
podstawowej specjalnej i w nauce zawodu.

Dla upośledzonych umysłowo
w stopniu lekkim wyróżniono 3 szczeble nauczania w szkole podstawowej do
których przyporządkowano metody nauczania:

I szczebel – Klasy
od 1 – 3 - oparty na
metodzie ośrodków pracy polegającej na nauczaniu całościowym opartym na
bezpośredniej obserwacji przedmiotów i zjawisk w bliższym i dalszym otoczeniu
dziecka. Podstawową formą nauczania są bardzo liczne wycieczki. Obserwacje
poczynione przez dzieci w czasie tych wycieczek stanowią następnie treść
lekcji, a wynikająca z nich działalność praktyczna dzieci wyraża się w takich
formach ekspresji jak: rysowanie, wycinanie, lepienie (np. z gliny czy z
plasteliny).

Twórczynią metody
ośrodków pracy jest Maria Grzegorzewska, która głosiła, że treści programowe
należy możliwie wszechstronnie poznać np. temat: „gruszka” (sad, sklep, targ)
wycieczka do sadu – dzieci poznają nie tylko sama gruszkę, lecz wszystko, co
się z nią wiąże: czynności ogrodnika, skąd ta gruszka się bierze, jak dojrzewa.
Podczas ekspresji nauczyciel może zorganizować zabawę w sklep.

Przyczyną
takiego działania jest ukształtowanie silnych związków
spostrzeżeniowo-praktycznych. Tego rodzaju działania prowadzą zdobywania wiedzy
życiowej, a na jej bazie do ukształtowania pojęć. Najpierw poznanie potem
definiowanie.

Ukształtowanie
pojęć w metodzie ośrodków pracy jest przeciwdziałaniem czczej abstrakcji
słownej.

II szczebel - 6 klasa. Tu następuje przejście od
nauczania całościowego do bardziej zróżnicowanego, skorelowanego. Podstawę
poznania stanowi już nie obserwacja rzeczywistości, lecz materiały i pomoce
audiowizualne, które przybliżają dziecku tę rzeczywistość np. filmy, książki,
albumy, płyty z nagraniami, ilustracje.

Na II szczeblu najlepsze wyniki daje metoda problemowa. Stosowanie metody
problemowej polega na ułatwianiu rozwiązywania problemów poprzez wskazywanie
gotowych odpowiedzi w środkach dydaktycznych.

Tak
więc takie nauczanie nie jest problemowym, a jedynie stadium przygotowawczym do
rozwiązania problemów, ponieważ problem musi pobudzać do aktywności umysłowej.

Nauczyciele
muszą zdawać sobie sprawę z tego, co uczniowie już potrafią, a co jest im
nieznane. Nowy przedmiot poznania powinien być na takim etapie nowości, który
pozwala na jego konfrontację z uprzednim doświadczeniem.

Nauczanie
problemowe wymaga pokonania następujących etapów:

· odczucie trudności,

· sformułowanie
problemu,

· wysuwanie hipotez,

· weryfikacja hipotez.

Uczniowie zdobywając wiedzę za
pomocą nauczania problemowego przyswajają więcej wiadomości od kolegów uczących
się tradycyjnie.

III szczebel – klasy
7 – 8. Nauczanie jest przedmiotowe, z tym, że obowiązuje powiązanie treści
materiału nauczania różnych przedmiotów. Uczniowie opracowują zagadnienie z
różnych punktów widzenia, co w konsekwencji prowadzi do lepszego poznania,
zrozumienia i zapamiętania rzeczy.

W nauczaniu przedmiotowym
stosuje się metody nauczania i wychowania takie same jak w normalnych szkołach
podstawowych, przy czym w szerszym zakresie wykorzystywane są różne pomoce
audiowizualne, ćwiczenia praktyczne oraz bardziej obrazowe przedstawienie treści
poznawczych.

Reasumując
najdłużej i najskuteczniej – bo w drodze bezpośredniego, osobistego kontaktu
dzieci z rzeczami i zjawiskami – służy rozwojowi dzieci upośledzonych umysłowo
metoda ośrodków pracy.

Dzienny ośrodek pracy

1. Zajęcia wstępne – mają na celu wytworzenie odpowiedniej atmosfery do pracy
dziennej:

Zajęcia
wstępne to:

· lista obecności –
polega na odszukaniu bądź wskazaniu przez dziecko np. swojej fotografii czy
symbolu, którym jest oznaczone, a nie tylko odczytaniu nazwisk przez nauczyciela

· pogoda – mówi się o
tym jak jest na zewnątrz w związku z tym organizuje się wycieczki, potem dzieci
układają kalendarz pogody.

