Znaczenie pracy w życiu i rozwoju ogólnym człowieka, praca w ujęciu filozoficznym i prakseologicznym ( działania, umiejętności,

Jeżeli
mamy rozpocząć rozważanie na temat roli pracy w życiu i rozwoju ogólnym
człowieka musimy podjąć się zdefiniowania pojęcia „praca”. Ogólnie ujmując
„praca” to celowa (świadoma) działalność człowieka, polegająca na
przekształcaniu dóbr przyrody i przystosowaniu ich do zaspokajania potrzeb
ludzkich. Można powiedzieć, że praca wypełnia człowiekowi ponad połowę życia
jest źródłem jego egzystencji, zapewnia materialne warunki realizacji i
decyduje o jego rozwoju i ukierunkowaniu w życiu.

Praca obok nauki i zabawy jest
jedną z podstawowych działalności człowieka, czyli takim działaniem, któremu
nadaje pewien wyższy poziom wartości i
ważności.

Praca ma wpływ na moralny rozwój
człowieka i dzięki niej następuje współpraca i współdziałanie wzajemne ludzi i
grup ludzkich. Pracę można traktować jako powołanie, źródło zarobkowania i
szansę samorealizacji.

Dzięki pracy powstają dobra
materialne, tworzone są też wartości kulturowe i społecznie znaczące usługi.

W procesie pracy powstają
wytwory społeczne użyteczne, warunkujące nieustanny rozwój społeczno –
ekonomiczny i dobrobyt jednostki. Praca gwarantuje konieczny człowiekowi kontakt
społeczny oraz realizację jego różnorodnych potrzeb.

Praca jest stymulatorem do
zaspokajania potrzeb intelektualnych, a także źródłem egzystencji ludzkiej,
czyli tworzenia jego własnego życia. Jest również warunkiem biologicznej
egzystencji człowieka, ponieważ człowiek musi produkować i tym właśnie różni
się od zwierząt, które korzystają z tego co czerpią bezpośrednio z przyrody.

W wyniku pracy człowiek
przekształca się i podporządkowuje sobie przyrodę, stwarzając własne środowisko
społeczne, własną kulturę, cywilizację. A więc praca jest podstawą i swoistą
formą aktywności człowieka. Praca jako kategoria społeczna obejmująca
umiejętności pracy, sposoby jej organizowania, narzędzia, urządzenia techniczne
a także wyprodukowane dobra, stanowi element kultury danego społeczeństwa.
Wytwarzanie narzędzi i posługiwanie się nimi wyodrębniło człowieka ze świata
zwierząt. Dzięki niej możemy realizować swoje plany i zamierzenia.

Rewolucja naukowo – techniczna
wprowadziła nowe elementy do współczesnych przemian w charakterze i treści
pracy. Rola pracy w rozwoju społeczeństwa ludzkiego może być rozpatrywana z
punktu widzenia rozwoju społecznych stosunków między ludźmi.

Praca to działanie zmieniające
świat materialny nastawiony na zaspokojenie ludzkich, podstawowych potrzeb
materialnych oraz wyższych, czyli kulturowych i duchowych. Praca więc zaspakaja
różnego rodzaju potrzeby np.: biologiczne, ekonomiczne, kulturowe ale są one
określane przez strukturę i kulturę grup, do których jednostka należy.
Natomiast struktura i kultura grup wyznacza środki realizacji celów pracy oraz
metody posługiwania się nimi w zależności od rodzaju potrzeb jakie mają
zaspokoić.

Praca powinna być użyteczna,
ponieważ jest podstawą bogactwa narodu. Jest to wartość, dzięki której powstają
inne wartości, także duchowe. Praca jest podstawą moralnego rozwoju człowieka,
ponieważ tworzy materialne warunki rozwoju i realizacji człowieka. Ma
materialną moc twórczą, gdyż jest sposobem tworzenia przez człowieka jego
własnego życia. Współdziała również z
innymi ludźmi i grupami ludzkimi dlatego ma moc socjotwórczą.

