Alkoholizm jako groźne zjawisko z kręgu patologii społecznej

Posted by nauka on sob., 02/02/2008 - 18:20

Terminu „alkoholizm” używa się potocznie w dwóch
znaczeniach: do określania wszelkiego spożycia alkoholu, które wkracza poza
miarem tradycyjnego czy zwyczajowego picia, bądź dla oznaczenia choroby
alkoholowej.

Rozpatrując problemy związane z nadużywaniem napojów
alkoholowych należy jednak wyraźnie rozróżniać dwa zjawiska. Pierwsze z nich to
pijaństwo, przejawiające się w postaci nadmiernej konsumpcji alkoholu, drugie
to alkoholizm będący objawem chorobowym.

Pijaństwo krótko mówiąc, określa nawyk
używania alkoholu w dawkach powodujących mniej lub bardziej trwałe zakłócenia
psychofizyczne w organizmie.

Nie objawia się ono jednak przymusem picia. Alkohol jest
natomiast choroba, stanem przewlekłej narkomanii, w której osoba nią dotknięta
traci kontrolę nad piciem (nie ma możliwości przerwania raz rozpoczętego picia
w dowolnym, z góry obranym momencie) i nie jest w stanie utrzymać się przez
dłuższy czas w abstynencji, a w
przypadku braku alkoholu zachodzi konieczność poszukiwania go, niekiedy za wszelką
cenę. Według obecnie stosowanej terminologii mówimy wówczas o tzw. zespole
uzależnienia alkoholowego.

Wprowadzony do organizmu alkohol zostaje szybko wchłonięty.
Już z przewodu pokarmowego przedostaje się do krwi a następnie do innych
narządów ciała.

Atakując mózg alkohol wpływa na zwolnienie działania
komórek mózgowych i zachowanie wyższych czynności nerwowych. Większe dawki
proporcjonalnie działają silnie na wszystkie komórki mózgu. Powoduje
zmniejszenie sprawności umysłowe i fizyczne. W przekonaniu pijącego jednak-
sprawność ta się podwyższa.

Wydaje mu się ,
że myśli szybciej, jaśniej, śmielej, podczas gdy jest odwrotnie.

W tej fazie picia alkoholu sprawia przyjemność, tłumi lęki
i obawy, rozluźnia, człowiek staje się rozmowniejszy, elokwentny. Później coraz
bardziej ujawniają się skutki negatywne jak nieskoordynowane ruchy, chwiejny
krok, splątany język.

Wyróżniamy następujące fazy działania
alkoholu na organizm w zależności od stężenia:

a) dysforyczne (do 1 o/oo)

- poprawa nastroju

- zaburzenia w spostrzeganiu

- wstępne zaburzenia psychomotoryczne

b) euforyczne (1-2 o/oo )

- zaburzenia krytycyzmu

- wyraźne zaburzenia psycho- i sensomotoryczne

c) ekscytacja (2-3 o/oo)

- zahamowanie
uczuciowości wyżej, krytycyzmu i procesów

myślowych

d) narkotyczne (3-4 o/oo )

- zamroczenie narkotyczne

- zaburzenia oddechowe i układu krążenia

e) porażenne (pow.4 o/oo )

- zanik odruchów prostych

- drgawki, sinica

- porażenie ośrodków krążenia i oddechu

- rozluźnienie mięśniowe

- śmierć

Jest faktem
niekwestionowanym, że na szybkość powstawania uzależnienia istotny wpływ
wywiera stopień dojrzałości organizmu, a szczególnie ośrodkowego układu
nerwowego ( głównie mózgu). Z badań wynika, że zaczną rolę odgrywa tu wiek, w
którym rozpoczęło się intensywne picie alkoholu. Pijąc intensywnie przed 20
rokiem życia można uzależnić się już po kilku miesiącach, między 20-25 rokiem
życia potrzeba na to średnio około 3-4 lata.

Trudno jest odpowiedzieć na pytanie dotyczące przyczyn
uzależnienia od alkoholu, bowiem mechanizmy nie zostały jeszcze wystarczająco
poznane. Na dzień dzisiejszy przyjmuje się, że mamy tu do czynienia z
czynnikami społecznymi, psychologicznymi i duchowymi nakładającymi się na
podłoże biologiczne.

Badania rodzinne dzieci pozwalają
przypuszczać, że biologiczne czynniki genetyczne odgrywają pewną rolę w
powstawaniu uzależnienia. Dziedziczeniu ulega biochemiczne podłoże, na którym
może rozwinąć się alkoholizm.

