Model psychologii poznawczej

Reprezentacje
poznawcze:

1. Model psychologii poznawczej.

Termin „poznanie” oznacza proces
poznawania w najszerszym sensie, obejmującym percepcje, pamięć, ocenianie,
mowę itd. Lecz odnosi się on również do wyniku czy wytworu aktu poznawania.
Koniecznym warunkiem wszechstronnego rozwoju intelektualnego jest uwolnienie
się procesu konceptualizacji od jego bezpośredniej zależności względem
spostrzeganej rzeczywistości zewnętrznej. Procesy poznawcze mają charakter
ciągły, aczkolwiek dla celów analizy można je dzielić na następujące po sobie
kolejno fazy, które pośredniczą między wejściem bodźcowym i wyjściem w postaci
reakcji. Badanie procesów poznawczych polega na analizowaniu wzorców zachowania
występujących w różnych punktach kontinuum czasu. Procesy poznawcze nie zawsze
przebiegają w sposób uporządkowany, liniowy, lecz mogą polegać na równoległym,
równoczesnym przetwarzaniu różnych rodzajów informacji w różnym tempie.

2. Tradycje paradygmatu poznawczego w
psychologii.

Psychologowie od dawna interesują się badaniem
rozwoju procesów poznawczych. Istnieje pewien brak ciągłości pomiędzy procesami
poznawczymi u dzieci i u dorosłych. Dzieci zaczynają życie jako naiwni realiści
przyjmując pozory za dobrą monetę. Według PIAGETA, rozwój poznawczy zachodzi
wtedy, gdy dzieci odkrywają i uczą się stosować zasady, które rządzą interakcją
ze środowiskiem. Gdy dzieci dostrzegają rozbieżności pomiędzy prostymi
pojęciami a zjawiskami środowiskowymi, wówczas tworzą one nowe pojęcia które je
wyjaśniają. Dzięki procesom asymilacji i akomodacji dzieci stopniowo doskonalą
struktury poznawcze (schematy), które utworzyły dla powiązania procesów i
wyników. Wiele wczesnych badań, przeprowadzonych w wysoce nienaukowy sposób,
miało „udowodnić”, że dziedziczy się zarówno określony poziom zdolności
intelektualnych, jak i takie „cechy”, jak obłęd, żebractwo, rozpustę czy
alkoholizm. Badacze podkreślający rolę środowiska poddają w wątpliwość
rzetelność tych badań i ich interpretację oraz domagają się ponownej oceny
wyników uprzednich badań, jak również bardziej rygorystycznej kontroli na
przyszłość. Dane pochodzące z różnych źródeł, wskazują, że środowisko odgrywa
decydującą rolę w rozwoju funkcji intelektualnych.

3. Koncepcja G. KELLY’EGO konstruktów
osobistych.

G. KELLY opublikował w 55r. książkę
p.t.: „Psychologia konstruktów osobistych”. Właściwie od KELLEGO zaczęła się
cała psychologia poznawcza. KELLY mówi tak: żeby zrozumieć człowieka
musimy przyjąć że między człowiekiem a badaczem i naukowcem właściwie nie ma
wielkiej różnicy, bowiem każdy z nas nawet człowiek niewykształcony zachowuje
się jak badacz stawiając tej rzeczywistości z którą ma do czynienia pewne
pytania i odpowiadając na te pyt. zgodnie z czymś co KELLY nazywa konstruktami
osobistymi, te konstrukty osobiste to są pewne wymiary, kategorie, pewne
schematy za pomocą których tę rzeczywistość analizujemy. Te konstrukty mają
charakter takich wymiarów dwubiegunowych, jak większość wymiarów, cech w
psychologii. KELLY mówi, że nasze analizowanie rzeczywistości odbywa się
poprzez pewien system konstruktów, hipotez, twierdzeń dotyczących działania
rzeczywistości. Nasze zachowanie wobec innych ludzi, jest pochodną konstruktów
– zasadniczych przekonań do tego jak ten świat funkcjonuje. Złożoność poznawcza
jest pewnym konstruktem psychologicznym mówiącym że tę rzeczywistość
analizujemy pod większą ilością kątów widzenia.

