ETAPY ROZWOJU SAMOWIEDZY

Wg. Kozieleckiego można mówić o 3 etapach rozwoju samowiedzy:

1) Etap samowiedzy
elementarnej. trwa od urodzenia od urodzenia do 4 roku życia. głównymi
osiągnięciami na tym etapie jest odkrycie własnej odrębności fizycznej i
później psychicznej.

a) Na początku
rozwoju D.nie odróżnia siebie od otoczenia, ani od ludzi ani od przedmiotów.
Stopniowo ten proces wyodrębniania siebie dokonuje się, a jest to możliwe
dzięki pewnym doświadczeniom D. Należą do nich: odczuwanie bodźców
dostarczanych przez własny organizm np. głodu, ciepła, doświadczenie z
przedmiotami ( dotyk. przedmiotów), manipulowanie przedmiotami.

b) Doznania
dotykowe np. głaskanie, przytulanie.

c) Oglądanie siebie
w lustrze. Poznawanie własnych cech fizycznych. D. o prawidłowym rozwoju
rozpoznaje siebie w lustrze w drugim roku życia. Objawia to radością. W
kształtowaniu odrębności fizycznej podobnie jak psychicznej sprzyja także
rozwój mowy.

2) Poczucie
odrębności psychicznej między 3 a 4 r. ż. Przejawem rozwoju tego uczucia
odrębności psych. są reakcje negatywizmu „ ja nie chcę”.

3) 4-11 r. ż. jest
etapem samowiedzy zróżnicowanej. Na tym etapie rozwoju wiedzy dominują sądy
opisowe. Wiedza o sobie jest jeszcze nieuporządkowana, chwiejna i łatwo
ulegająca zmianom. Głównym źródłem informacji o sobie są opinie osób
znaczących. Począwszy od okresu szkolnego w wiedzy o sobie pojawiają się nowe
elementy związane z realizowaniem nowych zadań rozwojowych.

4) Dojrzałe
początki przypadają na okres dorastania. Począwszy od tego wieku wiedza o sobie
dotyczy nie tylko tego co było i co jest, ale także tego jaki będę w przyszłości. W okresie dorastania
możemy już wyraźnie zauważyć istnienie tzw. „Ja edalnego”. Ja idealne- jakim
chciałbym być w okresie dorastania?

Samowiedza pełni 4 funkcje:

a) funkcja
poznawcza- samowiedza pozwala nastolatkom zrozumieć siebie, zaspokoić swoją
ciekawość dotyczącą samego siebie, zobaczyć siebie na tle innych.

b) f.
instrumentalna tzn. że samowiedza jest instrumentem pomagającym w podjęciu
decyzji o przyszłym życiu np. wyborze zawodu, szkoły.

c) f. motywacyjna
związana jest z relacją Ja realnym i ja idealnym. Jeżeli ta rozbieżność nie
jest zbyt duża to motywuje do pracy nad sobą.

d) f. generatywna-
dzięki myśleniu abstrakcyjnemu wiedza o sobie jest generatorem wiedzy o
człowieku w ogóle.

CZYNNIKI ROZWOJU SAMOWIEDZY

1) Opinie osób
znaczących

2) Porównywanie
siebie z innymi

3) Rezultaty
własnych działań

A1 Pierwszy czynnik pojawia się
najwcześniej. Otoczenie- osoby znaczące udzielają dziecku informacji o nim
samym i to zarówno w sposób werbalny i niewerbalny. W najwcześniejszych fazach
dziecko jest bezbronne. Zapisuje informacje (o sobie przekazywane przez osoby
znaczące) w pamięci bez weryfikacji.

A2 Porównywanie siebie z innymi
(rówieśnikami) pod względem wyglądu, osiągnięć, umiejętności, odbieranej
sympatii ze strony innych. Na podstawie porównań formułowane są sądy o sobie
samym. Dla poczucia własnej wartości ważne jest z kim się dziecko porównuje i
pod jakim względem.

A3 Rezultaty własnych działań, a więc
odczuwanie bycia sprawcą czegoś nie tylko bogaci wiedzę o sobie, ale także
pozwala weryfikować opinię innych na temat dziecka.

CZYNNIKI ZAGRAŻAJĄCE ROZWOJOWI STRUKTURY
JA

1) bezosobowe
(przedmiotowe traktowanie dziecka) kiedy nie ma możliwości o niczym decydować.

2) koncentrowanie
się osób znaczących na brakach dziecka, na jego niedoskonałościach i
przypisywanie znaczenia mniejszym stronom dziecka,

3) nadmiar opieki,
nadmiar kontroli nad dzieckiem- przetresowanie,

4) nieliczenie się
z możliwościami dziecka tzn. stawanie wymagań zbyt dużych, albo zbyt małych,

5) brak akceptacji
dziecka, obojętność czy wrogość w stosunku do dziecka,

6) brak stabilności
warunków życia.