· ustala się datę.

Wszystko to w celu wzbudzenia
zainteresowania. Dzieci muszą być czynne, aby mogły coś przyswoić musi je to
coś zainteresować. Oczywiście cały czas trzymamy się zasady stopniowania
trudności.

2. Obserwacja – uczymy na
konkretach, które wspieramy słowem mówionym

3. Kojarzenie
– opracowanie zebranego materiału

I tak:

· cechy danego
przedmiotu

· czy przyswajają
słownictwo

· wprowadzamy pojęcia

· wprowadzamy znak
większości, mniejszości; dodawanie itp.

4. Omówienie i
ekspresja – praca własna dzieci.

5. Podsumowanie
każdego dnia.

Tu następuje bardzo ważny moment mianowicie ocena pracy
dziecka. Dziecko musi być ocenione, dla niego liczy się konkret. Przy ocenianiu
nie można dziecka zniechęcać. Stymulujemy zawsze dziecko dodatnie. Tu rodzi się
pytanie , jak oceniać prace, które różnią się między sobą?

Nie należy oceniać prac niedokończonych, to należy pamiętać
również o zasadzie dostosowania trudności do możliwości dziecka. Zgodnie z tą
zasadą różnicujemy stopień trudności danej pracy i wówczas wszyscy będą mogli
je skończyć a co za tym idzie będzie można te prace ocenić.

W pedagogice specjalnie ocenia się możliwości i chęci
dziecka a nie efekt pracy.

Cały program nauczania w
klasach 1 – 3 jest realizowany metodą ośrodków pracy, a
tematów dla tych ośrodków dostarcza materiał nauczania przedmiotu środowisko –
przyrodnicze. Głównym zadaniem tego przedmiotu jest przekazanie dziecku
podstawowych wiadomości i umiejętności do życia w środowisku społecznym i
przyrodniczym.

Program obejmuje tematykę
ściśle związaną z życiem dziecka.

W materiale nauczania
występują następujące działy:

· w szkole,

· droga do szkoły,

· dom rodzinny,

· najbliższe otoczenie
szkoły,

· rodzinna miejscowość,

· najbliższe
miejscowości,

· zmiany zachodzące w
przyrodzie,

· aktualne wydarzenia w
szkole

Program zbudowany jest
koncentrycznie – te same zagadnienia są rozszerzane o nowe treści w każdej
następnej klasie odpowiednio do stopnia rozwoju dziecka (nauczyciel
rozpoczynający realizacje tematyki danego działu powinien powtórzyć wiadomości
zdobyte w poprzedniej klasie).

Tematykę programu
nauczania dla dzieci upośledzonych umysłowo nauczyciel dostosowuje do
konkretnego środowiska oraz określa w jakim zakresie dane zagadnienie będzie
opracowywane. program nie podaje więc stałego rejestru zagadnień, ale obszerne
cykle, co daje nauczycielowi możliwość twórczego opracowania danego
zagadnienia.

Przy opracowywaniu
poszczególnych tematów należy dążyć nie tylko do rozszerzenia wiadomości
uczniów, lecz także do kształtowania ich charakteru, właściwej postawy
społecznej itp.

Oprócz materiału
zawartego w programie nauczyciel uwzględnia tematy okolicznościowe dotyczące
rocznic wydarzeń, uroczystości bieżących, lokalnych oraz krajowych i opracowuje
je z dziećmi w odpowiednim czasie, stąd też materiał programowy należy
traktować bardzo elastycznie.

Podczas realizacji
programu należy stosować metody czynnościowe, które przyspieszają wszechstronny
rozwój uczniów. Dziecko upośledzone umysłowo myśli w sposób konkretno obrazowy.
Z uwagi na to dzieci muszą działać, gdyż działanie dostarcza dziecku materiału
do myślenia.

Realizacja programu
odbywa się głównie podczas wycieczek, a także podczas wykonywania prostych
doświadczeń, ćwiczeń praktycznych, prowadzenia hodowli itp.

Bezpośrednie poznanie
przedmiotów i zjawisk w ich naturalnym środowisku należy ściśle wiązać z
działalnością dziecka, z pracą mającą na celu konkretyzację, utrwalenie i
pogłębianie zebranych przez dzieci obserwacji, doświadczeń i przeżyć oraz
stosowanie wiadomości w praktyce.

W toku działania dziecko
poznaje otaczający świat, wiąże się uczuciowo z aktualna rzeczywistością, uczy
się pokonywać trudności i odczuwać radość z tego, co wykonało.