Inteligencja, jako kategoria złożona

Posted by nauka on śr., 03/05/2008 - 22:00


„Psychologia ogólna”

Pojęcie wyrazu „inteligencja” przypisuje
się Ceceronowi, który używając słowa intelligentia (łac.) opisywała nim zjawisko, które
dzisiaj nazwiemy – uzdolnienie intelektualne.

Definicja wyrazu inteligencja –
względnie stałe warunki wewnętrzne człowieka współdeterminujące efektywność
działań, wymagających udziału typowo ludzkich procesów poznawczych, takich jak
rozumowanie, wnioskowanie itp. Inteligencję często utożsamia się ze
zdolnościami ogólnymi.

Dość rozpowszechniony jest pogląd , zgodnie z którym inteligencję
należy rozumieć jako właściwość psychofizyczną, charakterystyczną dla danej
jednostki w efektywności wykonywania zadań, angażujących procesy intelektualne
takie jak rozumowanie i wnioskowanie.

Badacze, którzy istotę inteligencji sprowadzają do zdolności
rozwiązywania problemów, mówią raczej o zachowaniu inteligentnym , niż o
inteligencji, chcąc przez to podkreślić, że jej istotę stanowią procesy
umysłowe takie jak: rozumienie, wnioskowanie, porównywanie, rozumowanie,
wykrywanie, które zmieniają się w zależności od specyfiki rozwiązywanego
problemu (zdanie uczonego szwajcarskiego J. Piageta).

Pewna odmiana w ujmowaniu
inteligencji w kategoriach procesów a nie właściwości, stanowi pogląd z którym
„inteligencja to zdolność przetwarzania informacji” (zdanie amerykańskiego
psychologa E. Hunt).

Definicja inteligencji wg autora.

Inteligencja – to konstrukt
teoretyczny odnoszący się do względnie stałych warunków wewnetrznych człowieka,
współdeterminujących efektywność działań wymagających udziału typowo ludzkich
procesów poznawczych.

Te warunki wewnętrzne kształtują się pod
wpływem interakcji genotypu, środowiska i aktywności własnej.

Konstrukt
teoretyczny
– któremu odpowiada rzeczywiście istniejące zjawisko,
uzewnętrzniające się w tzw. zachowaniu
inteligentnym.

Względnie stałe
warunki wewnętrzne organizmu
– są to mechanizmy anatomofizjologiczne
ośrodkowego układu nerwowego, leżące u podstaw zachowania inteligentnego.

Z poziomem inteligencji wiąże się z
reguły takie cechy ośrodkowego układu nerwowego w tym głównie kory mózgowej
jak: jakość tkanki nerwowej, szybkość przebiegu procesów nerwowych,
plastyczność komórek nerwowych w kodowaniu, przetwarzaniu i odtwarzaniu
informacji.

Efektywność
działań o charakterze poznawczym
– zależy od wielu czynników takich jak:
stan fizyczny i psychiczny organizmu poziom aktywacji, motywacja, wiedza i
umiejętność jednostki.

Działania, które wymagają udziału typowo
ludzkich procesów umysłowych to: rozumowanie, wnioskowanie, myślenie
abstrakcyjne, wykrywanie przewidywanie, planowanie itp.

Zamiennie (z inteligencją) używane pojęcia to również: uzdolnienia umysłowe, uzdolnienia
intelektualne lub zdolności ogólne.

Teoria inteligencji.

Inteligencja ogólna określana jest symbolem g. (ang. general).

Struktura inteligencji wg Vermona (ameryk.) składa się z 5 poziomów:

inteligencja ogólna


uzdolnienia
werbalne uzdolnienia
praktyczne


czynnik czynnik czynnik sprawność zdolności zdolności

słowny liczbowy szkolny mechaniczna przestrzenne manualne


Największe zainteresowanie wśród
hierarchicznych koncepcji inteligencji wzbudziła teoria Cattella – wyodrębnił
on dwa podstawowe czynniki zdolności ogólnych tzw.:

Ø inteligencję płynną,

Ø inteligencję skrystalizowaną g.

Inteligencja
płynna
oznaczona gf (fluid) zależy głównie od genetycznie
zdeterminowanych struktur i funkcji mózgu. Zachodzące w niej zmiany są związane
przede wszystkim z dojrzewaniem, a także z degeneracją komórek nerwowych mózgu,
są więc zmianami o charakterze rozwojowym. Inteligencja płynna ujawnia się
najbardziej w rozwiązywaniu testów niewerbalnych, polegających na ujmowaniu
stosunków między elementami.

