HELENA RADLIŃSKA

Helena Radlińska jest twórczynią
polskiej szkoły pedagogiki społecznej, oryginalnej i prężnej koncepcji
naukowej, która odegrała znaczącą rolę w myśli i praktyce pedagogicznej Drugiej
Rzeczypospolitej.

Radlińska głosiła ideę wychowania, za pomocą którego pragnęła budować
„lepszą przyszłość”. Pierwszym krokiem na drodze do osiągnięcia niezbędnych
przeobrażeń miało być, jak brzmi podstawowa dyrektywa organizacyjno-metodyczna
autorki, kształtowa

-nie czynnych i twórczych postaw. Postawy
tego rodzaju powinno cechować głębokie umiłowanie ojczyzny, wrażliwość na
krzywdy społeczne, niezłomne dążenie do zmiany istniejących warunków oraz

gotowość do samodoskonalenia się
jednostki. Oznacza to, że pedagogika w ujęciu Radlińskiej jest zaangażowana w
proces przebudowy społecznej i wykracza poza obszar tradycyjnego stosunku

wychowawczego typu nauczyciel-uczeń.

Sergiusz Hassen określił stanowisko
Radlińskiej terminem”pedagogi-

ka przeżywana”, czyli taka, która
angażuje całą osobowość, obejmuje umysł uczucia,działania-są to poglądy w
stanie ciągłego powstawania,

odrzucające sztywną konstrukcję teorii.

Radlińska nie utożsamiała się z
najstarszymi definicjami, które podkreślają jako istotne dla wychowania przede
wszystkim działanie wychowawców, wpływanie na wychowanków i urabianie ich. Tak
np.T.Waitz, niemiecki pedagog, w poł.XIX wieku określa, że „wychowanie jest
planowym oddziaływaniem na jeszcze dające się kształcić wewnętrzne życie
innych.”(za:St.Kunowski,1997r)

Z całą pewnością autorka polemizowałaby
również z definicją wychowania, którą znaleźć można we współczesnej
encyklopedii PWN:” zamierzone, świadome, podejmowanie działań, których celem
jest wszechstronny rozwój osobowości i przygotowanie do życia w
społeczeństwie(Encyklopedia PWN,1988r)

Przedstawione powyżej poglądy Radlińskiej na wychowanie utożsamiają ją z
kręgiem pedagogów czynu, przeciwstawiającym się wszystkiemu, co krępuje
swobodny rozwój człowieka.

Helena Radlińska nie była tylko teoretykiem wychowania, całe jej życie
wypełnione było działalnością naukowo-dydaktyczną. Radlińska zadebiutowała w
1897r wydaniem broszury” Kto to był Mickiewicz?”,

wydawnictwem należącym do typu
rozpowszechnionych wówczas biografii. Kolejne napisane biografie były
poświęcone takim postaciom jak: Bolesław Chrobry, Władysław Łokietek, Kazimierz
Wielki, Królowa Jadwiga, św. Jan Kanty. Następnie od literatury popularnej i
krytyki literackiej przechodzi do metodyki popularyzacji historii(np. Pogadanki
historyczne 1905)Radykalny wydzwięk posiada główny cykl publicystyczny
Radlińskiej „Ze spraw wychowania i oświaty” w którym to autorka na przykładach
narzuconego szkolnictwa oraz obcych instytucji oświatowych odsłania i surowo
krytykuje politykę wynarodowienia ludności polskiej.

Po pierwszych próbach formułowania
przedmiotu i zadań pedagogiki społecznej(„Z zagadnień pedagogiki
społecznej”1908r,”Podstawy wychowania narodowego”1909,1910)autorka przygotowuje
wydawnictwo zbiorowe „Praca oświatowa ,jej zadania, metody, organizacja” 1913r.Wymienione
dziwła nie wyczerpują oczywiście listy podręczników ,artykułów ,referatów, których
autorką była H.Radlińska.

Radlińska była również działaczką
międzynarodowego ruchu pedagogicznego. W okresie miedzywojennym współpracowała
i zasiadała we władzach takich towarzystw jak m.in. Wydział Wykonawczy
Międzynarodowych Kongresów Wychowania Moralnego w Londynie, Rada
Międzynarodowego Biura Wychowania w Genewie,itp. W kraju Radlińska jest
współtwórcą Studium Pracy Społeczno-Oświatowej, czynnie uczestniczy w pracach
Światowego Związku Kształcenia Dorosłych oraz w Międzynarodowych Konferencjach
Służby Społecznej.

Helena Radlińska jako twórczyni pedagogiki społecznej swoje badania
rozpoczęła od poszukiwania odpowiedzi na pytanie o związek jaki zachodzi między
człowiekiem a środowiskiem. Z jednej strony idzie o stwierdzenie wpływu
warunków bytowych na rozwój jednostki ,z drugiej zaś o określenie możliwości
przetwarzania istniejących realiów. Konsekwencją takiego podejścia ,które można
określić jako dialektyczne, jest w płaszczyźnie poznawczej-obalenie tezy, że
człowiek to mechaniczny wytwór środowiska, a w płaszczyźnie moralnej-przyznanie
jednostce prawa do kreowania własnego świata.

Koncepcja osobowości i człowieka
zarysowana przez Radlińską ,zdaje się być oparta na kategorii” czynu”. W
okresie niewoli „czyn” jest walką narodowowyzwoleńczą, u progu niepodległości
Polski polega na sięganiu najszerszych rzesz społeczeństwa po niezbywalne prawo
do pełnienia władzy i korzystania z dóbr kultury, w dwudziestoleciu
międzywojennym chodzi o polepszenie warunków bytowych i pracy warstw nie
posiadających. Punktem wspólnym wymienionych interpretacji ”czynu” jest
stosunek do rzeczywistości: postawa działania, zmieniania, ulepszania. Tylko tę
postawę uznaje Radlińska za pożądany rezultat starań wychowawczych. Tego
rodzaju zachowania mają eliminować uleganie wpływom otoczenia(postawa bierna)i
przeciwstawiać się odrzuceniu określonych bodźców środowiska(postawa
obronna)Tak więc zdaniem Radlińskiej o sukcesie wychowawczym możemy mówić
wówczas gdy, efektem pracy pedagoga jest człowiek wielostronnie rozwinięty
zarówno pod względem psychicznym, jak i fizycznym. Osiągnięte wykształcenie i
zawód umożliwiały mu ,poprzez korzystanie z dóbr kultury, ciągłe doskonalenie
się i rozwój. Jednocześnie powinna to być jednostka o wysokim poczuciu świadomości
narodowej, zaangażowana w sprawę dokonujących się przemian, kierująca się
zasadami dobra ogólnospołecznego, demokracji i sprawiedliwości społecznej.