Fazy procesów pamięci:

1) zapamiętywanie (lub kodowanie)

2) przechowywanie

3) odtwarzanie

ZAPAMIĘTYWANIE

Zależy od różnych czynników:

1) Powtarzania

2) Strukturalizacji materiału (nadawanie tytułów, robienie
streszczeń

3) Różnych sposobów uczenia się

a) rozłożenie powtórzeń w czasie

b) uczenie się całości lub części

c) wpływ próbnego odtwarzania

d) wpływ rodzaju materiału

e) rola nastawienia lub otrzymanych instrukcji

ad. C) wpływ
próbnego odtwarzania

zjawisko reminiscencji –
przypomnienie sobie (bez dodatkowych powtórzeń) materiału, który w poprzedniej
próbie był gorzej odtworzony (przypomniany), czyli spontaniczna poprawa
odtworzenia w 2-giej próbie

w tym:

zjawisko Warda-Hovlanda – ilościowa
poprawa odtwarzania bezpośrednio po wyuczeniu się bez dodatkowego powtarzania

zjawisko Ballarda– stopniowa
ilościowa poprawa odtwarzania w czasie kolejnych przypomnień, utrzymuje się od
1 do 5 dni, dla materiału sensownego i bezsensownego

Efekt znika gdy nie ma pierwszego odtworzenia bezpośrednio po
uczeniu

Wyjaśniane hipotezą konsolidacji śladu
pamięciowego oraz hipotezą zniesienia zmęczenia

PRZECHOWYWANIE a ZAPOMINANIE

Zapominanie nie jest
odwrotnością lub brakiem procesu przechowania, te dwa procesy towarzyszą sobie

Ślad pamięciowy – hipotetyczna
jednostka przechowywania

Dwie grupy
teorii wyjaśniających proces zapominania:

1. zacieranie się śladów na skutek ich nie używania

2. nakładanie się jednych śladów na
drugie (czyli INTERFERENCJA)

A)
interferencja retroaktywna - gorsze przechowywanie zadania 1. w wyniku uczenia
się zadania 2.

B)
interferencja proaktywna - gorsze przechowywanie zadania 2. w wyniku
uprzedniego wyuczenia się zadania 1.

Pozytywna rola snu (zwłaszcza fazy snu
paradoksalnego) - efekt konsolidacji śladów pamięciowych

Jako specyficzne
zjawiska zapominania wymienia się:

· wygasanie - gdy wytworzona reakcja przestaje być
skuteczna, jest nie wzmacniana i wygasa

· tłumienie - mechanizm obronny wg Freuda, silne
przeżycia emocjonalne, zagrażające dla Ego, są zapominane

Pamięć
długotrwała (LTM)

Pamięć Pamięć

deklaratywna proceduralna

(że) (jak)

epizodyczna semantyczna

(autobiograficzna)

Teorie dotyczące
pamięci semantycznej:

Ø Teorie sieciowe – pamięć
semantyczna to sieć węzłów połączonych różnymi relacjami; są węzły – typy i
okazy

Ø Teorie cech semantycznych – są cechy
definicyjne i cechy charakterystyczne

Ø Teorie prototypów – jabłko to bardziej „owoc” niż figa,
to lepszy reprezentant kategorii

Teoria rozprzestrzeniania aktywacji Collinsa i
Loftus:

Po
przekroczeniu progu wzbudzenia (aktywacji) w jakimś punkcie sieci, aktywacja ta
rozprzestrzenia się na sąsiednie okolice, czyli najszybciej aktywowane są
elementy najbliżej leżące.

PERCEPCJA – proces:

a) odbioru,

b) uwagi i selekcji

c) interpretacji
bodźca i nadawania mu znaczenia

2 główne czynniki wpływające na to, co zostanie spostrzeżone i jak
dla a i b:

1) cechy bodźców

2) cechy konsumenta

ODBIÓR BODŹCÓW

Próg absolutny – S wykrywalny w 50% przypadków

Wartości poniżej progu absolutnego – wartości podprogowe

Próg
różnicowania – zauważalne są zmiany w wartościach bodźców

Prawo Webera –
Fechnera – wrażenie wzrasta o stałą wielkość za każdym razem, gdy
natężenie S podwaja się (funkcja logarytm.)

Prawo Stevensa - stały %
wzrostu natężenia S daje stały % wzrostu wrażenia (funkcja potęgowa)

Selekcja i
procesy uwagi

Przyciąganie uwagi i jej utrzymanie to 2 różne procesy

4 typy selective operators:

1) selektywny
odbiór

2) selektywna uwaga

3) selektywna
interpretacja

4) selektywne
przechowywanie i wyszukiwanie

UWAGA

planowa spontaniczna mimowolna

Co przyciąga
uwagę?