Przez pracę wychowujemy,
ponieważ jest aktualną sprawą w każdym okresie życia człowieka, które zaczyna
się od wychowania przez pracę w rodzinie aż do wychowania przez pracę w okresie
aktywności zawodowej człowieka. Jego szczególną cechę stanowi wykorzystanie
pracy w procesach oddziaływania na jednostkę i dokonywania zmian w jego
osobowości. A więc praca pełni ważną rolę w wychowaniu. Pierwsze rozumowanie
człowieka o pracy kształtują się w rodzinie. Przez pracę i w toku pracy
kształtuje się w wychowanku postawa szacunku do pracy, jej wartości, oraz
przekonanie, że jest ona moralną powinnością każdego człowieka i stanowi źródło
jego społecznej wartości.

Do powstawania wytworów i usług
społecznie wartościowych wykonujących ją jednostek i członków ich rodzin
prowadzi praca zawodowa. Przede wszystkim dotyczy to głównie ludzi dorosłych i
związana jest z całymi okresami ich aktywności zawodowej. Stanowi nie tylko
niezbędny warunek jego egzystencji, ale również formę jego aktywności. Dzięki
pracy zawodowej każdy pracujący ma prawo do pozyskiwania minimum środków
gwarantujących jemu i jego rodzinie utrzymanie.

Pracę możemy określić jako
prostą i złożoną, prace fizyczną i umysłową, lekką i ciężką .

W życiu współczesnego człowieka
praca to bardzo istotny element jego egzystencji. Według Andrzeja Frycz –
Modrzewskiego – cytat „wszystkich tedy przyzwyczaić by trzeba do jakiejś pracy”
i „kto zaś nie chce pracować, ten niech nie je”.

Praca jest czynnikiem kształtującym
osobowość, ponieważ wpływa na fizyczny rozwój człowieka, wyzwala w nim
inicjatywę i twórcą aktywność myślową. Aby praca człowieka była sensowna, a jej
trud dawał owoce potrzebna jest motywacja pracy. Osiągnięcie satysfakcji w
wykonywanej pracy i pobudzenie motywacji do pracy zapewniają tylko te czynniki,
które występują na odpowiednim poziomie. Efektywna praca człowieka wysoko
kwalifikowanego, która zakłada wysoki poziom kompetencji i odpowiedzialności
zawodowej staje się nową jakościowo wartością. Właściwości i walory takiej pracy można wykształcić i
pozyskać dopiero w toku normalnej działalności zawodowej poszerzonej przez
różne formy dalszego kształcenia.

Pracą i jej znaczeniem w życiu
człowieka zajmuje się wiele dyscyplin naukowych.

Są to : filozofia pracy,
fizjologia pracy, ergonomia, psychologia pracy, socjologia pracy, pedagogika pracy, prakseologia, teoria
organizacji i zarządzania, oraz inne nauki o pracy.

Pracę można ujmować w różnych
aspektach:

- aspekt filozoficzny –
gdzie pracę traktuje się jako swoistą wartość , która jest jednym źródłem
wszelkich innych wartości.

- aspekt fizjologiczno –
psychologiczny, w którym, pracę traktuje się jako obiektywną potrzebę
człowieka, szczególnie dorosłego i sprawnego fizycznie i psychicznie, a także
jako nieodzowny warunek jego rozwoju.

- aspekt ekonomiczny-
gdzie praca stanowi podstawowe źródło i warunek egzystencji człowieka, oraz
rozwoju gospodarczego kraju. W procesie pracy powstają wytwory społeczne
użyteczne, warunkujące nieustanny rozwój społeczno – ekonomiczny i dobrobyt
jednostki.

- aspekt społeczny – w
którym z racji swojego charakteru społecznego gwarantuje konieczny człowiekowi
kontakt społeczny i realizację jego różnorodnych potrzeb.