4. Koncepcje schematowe.

Wielki spór dotyczący tego jak nasz
umysł działa, czy odwzorowuje wiernie rzeczywistość, skłonił psychologów do
przyjęcia takiej oto tezy zgodnej z wieloma rozwiązaniami filozoficznymi, które
nazywają się np. konwencjonalizmem w epistemologii. Powiadają, że nauka nie oddaje prawdy o świecie ale
stwarza pewne modele tego świata czyli pogoń za prawdą jest nie kończącym się
procesem tropienia rzeczywistości, bowiem my tworzymy pewne modele, wizje,
teorie rzeczywistości, które przecież nie są rzeczywistością. W swoim poznaniu
psychologicznym nie oddajemy wiernie cech rzeczywistości a raczej tworzymy
pewne konstrukcje w naszym umyśle, czyli powstająca reprezentacja świata
zewnętrznego w naszym umyśle jest pewną konstrukcją i pewnym tworem tej
rzeczywistości a nie wiernym jej odbiciem. Mówi się nawet tak w psychologii
poznawczej że ta rzeczywistość którą za pomocą zmysłu poznajemy jest za uboga
żeby mógł się ukonstytuować trafny obraz tej rzeczywistości czyli, że za mało
jest informacji żeby ten obraz mógł się utworzyć. Argument ubóstwa bodźców
sformułował bardzo wybitny psycholog poznawczy FODOR w latach 80-tych. FODOR
powiada tak: dane są za ubogie musimy tą rzeczywistość uzupełniać pewnymi
wartościami domyślnymi, te wartości domyślne pochodzą z naszej wiedzy, z naszej
pamięci, z naszych nastawień generalnie ze stanu umysłu w jakim znajdujemy się.
Ta koncepcja konstrukcjonizmu czyli tworzenia rzeczywistości również ona
obowiązuje w działaniu pamięci. Czwarta teza koncepcji schematowej jest taka,
że pamięć nasza działa w bardzo dziwny sposób w dłuższym procesie czasu,
obserwujemy, że pewne kontury się zacierają, że treści pamięciowe stają się
coraz bardziej typowe, stereotypowe, mówi się o takim powrocie do formy
kanonicznej, do prototypu, że odbywają się pewne procesy będące poza naszym
udziałem. Kolejna teza konstrukcjonistyczna zwana oszczędnością poznawczą mówi
tak, że jeżeli nasza pamięć ma działać tak sprawnie żebyśmy mogli napływające
informacje oceniać trafnie to pamięć musi działać niezmiernie szybko.

5. Procesualne koncepcje umysłu.

6. Spór wokół teorii reprezentacji
poznawczych: wiedzy deklaratywnej i proceduralnej.

Czy
nasza wiedza jest wiedzą tylko o rzeczach? Ten rodzaj wiedzy nazywany jest
wiedzą deklaratywną. Czy też ta nasza wiedza o świecie, w związku z tym pamięć
ma działaniowy, dotyczy pewnych procedur. Ta pierwsza wiedza to wiedza czysto
teoretyczno – rzeczową badaną w tych modelach deklaratywnych. Przecież nasze
działanie nawet poznawcze ukierunkowane na poznanie tego świata związane jest z
pewnymi procedurami wykorzystania tej wiedzy. I ten rodzaj wiedzy dotyczący
działania nazywany jest wiedzą proceduralną. Wielki spór dotyczy tego
jaka jest ta nasza pamięć, jak działa nasz umysł. Czy to są fakty, czyli takie
węzły pojęć w takich sieciach hierarchicznych, semantycznych. Czy właśnie nasza
pamięć musi być uzupełniona o pewne inne węzły nie pojęciowe. RAYL powiada tak
że potrafi wyodrębnić 2 rodzaje wiedzy. Jeden po angielsku nazywa się wiedzą KNOWING
THAT, a drugi rodzaj wiedzy nazywa się KNOWING HOW Ten pierwszy
rodzaj wiedzy ma taką wiedzę pojęciową o świecie i ten rodzaj wiedzy bywa
nazywany w teoriach poznawczych psychologii wiedzą deklaratywną bo jest
pewną encyklopedią informacji o świecie, ten drugi rodzaj wiedzy nazywany jest
wiedzą proceduralną wikła pewne procedury, reakcje, czynności jakie
wykonujemy na tych operacjach. Wiedza deklaratywna, wiedza typu, że – KNOWING
THAT – jest przechowywana w kodzie semantycznym, czyli tą wiedzą zawiadywał by
ten obszar pamięci semantycznej. Natomiast wiedza proceduralna – KNOWING HOW –
obejmuje umiejętności, procedury, strategie które są zwykle trudne do zwerbalizowania
i ona jest najprawdopodobniej zapisywana w obszar pamięci epizodycznej.
Istnieją te 2 rodzaje wiedzy w związku z tym muszą istnieć dwa rodzaje pamięci
PAMIĘĆ DEKLARATYWNA i PAMIĘĆ PROCEDURALNA. Pamięć deklaratywna - tu wiedza
zapisywana jest w postaci pojęć z wszystkimi modyfikacjami jakie kolejne teorie
wprowadzały do tych modeli pamięci semantycznych. Mianowicie takich, że nie ma
tej sztywnej zasady ekonomiczności że te pobudzenia rozchodzą się z obu stron,
że wartość dominująca pojęci czyli np.: częstość używania zdania: Drozd ma
pióra jest szybciej identyfikowane jako prawdziwe nie: drozd jest zwierzęciem.
Pamięć deklaratywna w rozumieniu NORMANA były by to pewnego rodzaju sieci
relacyjne wiążące pojęcia. Tymczasem ta pamięć proceduralna to są tak zwane
systemy. WORK MEMORY ta pamięć robocza, pamięć operacyjna łączy te 2 systemy
zachowując między nimi komunikację. Te relacje łączące pamięć proceduralną i
deklaratywną są bardziej złożone, ale tym co zawiaduje funkcjonowaniem pamięć
operacyjna, robocza.