Na uzależnienie mają również wpływ czynniki kulturowe,
środowisko rodzinne i dostępność alkoholu. Ważnym elementem są także cechy
osobowości. Proces dojrzewania osobowości jest wypadkową wpływu zarówno
czynników wewnętrznych jak i zewnętrznych. Osoby niedojrzałe (dzieci, młodzież)
mają znaczenie więcej niż inni problemów z pokonywaniem różnorodnych trudności
życiowych.

Często potrzebują „podpórek”. Dla
jednych będą to leki, narkotyki lub łatwiejszy w dostępie alkohol. Początkowo
ułatwia funkcjonowanie, ale jednocześnie zaburza lub uniemożliwia dojrzewanie, czyli proces prawidłowego
kształtowania się osobowości jednostki.

W toku prowadzonych badań przez J.D.Hawnins’a czynnikami
ryzyka zwiększającymi zagrożenie młodzieży uzależnieniem od alkoholu są:

- zbyt niskie ceny alkoholu (1% wzrost cen obniża spożycie alkoholu o 0,5%)

- łatwy dostęp do
alkoholu (w tym naruszanie prawa o zakazie sprzedaży alkoholu nieletnim)

- proalkoholowe normy
kulturowe (pobłażanie otoczenia, społeczna akceptacja picia)

- dostępność alkoholu na
rynku

- trudne warunki
ekonomiczne społeczeństwa (rodziny0, skrajne ubóstwo

- pijące kryminogenne
środowisko

- cechy biologiczne
9genetyczne, fizjologiczne, wrodzone, nabyte uszkodzenia organizmu)

- zachowanie rodziny
modelujące picie alkoholu

- reguły, styl i
praktyka wychowania w rodzinie (zbyt małe lub zbyt duże wymagania, niejasna
rola w rodzinie, brak konsekwencji w wychowaniu)

- konflikty w rodzinie
(rozpad rodziny, obcość, wrogość)

- słaba więź dziecka z
rodzicami i rodziną (poczucie odrzucenia, niedowartościowania, chłód
emocjonalny, brak uwagi i czasu ze strony rodziców)

- wczesne przejawy
agresywnego zachowania

- niepowodzenia w szkole
lub przejawy wysokiej inteligencji i dobre wyniki w nauce

- zawężenie oczekiwań
edukacyjnych (niski poziom aspiracji i niechęć do kształcenia się)

- izolacja społeczna we
wczesnym okresie życia (odrzucenie przez rówieśników)

- przynależność do grupy
pijących rówieśników (silna potrzeba akceptacji przez grupę)

- alienacja,
buntowniczość, niska religijność

- pozytywne nastawienia
i oczekiwania co do efektów picia alkoholu wzmacniane reklamą lub przez idoli
młodzieżowych

- wczesna inicjacja
alkoholowa

Większość wymienionych wyżej czynników w ostatnim okresie
znacznie nasiliła się jeśli chodzi o młodzież w Polsce. nagminnie łamane są
ustawowe zakazy sprzedaży alkoholu nieletnim, promuje się i reklamuje alkohol
lub piwo. Coraz powszechniejsze są imprezy, których nieodzowną częścią jest
alkohol. Przy jednoczesnym wzroście punktów sprzedaży, rozszerzyła się skala ubóstwa,
wzrosła agresja i przestępczość nieletnich szczególnie po spożyciu napojów
alkoholowych. Obserwuje się także znaczne osłabienie kondycji psychicznej i
fizycznej, obniżanie się wieku inicjacji alkoholowej z 14 lat (1990r) do 11 lat
obecnie. Panuje klimat ogólnego lekceważenia wartości i pogłębiania się barier
edukacyjnych.

W ostatnim okresie zbyt
liberalnie podchodzi się do dostępności piwa i jego picia przez nieletnich.
Piwo nie jest traktowane jako alkohol mino, że go posiada i częste spożywanie
doprowadza także do uzależnienia. Okazuje się, że rodzice są zbyt tolerancyjni
w stosunku do dzieci, gdy te sięgają po piwo. Już dzieci 12 letnie i młodsze
piją piwo tzw. ”bezalkoholowe”.

Mimo, ze zawiera w swoim składzie pewien procent alkoholu
rodzice i dorośli nie przywiązują do tego faktu większego znaczenia i nie widzą
wyraźnego zagrożenia dla dzieci. Ma na to również wpływ między innymi nie
prawdziwa reklama w mediach.