- aspekt wychowawczy –
gdzie istotnego znaczenia nabiera
założenie, w myśl którego największą wartość przypisuje się wychowaniu przez
pracę. Człowiek wykonując pracę nie tylko tworzy nowe wartości, ale także
podlega nieustannemu rozwojowi osobowemu i społecznemu, doskonaląc w ten sposób
samego siebie i swoje otoczenie.

- aspekt moralny - w
którym chodzi o stosunek do pracy, sposób jej traktowania i wykonywania oraz
przeżywania.

W podstawowych dokumentach
państwowych a także kościelnych można wyczytać, między innymi, takie oto hasła:
‘Człowiek – wartością najwyższą” i „praca – podstawowym miernikiem wartości
człowieka”. I właśnie w tych tezach najlepiej oddano sens, rangę oraz nowe
znaczenie pracy w życiu człowieka.

Można przyjąć, że każdy sprawny
fizycznie i psychicznie ma prawo do pracy, a organizacja życia społecznego
powinna gwarantować realizację tego prawa.

W naszych rozważaniach nad pracą
można jednoznacznie stwierdzić, że rola pracy w życiu współczesnego człowieka
jest ogromna, stanowi niezbędny warunek egzystencji, jest wyznacznikiem miejsca
człowieka w społeczeństwie, jest czynnikiem kształtującym osobowość i wpływa na
fizyczny rozwój człowieka, wyzwala w nim inicjatywę i twórczą aktywność
myślową, dostarcza przeżyć estetycznych, przynosi radość i zadowolenie, ale
niekiedy jest źródłem trudności i zmartwień i niepowodzeń oraz wprowadza
człowieka w stan niezadowolenia,
zniechęcenia a nawet frustracji.

Zagadnienie pracy i jej
znaczenie w życiu człowieka nurtuje również filozofów.

Już w IV wieku p.n.e.
Arystoteles twierdził, że człowiek rodzi w określonej hierarchii społecznej;
dziecko niewolnika mogło być więc tylko niewolnikiem.

Starożytność to okres
niewolnictwa, w którym nastąpił już podział ról społecznych. Pracą fizyczną
zajmowali się wyłącznie niewolnicy, była przymusem. Warstwy wyższe, władcy,
kapłani, filozofowie zepchnęli ją na
barki niewolników, głosząc pogardę dla ciężkiej fizycznej pracy.

Ważny wpływ na kształtowanie się
współczesnych poglądów na pracę wywarły nurty społeczno – filozoficzne XIX I XX
wieku.

Za polskiego twórcę tzw. filozofii pracy uważany jest Stanisław Brzozowski –
filozof, pisarz, krytyk konserwatyzmu myślowego. Według niego „Praca ludzka
jest działalnością istot rozumnych. Zwierzęta nie pracują w ludzkim znaczeniu
tego słowa, choć mogą być przez człowieka używane do wykonywania różnych
czynności”. A więc dzięki pracy człowiek wchodzi w bezpośredni kontakt z
rzeczywistością – jest tym mostem krytycznym nad którym od wieków debatują
filozofowie.

Stanisław Brzozowski tradycyjny
schemat: „myśl – rzeczywistość” zastąpił nowym schematem „praca –
rzeczywistość”. Rzeczywistość to świat, który istnieje niezależnie od nas jako
rzeczywistość obiektywna, granice jego poznawalności pokrywają się z granicami
ludzkiego wysiłku – pracy. Możemy powiedzieć, że element poznania tkwi w pracy,
poznanie realizuje się na zasadzie współwymierności – przystosowania między
pracą światem, człowiekiem a naturą. A więc świat jest współmierny z pracą,
przyjmuje ją w sobie, zapisuje w sobie i dwoi jej wynik.

Filozoficzną wykładnię
stanowiska kościoła o pracy ujął w pismach Św. Tomasz z Akwinu w XIII wieku.
Potraktował on pracę jako środek konieczny do utrzymania cnót niezbędnych ze
względu na cel ostateczny. Poglądy te określa się mianem tomizmu.

Współczesne wykładnie poglądów
kościoła na pracę zawarta jest między innymi w rozprawie Stefana Wyszyńskiego
„Duch pracy ludzkiej”.