Cechy S

¨ Umiejscowienie w polu bodźców (pozycja)

¨ Wielkość

¨ Kontrast

Cechy
konsumenta

¨ Potrzeby

¨ Cele

¨ Emocje i nastroje

¨ Nastawienie

¨ Samoobrona

¨ Nowość

INTERPRETACJA

3 procesy:

1) organizacja

2) kategoryzacja

3) inference making (percepcyjne wnioski o S)

Ad. 1) Organizacja percepcyjna

Gestalt (psychologia postaci):

Zorganizowane
całości są postrzegane inaczej niż pojedyncze elementy;

całość to
coś więcej niż suma części;

ludzie
dążą do tzw. dobrych postaci (całości) tzn. spostrzeżeń prostych, kompletnych i
coś oznaczających.

Zasady:

1) podobieństwo

2) bliskość

3) zamykanie

4) kontynuacja (ciągłość)

5) wspólny los (common fate)

6) odwracalność figury i tła

7) tzw. dobroć figury

¨ Wpływ kontekstu

¨ Stałość percepcyjna

Ad. 2) Kategoryzacja

Schemat –
poznawcza struktura reprezentująca wiedzę osoby o danym obiekcie lub zachowaniu

Skrypt –
sekwencja działań np. robienie zakupów

TEORIE UCZENIA SIĘ

· teorie behawioralne

a) warunkowanie klasyczne

b) warunkowanie instrumentalne

· teorie poznawcze

· modelowanie (teoria społecznego uczenia się) - uczenie się
przez obserwację

Warunkowanie
klasyczne

S bezwarunkowy è R

(jedzenie) (ślinienie się)

S warunkowy + S bezwarunkowy è R

(dzwonek) (jedzenie) (ślinienie się)

S warunkowy è R

(dzwonek) (ślinienie
się)

Główne procesy
będące podstawą warunkowania klasycznego

1. Ogólna pobudliwość

2. Układ bodźców w czasie - najlepiej
0.5 sek między początkiem S_w a początkiem S_b

3. Generalizacja bodźca

4. Różnicowanie i hamowanie

5. Warunkowanie wyższego rzędu

6. Wygaszanie

· spontaniczne odnowienie

· silne reakcje lękowe wyuczone w procesie warunkowania
klasycznego nie wygasają mimo, że nigdy nie pojawia się ponownie dane
niebezpieczeństwo lub krzywda

· zjawisko przeciwwarunkowania - gdy po S_w nie ma
S_b negatywnego, za to pojawia się S pozytywny

7. Mierzenie siły warunkowania

· latencja - czas utajenia reakcji

· częstość - tempo wykonywania danej reakcji

· odporność na wygaszanie

8. Pseudowarunkowanie - nie było
warunkowania, ale jest reakcja podobna do R_w

9. Schizokineza

10. Nerwica ekserymentalna

Warunkowanie
instrumentalne

koty Thorndike'a w skrzynkach
problemowych musiały nauczyć się nowych zachowań by znaleźć wyjście lub
otrzymać pokarm

Thorndike sądził, że koty
są motywowane przez swoje stany wewnętrzne (popędy), by działać, czyli

zachowanie
wytwarzane jest przez stany wewnętrzne (popędy), a nie wywołane przez
zewnętrzne S_w

prawo efektu - to co
powoduje uczucie przyjemności, jest powtarzane

warunkowanie
sprawcze

eksperymentalna analiza zachowania B. F. Skinnera

czynnik (S) wzmacniający - każdy S
następujący po R i zwiększający prawdopodobieństwo jej wystąpienia

W odróżnieniu od warunkowania
klasycznego, gdzie zachowanie było reaktywne (tj. w odpowiedzi na S), tu bada
się reakcje sprawcze, czyli
oddziałujące na otoczenie

szczury i gołębie Skinnera uczyły się
zwiększać lub zmniejszać tempo reakcji będących już w repertuarze organizmu
(czyli znanych)

Jeśli wytwarzana jest pewna R sprawcza i
następuje po niej S wzmacniający, to prawdopodobieństwo ponownego wystąpienia
tej R wzrasta.

Każda reakcja, która może być szybko
wzmocniona, może zostać uwarunkowana.