7. Spór wokół mechanizmów przetwarzania informacji: kodów
opartych na sądach i kodów przestrzennych.

Możemy mówić o reprezentacjach opartych
o sądy (model propozycjonalny). Możemy również mówić o pewnym innym modelu
reprezentacji opartym na obrazach, albo modelem analogowym. Ten spór o
wyobraźnię trwa od czasów starożytnych, bowiem Arystoteles powiedział, że
wyobrażenia są głównym nośnikiem procesów myślowych. Zwolennicy koncepcji
opartej na sądach mówią , że są inwariantne względem języka. Można mówić o
pewnym izomorfizmie obrazów umysłowych względem rzeczywistości – SHEPARD.
Izomorfizm drugiego stopnia dotyczy zgodności tego co powstaje w naszym umyśle
z rzeczywistością. Powiada , że naszym wyobrażeniom w umyśle można
przyporządkować pewne konkretne położenie przestrzenne. Jeśli te wyobrażenie w
umyśle zajmuje jakieś miejsce to nie może zajmować innego miejsca.
Reprezentacja wewnętrzna oparta na obrazach, jest taka sama na wejściu jak i na
wyjściu. SHEPARD powiada tak: w naszych umysłach możemy rotować obiekty, czyli
te wyobrażenia oparte na obrazach są analogowe względem tej rzeczywistości.
PYLYSHYN twierdzi jednak ,że nic się w naszych umysłach nie dzieje, my nic nie
rotujemy, my analizujemy sądy. Posługujemy się kodami opartymi na sądach albo
kodami wyobrażeniowymi w zależności od trudności problemu, struktury problemu a
także ze względu na posiadane przez nas zdolności. Nie analizujemy obrazu,
figury poprzez system sądów i zdań i identyfikacja tej figury później nie
polega na porównywaniu dwóch sądów, dwóch zdań tylko polega na porównywaniu
obrazów, które powstały w naszym umyśle.

8. Teoria podwójnego kodowania PAIVO.

Powstała pewna koncepcja tzw. koncepcja
podwójnego kodowania, którą opracował PAIVIO. Zastanawiał się czy między dwoma
systemami reprezentacji mogą zachodzić jakieś relacje i przejścia. Jeden oparty
na sądach dysponuje czymś co nazywamy logo genami, a więc pewne abstrakcyjne
pojęcia jakiś obiektów. Natomiast ten system oparty na obrazach wikła coś co
nazywamy ima genami, czyli pewne ogólne obrazy jakiejś klasy obiektów. PAIVIO
mówi tak, że pojęcia relacyjne charakteryzują się ogromną siłą oddziaływania
emocjonalnego, które oparte są na dwóch różnych systemach kodowania. PAIVIO
mówi, że pojęcia relacyjne są często poddane bardzo trudnym procesom nakładania
dwóch rodzajów rzeczywistości. W dużym stopniu zdolność do tworzenia obrazów
jest funkcją naszej wyobraźni i pewnych specjalnych zdolności związanych ze
zdolnością transformacji pojęć. Okazuje się, że pojęcia obce, odległe budzą
lęk, niepokój i, że ta zdolność przezwyciężania lęku i niepokoju jest
niezbywalną cechą funkcjonowania naszego systemu poznawczego.