Inteligencja
skrystalizowana
(gc) rozwija się na kanwie inteligencji płynnej w wyniku
uczenia się i nabywania doświadczenia. Jest ona w dużej mierze zdeterminowana
kulturowo. Do pomiaru tak rozumianej inteligencji służą tradycyjne testy
inteligencji. Na ich podstawie dokonujemy pomiaru zdolności werbalnych,
liczbowych oraz zdolności rozumowania opartego na wyuczonych zasadach logiki.
Inteligencja skrystalizowana rozwija się w odróżnieniu od inteligencji płynnej
– do wieku starczego. Osoby w wieku średnim i starczym również charakteryzują
się wysoką efektywnością funkcjonowania intelektualnego.

Rozwojowa teoria inteligencji Piageta.

Teoria Piageta dotycząca inteligencji i
jej rozwoju ukazała się w przekładzie polskim w 1966 r.
pt.: ”Narodziny inteligencji”. Piaget (szwajc.)
m.in. biolog z wykształcenia traktuje inteligencję jako rozwiniętą formę adaptacji biologicznej. Rozwój umysłowy
polega na coraz lepszym przystosowaniu, któremu towarzyszy wzrost złożoności i
efektywności struktur poznawczych. Istota przystosowania wg Piageta. polega na utrzymaniu równowagi
między dwoma podstawowymi procesami – asymilacji i akomodacji, które będąc
nierozerwalnie ze sobą wiązane, występują we wszystkich okresach rozwoju
poznawczego.

Asymilacja
polega
na włączaniu przez jednostkę świata zewnętrznego do już ukształtowanych
struktur poznawczych.

W trakcie procesu, czynności i struktury
poznawcze akomodują się (dostosowują) do przedmiotów asymilowanych. Ten proces
zmian polegający na modyfikacji już istniejących struktur, tak aby umożliwić
lepsze przystosowanie , adekwatne do wymagań środowiska, Piaget nazywa akomodacją.

INTELIGENCJA CZŁOWIEKA TO SWOISTEGO RODZAJU AKTYWNOŚĆ , POLEGAJĄCA
NA KSZTAŁTOWANIU I ORGANIZACJI STRUKTUR POZNAWCZYCH POWSTAJĄCYCH WSKUTEK
CIĄGŁEGO PROCESU UTRZYMYWANIA RÓWNOWAGI MIĘDZY ASYMILACJĄ I AKOMODACJĄ.

Podział rozwoju poznawczego człowieka na okresy wg Piageta:

ü okres sensoryczo
– motoryczny (od 2 r.ż.),

ü okres
przedoperacyjny (od 2 do 7 lat),

ü okres operacji
konkretnych (od 7 do 11-12 lat),

ü okres operacji
formalnych (od 11-12 do 15 lat).

Pomiar inteligencji.

Inteligencja człowieka stała się
przedmiotem pomiaru począwszy od końca ubiegłego stulecia. Binet – konstruktor
pierwszego testu inteligencji; II – iloraz inteligencji.

Test inteligencji według Bineta Simona opiera się na dwóch założeniach
istotnych z punktu widzenia pomiaru inteligencji. Pierwsze mówi o tym, że
inteligencja wyraża się w złożonych procesach umysłowych angażujących
wnioskowanie i rozumowanie. Drugie z kolei traktuje inteligencję jako zjawisko
rozwijające się wraz z wiekiem.

Kierując się tymi założeniami Binet i
Simon opracowali w 1905 r. Salę inteligencji Bineta – Simona, składającą się z
zadań wymagających udziału wspomnianych operacji umysłowych i ułożonyh weług
stopnia trudności, tak aby mogły być rozwiązne przez dzici reprezentujące przeciętny poziom umysłowy, typowy dla
określonego wieku życia (WŻ).

Odpowiednio do WŻ Binet wprowadził
pojęcie wieku umysłowego (WU), które w tych samych jednostkach co WŻ ( w
latach i miesiącach) wyraża liczbę prawidłowo rozwiązanych zadań testowych,
przeznaczonych dla określonego wieku życia. Miarą wieku umysłowego jest
osiągnięty maksymalny poziom wykonania testu tzn. maksymalna liczba prawidłowo
rozwiązanych zadań.

W 1912 r. po śmierci Bineta W. Stern zaproponował by w miejsce WU zastosować iloraz
inteligencji (II) jako miarę zdolności umysłowych. ponieważ jak nadmieniliśmy
WU i WŻ stanowią wartości reprezentujące te same jednostki przeto istnieje
możliwość ilościowego określenia stosunku między nimi, co wyraża wzór 1 – 1.
Przedstawia on iloraz inteligencji