Bodźce dyskryminacyjne (S^d)
- bodźce będące sygnałami ewentualnych wzmocnień (kiedy po danym
zachowaniu nastąpi nagroda)

S^d R_s è S wzmacniający

warunkowy czynnik (S) wzmacniający - każdy S^d,
który regularnie sygnalizuje, że teraz jest dobry moment do wykonania R (bo
będzie wzmocnienie), może z czasem sam uzyskać zdolność wzmacniania, tj.
zwiększa częstość R, która po nim następuje, np. uśmiech, potakiwanie

Każda reakcja, która występuje, jest
podtrzymywana przez jakiś zysk

Częstość R wzrasta, gdy następuje po
niej:

· pozytywny S wzmacniający

· ucieczka od S awersyjnego

· uniknięcie S awersyjnego

Częstość R maleje, gdy następuje po
niej:

· S awersyjny (kara)

· brak jakiegokolwiek czynnika wzmacniającego (wygaszanie)

Wzmacnianie częściowe jest równie
skuteczne co ciągłe, ale dużo bardziej odporne na wygaszanie

Rozkłady wzmocnień

· stosunkowe:

1. rozkład wzmacniania wg stałych proporcji - wzmocnienie po
stałej liczbie R, np. po 25

2. rozkład wzmacniania wg zmiennych proporcji - wzmocnienie po
zmiennej liczbie R, np. hazard

· interwałowe:

1. rozkład wzmacniania o stałych odstępach czasowych - stały
odstęp między wzmocnieniami np. 1 miesiąc - pensja

2. rozkład wzmacniania o zmiennych odstępach czasowych -
zmienny odstęp między wzmocnieniami np. wędkarze

Wywoływanie
pożądanej R przez:

1. zwiększanie motywacji

2. zmniejszanie zahamowań

3. strukturalizację otoczenia

4. przymus lub pomoc fizyczną

5. naśladowanie modela

6. słowne wskazówki

7. metodę prób i błędów

MOTYWACJA

Motywacja – mechanizm regulacyjny, pośredniczący w gospodarowaniu energią,
dzięki niemu tworzą się w umyśle dążenia.

Identyczny
motyw może wyrażać się w różnych zachowaniach lub odmienne motywy mogą wyrażać
się w identycznym zachowaniu (polimotywacyjność zachowania)

Napięcie
motywacyjne – poczucie niespełnienia, gotowość
do podjęcia działania; uwrażliwia człowieka na daną klasę czynników, które mogą
je zredukować.

Gdy osoba
ma wyobrażenie celu, który odpowiada jakiemuś motywowi, to pojawia się
pragnienie, któremu towarzyszy przekonanie, że może być ono zrealizowane lub
nie.

Gdy jest
przekonanie o możliwości realizacji celu i powstała tendencja motywacyjna, a
dążenie zostało zablokowane przez inne motywy lub przeszkody è silne reakcje negatywne

Gdy taka
blokada pojawia się podczas realizacji motywu è frustracja

Procesy motywacyjne a procesy
umysłowe (spostrzeganie, myślenie, pamięć,
wyobraźnia)

Procesy
motywacyjne mogą ułatwiać bądź utrudniać przebieg procesów umysłowych, np.
wyolbrzymianie lub niedocenianie pewnych informacji

obronność
percepcyjna – trudno dostrzec treści mogące
wywołać negatywne emocje

Sposoby wzbudzania motywacji:

1. fizjologiczny stan deprywacji
(niezaspokojenia) działa jako czynnik przywracania równowagi (homeostazy)

2. aktywność myślowa

3. czynniki sytuacyjne
przyciągające uwagę konsumenta, czynniki społeczne (inni to robią)

4. określone właściwości
bodźców, np. niejednoznaczne, zaskakujące, nowe

Redukcja napięcia motywacyjnego:

1. gdy osiągnie się cel, a ten
cel nie rozczaruje

2. spada spontanicznie gdy trwa
zbyt długo

3. usuwane przez inne,
konkurencyjne napięcia

4. redukowane pod wpływem
jakichkolwiek silnych podrażnień i związanych z nimi gwałtownych reakcji

5. stosowanie środków
uspokajających lub używek

Prawa Yerkesa – Dodsona

1. W miarę wzrostu intensywności
motywacji do pewnego krytycznego momentu czynność wykonywana jest coraz lepiej,
ale po przekroczeniu tego punktu wykonanie pogarsza się, aż do zupełnej
dezorganizacji.

2. Im trudniejsze jest zadanie,
tym niższy poziom pobudzenia (mniejsza motywacja) wystarczy do osiągnięcia
wysokich wyników, czyli tym wcześniej pojawia się objawy pogorszenia.

Motywacja

1. Motywacja ma dwa główne
komponenty: energię i kierunek

2. Motywy mogą być zarówno jawne
jak i ukryte

3. Ludzie kierują się redukcją
napięcia

4. Ludzie są motywowani przez
wewnętrzne jak i przez zewnętrzne siły

5. Motywy mają walencję, czyli
mogą być zarówno pozytywne (dążenie), jak i negatywne (unikanie)

6. Ludzie są motywowani by
osiągać cele

7. Ludzie mają potrzebę
różnorodności (zapotrzebowanie na stymulację)

8. Motywacje zależą od różnic
indywidualnych między ludźmi

9. Ludzie mają potrzebę porządku
w świecie, chcą rozumieć zależności

10. Ludzie są kierowani przez
hierarchię potrzeb

Dwie techniki wpływu

stopa w drzwi – zgoda na spełnienie małej
prośby podnosi prawdopodobieństwo zgody na drugą, większą prośbę