Praca jest wartością
uniwersalną, najważniejszą, bo dzięki niej powstają i funkcjonują wszystkie pozostałe wartości. Jest
podstawowym miernikiem wartości człowieka. Te wartości pracy zaakcentował Jan
Paweł II, „Praca jest dobrem człowieka – dobrem jego społeczeństwa, przez pracę
bowiem człowiek nie tylko przekształca przyrodę dostosowując ją do swoich
potrzeb, ale także urzeczywistnia siebie jako człowieka, a także poniekąd
bardziej staje się człowiekiem”.

W myśl tego twierdzenia można
powiedzieć, że każdy człowiek ma prawo do pracy, powinien uzyskać przygotowanie
do pracy. W drodze do pracy zawodowej powinien otrzymać środki materialne
gwarantujące jemu i jego rodzinie egzystencję i pozwolić urzeczywistnić siebie
jak człowieka.

Zgodnie z myślą chrześcijańską
bezrobocie, drastycznie niskie wynagrodzenie godzi w istotę człowieka. Wynika z
tego, że mówienie o pracy jako o powołaniu i szansie samorealizacji, czyli
stawaniu się człowiekiem prawdziwym, rzeczywistym jest w pełni uzasadnione.

Traktowanie pracy jako
podstawowej kategorii pedagogicznej staje się oczywiste, ale przydatność
wzniosłych myśli w codzienności człowieka, człowieka pracy jest raczej skromne.

Życie dzisiejsze jak i wieków minionych
nakazują traktować pracę w sposób skonkretyzowany i prakseologiczny.

O prakseologii czyli nauce o
sprawnym działaniu mówi Tadeusz Kotarbiński w „traktacie o dobrej robocie”.
Prakseologia to ogólna teoria sprawnego działania tzn. racjonalnego i skutecznego.
Jest też dziedziną wielu badań naukowych. W jej skład wchodzą badania
operacyjne. Są to metody ułatwiające podejmowanie decyzji, które zapewniałaby
maksymalną realizację zamierzonych celów przez skoordynowane działanie zespołowe.

„Traktat o dobrej robocie” to
sprecyzowanie takich pojęć jak: cel,
środek, metoda, czyn, plan, sprawność, wydajność, ekonomiczność, oszczędność –
pojęć składających się na określenie dobrej roboty. Są to zasady racjonalnej i
skutecznej działalności ludzkiej, zasady osiągania sprawności w poszczególnych
formach i dziedzinach działania.

Aktualne interpretowanie pracy
człowieka uznać należy w dwóch podejściach:

1) tzw. Właściwym lub
ekonomicznym – to działalność człowieka polegająca na przekształceniu dóbr
przyrody i przystosowaniu ich do zaspokojenia potrzeb ludzkich

2) chodzi o działalność
człowieka, w wyniku której powstają dobra materialne, wartości kulturowe i
społecznie znaczące.

W obydwu podejściach, podstawą
treści każdej pracy stanowi układ czynności i elementów, które składają się na
proces pracy, uwarunkowanej właściwościami procesu technologicznego i kontaktu
społecznego, oraz możliwościami człowieka pracującego.

Dzisiaj stojąc u progu nowego
wieku wiemy, że rola pracy w życiu każdego człowieka jest ogromna, jest to wyznacznik
miejsca człowieka w społeczeństwie.

Praca dostarcza nam przeżyć
estetycznych, przynosi zadowolenie i radość, niekiedy stanowi źródło trudności
i zmartwień a często wprowadza w stan niezadowolenia, zniechęcenia a nawet frustracji.

Istotne jest, aby większa ilość
ludzi pracujących w różnych dziedzinach życia doceniła ich wielką wartość i
mądrość a wtedy łatwiej nam będzie żyć i pracować.

W tych wszystkich rozważaniach
można zauważyć jak wszystko się wiąże, troska o sprawność, o prawdę, o pewne zasady,
rozsądek a co najważniejsze to o życie godne.