J.D.Hawkins określił również
grupę czynników chroniących młodych ludzi od napojów alkoholowych, do których
zaliczył: silna więź z rodzicami, zainteresowania nauka i własnym rozwojem,
regularność praktyk religijnych, skłonność do respektowania norm, wartości
społecznych i autorytetów. Niestety w bardzo wielu grupach środowiskowych siła
tych czynników znacznie osłabła. Zabiegani, przepracowani lub sfrustrowani,
zmęczeni czy znerwicowani rodzice nie maja czasu ani siły na stały kontakt,
przebywanie i rozmowy z dziećmi. Nie okazują zrozumienia, akceptacji, nie dają
wsparcia w trudnych okresach życiowych młodzieży. Z kolei dzieci izolują się od
rodziców, nie uznają ich autorytetu. Brak zajęć pozalekcyjnych, zainteresowań
wyparło ze szkół młodych ludzi, którzy nie mają co ze sobą zrobić.

Wszystko to powoduje konflikty, które narastając popychają
młodzież do szukania doraźnego wyjścia z problemów przy pomocy alkoholu. Na
podstawie tych spostrzeżeń W.B.Hansen opracował listę strategii
profilaktycznych przed uzależnieniem alkoholowym:

1. korygowanie
nieprawidłowych i fałszywych przekonań dotyczących działania alkoholu funkcjonujących wśród młodzieży

2. osobiste przeczenie o
zaniechaniu spożywania alkoholu

3. budowanie własnego,
społecznie akceptowanego systemu wartości

4. wiedza o realnych
konsekwencjach picia

5. umiejętność odmawiania
np.: w sytuacjach nacisku grupy rówieśniczej

6. dostarczanie
alternatywnych wzorców zachowania

7. umiejętność
podejmowania decyzji

8. umiejętność osiągania
wymiernych i realnych celów

9. poczucie własnej
własności

10. umiejętność
rozładowywania stresu

11. znajdowanie pomocy

12. umiejętność
komunikacji interpersonalnej

Według Hansena wymienione strategie mają różną siłę
skuteczności. Z punktu widzenia profilaktyki skuteczne są tylko te, które
uwzględniają kwestie zmiany przekonań normatywnych, czyli dostarczają młodym
ludziom rzetelnych informacji dotyczących skutków spożywania alkoholu i
zachęcają do odkrywania i porównywania własnych postaw i zachowań z postawami
grupy, łamią przesądy i mity. Istotnie są własne zobowiązania, wiedza o
negatywnych skutkach zdrowotnych i społecznych, umiejętność odmawiania presji
grupy rówieśniczej i medialnej. Pozytywem też jest przedstawianie alternatyw
dostarczających wiedzę o sposobach osiągania przyjemnych stanów
emocjonalnych i dobrej zabawy bez picia
alkoholu.

Jednym z bardziej rozpowszechnionych i skutecznych
programów profilaktyki alkoholowej jest program NOE autorstwa K.Wojcieszka i
przeznaczony dla młodzieży szkolnej

Głównym celem programu jest
zmiana przekonań normatywnych wobec picia alkoholu.

Odpowiada on hansenowskim
strategiom profilaktycznym i stanowi dobra propozycję intensywnego
oddziaływania edukacyjno- profilaktycznego. Uczy odmawiania i spędzania czasu
bez picia alkoholu, ułatwia tworzenie więzi, szczerości i empatii.

Młodzi ludzie, którzy piją
kaleczą siebie samych i ranią innych. To ich sposób pokazywania, że nie radzą
sobie z okresem dojrzewania, że potrzebują pomocy i zrozumienia. Dotyczy to
wszystkich dzieci nieśmiałych i agresywnych.

Nie wystarczą najlepsze programy
i strategie działania. Gdy dziecko pije nie wolno go odrzucać tylko
zaproponować pomoc.

Aby wszystko to co robimy miało
sens dziecko musi zrozumieć, że picie to tylko przykrywka dla swoich problemów
w rozwiązaniu których ktoś może pomóc.

Musi wiedzieć, że szukanie pomocy jest rzeczą ludzką, że to
właśnie robią silni ludzie, gdy z czymś sobie nie radzą. Mogą to być rodzice,
psycholog, pedagog szkolny, lekarz czy wychowawca. Nie uda się zwalczyć tego
zjawiska bez zajęcia się problemami dziecka, które powodują, że pije.

BIBLIOGRAFIA

J.Karol Falewicz „ABC
problemów alkoholowych”, 1993r.

B.T.Woronowicz
„Alkoholizm jako choroba”, 1994r.

A.Markiewicz „Alkohol
i niektóre problemy z nimi związane”, 1989r.

A.Pacewicz „Jak pomóc
dziecku nie pić”, 1997r.

„Problemy alkoholizmu”
Nr 3/1998

„Remedium” Nr9/2000

„Świat problemów” Nr7/8/1995