mała prośba è
duża prośba

(spełnione obie)

drzwi w
twarz – odrzucenie dużej prośby podnosi
prawdopodobieństwo zgody na drugą, mniejszą prośbę

duża prośba è
mała prośba

(spełniona druga)

hierarchia potrzeb Maslowa

metapotrzeby sprawiedliwości,
dobra,

(potrzeby piekna,
prawdy

wzrostu)

samourzeczywistnienia

szacunku

potrzeby przynależności
i miłości

podstawowe bezpieczeństwa

(niedoboru) fizjologiczne

EMOCJE

ośrodek emocji w mózgu – ciało
migdałowate

rola układów: sympatycznego i
parasympatycznego

Emocja to subiektywny
stan psychiczny, uruchamiający priorytet dla związanego z nią programu
działania. Jej odczuwaniu towarzyszą zwykle zmiany somatyczne, ekspresje
mimiczne i pantomimiczne oraz zachowania.

Emocje mają znak (+ to dążenie, - to
unikanie), siłę i treść.

Emocje mogą być uświadamiane w różnym
stopniu; mogą pojawiać się rożne zniekształcenia:

¨ brak świadomości, że wystąpiła emocja

¨ fałszywa kategoryzacja emocji

¨ błędne określenie źródeł emocji

¨ błędne określenie związku między emocją a postępowaniem

Zmiany fizjologiczne to skutek
przeżywanych emocji czy ich przyczyna?

odpowiedź w teorii Jamesa-Langego

odpowiedź w teorii Cannona i Barda

Emocje a procesy poznawcze

dwuczynnikowa teoria emocji – po
zarejestrowaniu pobudzenia fizjologicznego dokonujemy jego interpretacji, a ta
interpretacja jest zgodna ze sposobem postrzegania sytuacji

ludzie w dobrym nastroju dokonują bardziej pozytywnych ocen niż w
nastroju neutralnym lub negatywnym

STRES

H. Selye, fizjolog: stres to
niespecyficzna reakcja organizmu w odpowiedzi na działanie bodźców szkodliwych
(stresorów), zwana Ogólnym Zespołem
Adaptacyjnym

3 stadia:

1. stadium reakcji alarmowej

2. stadium odporności

3. stadium wyczerpania

3 nurty w
rozumieniu stresu psychologicznego:

1. jako bodźca, sytuacji lub wydarzenia zewnętrznego o
określonych właściwościach,

2. jako reakcji wewnętrznych człowieka (szczególnie
emocjonalnych)

3. jako relacji między czynnikami zewnętrznymi a
właściwościami człowieka (tj. czynniki zewnętrzne i wewnętrzne oraz czynnik
pośredniczący – spostrzeganie sytuacji przez podmiot)

Ta relacja to zakłócenie lub zapowiedź
zakłócenia równowagi między zasobami bądź możliwościami jednostki a wymaganiami
otoczenia. Powoduje stres jeśli istnieje motywacja do sprostania tym
wymaganiom.

definicja Lazarusa i Folkman

stres to określona
relacja między osobą a otoczeniem, która oceniana jest przez osobę jako
obciążająca lub przekraczająca jej zasoby i zagrażająca jej dobrostanowi

WYUCZONA
BEZRADNOŚĆ

termin wprowadzony przez M. Seligmana

Podsumowanie
różnych modeli:

¨ długotrwały brak zależności między wynikami a działaniem
jednostki indukuje poczucie bezradności (niekontrolowalność wyników)

¨ jednostka uczy się, że wyniki są niezależne od zachowania

¨ jednostka uogólnia te doświadczenia na inne sytuacje

Informacyjny model
bezradności Kofty i Sędka

Podczas treningu bezradności jednostka
nie może wymyślić żadnych sensownych hipotez dotyczących rozwiązania problemu i
doświadcza towarzyszących temu emocji, nie udaje się jej połączyć napływających
informacji w żaden sensowny i spójny pomysł è powstaje zaburzenie w wymyślaniu
nowych sposobów działąnia

2 czynniki niezbędne do powstania
deficytów związanych z poczuciem bezradności:

zaangażowanie intelektualne w próby
rozwiązania nierozwiązywalnych zadań

niespójne komunikaty, więc jednostka nie
wie, co ma zrobić, narasta niepewność

Przedłużająca się, nieefektywna (bo nie
redukująca owej niepewności) praca poznawcza prowadzi do przeskoku z fazy
wzmożonej aktywności poznawczej do fazy poznawczego wyczerpania

Trening bezradności powoduje powstanie stanu demobilizacji poznawczej, tj.
opierania się na starych, sprawdzonych wzorach, rutynowych, schematycznych
sposobach myślenia po to, by uniknąć wysiłku poznawczego