ZYGMUNT MYSŁAKOWSKI (1890 – 1971)

Zygmunt Mysłakowski urodził się 4 lipca
1890 r. w Nowym Mieście nad Pilicą. Pierwsze 5 lat życia spędził w Łubkach,
małej wiosce, o której w późniejszych latach życia mówił, iż był to „świat
pełen dobroci i szczęścia”.

Jako autor prac pedagogicznych
przywiązywał duże znaczenie do roli nauczyciela. Twierdził, że w okresie
kształtowania się zamiłowań szkolnych, a więc w wieku 10-18 lat, nauczyciel
staje się dla ucznia autorytetem.

Był
przeciwnikiem naturalizmu pedagogicznego. Sens wychowania widział w świecie
kultury. Uważał bowiem, „jest to jedyny rodzaj świata, w którym odnajdujemy czy
stwarzamy samych siebie; świat najgłębszej tęsknoty, ostatecznej miłości,
czułości, świat w którym żyje on, umiera, i odradza się”. Wartości te nie są
wcale wynikiem subiektywnych reakcji. Z jednej strony zależą one od wzajemnego
ustosunkowania się pewnych przedmiotów i potrzeb, z drugiej są trwałymi
regulatorami działania, warunkowanymi pamięcią społeczną grupy. Ich przedmiotowość
polega na tym, że stwarzają pewien zakres porozumienia i wspólnoty duchowej.

Proces wychowania musi iść w dwóch
kierunkach: po pierwsze – przekazywania kultury, po drugie – wzbudzania i
kształcenia zdolności jej rozumienia. Jednostka musi być nie tylko wprowadzona
w świat tradycji kulturowej, ale także przygotowania do postawy czynnej, do
przekształcania i dalszego rozwijania kultury.

Mysłakowski próbował proces wychowania
interpretować ze stanowiska socjologicznego. Czysty socjologizm, traktujący
osobowość jako bierną, bezkierunkową masę, uważał on za tak samo błędny jak
naturalizm pedagogiczny. Zarówno wychowanie pierwotne, opierające się na
instynktach, jak i wychowanie wtórne posługujące się doświadczeniami
społecznymi, kształtujące jednostkę za pomocą pojęć, norm i wartości nie
umożliwia powstania indywidualnych form życia. Mysłakowski uważał, iż osoba jest wartością społeczną,
dlatego za najwyższy cel wychowania stawiał kształcenie osobowości, jako
zorganizowanej, sensownej całości. Kształcenie osobowości według niego polega
na rozwijaniu związku pomiędzy człowiekiem, a pewną strefą dóbr kulturalnych,
na wplataniu ponadindywidualnych wartości w system celów życiowych jednostki.
Jego zdaniem osobowość powstaje i rozwija się przez uczestniczenie w
społeczności duchowej, utożsamianie się z jej ideałami i wierzeniami.

Zgodnie
z Kerschenseinerem przyznał. iż nie każda strefa kultury jest jednakowo otwarta
dla naszej psychiki, nie każdy rodzaj wartości pobudza nasze siły duchowe.
Każda jednostka związana jest z innym środowiskiem, sytuacjami, które są
przedmiotem jej zainteresowań i działalności. Każdy przynależy do pewnej
społeczności duchowej, według której dokonuje selekcji celów i wartości
życiowych. Człowiek w zależności od struktury psychicznej nawiązuje kontakt
tylko z tymi strefami kultury, które mu odpowiadają (jego psychice).

Mysłakowski dużą rolę rozwoju osobowości
przypisywał stosunkowi do tradycji. Uważał, że stosunek do kultury
tradycjonalnej musi być bardziej osobisty i swobodny (należy pominąć to
wszystko co było, ale w chwili obecnej nie jest czynne w żadnej formie). Według
niego szkoła powinna ułatwić wychowankowi nawiązanie kontaktu osobistego z
tradycją, przez wyrabianie w młodzieży prospektywnej postawy psychicznej.

Zarówno
wychowanie narodowe, jak i państwowe zmierza do wyzwolenia w jednostce tego, co
prowadzi ją do uspołecznienia, co jest fundamentem osobowości i wychowania.

zadaniem wychowawcy jest towarzyszenie
dziecku i młodzieńcowi w tych sytuacjach, które sprzyjają powstawaniu
normalnego planu życiowego, które ułatwiają proces uspołecznienia.
Uspołecznienie to powinno zachodzić stopniowo. Mysłakowski dokonał takiego
podziału:

- kontakt matka-dziecko

- kontakty rodzinne

- kontakty pozarodzinne

- kontakty z grupami
rówieśniczymi

- kontakty wtórne
(naród, państwo)

- zasady życia
personalnego (wewnętrzne)

Takiego
stopniowego wdrażania kontaktów może dokonać jedynie nauczyciel, który ma
właściwy stosunek pedagogiczny do ucznia. W przeciwnym razie wywoła objawy
buntu i wewnętrznego oporu. Do podstawowych składników talentu pedagogicznego
Mysłakowski zaliczał żywość wyobraźni, instynkt rodzicielski, zdolność do
wyrażania uczuć i nastawienie psychiki na zewnątrz. Obecność tych cech sprzyja
kontaktowości.

Ogromne znaczenie w procesie powstawania
osobowości przypisywał poczuciu godności osobistej. Domagał się, aby nie
poniżać dziecka, aby nie sugerować mu jego słabości, ani nie stawiać go w
sytuacjach przerastających jego siły. Zwracał również uwagę na szkodliwość
nadmiernej opieki i ochrony roztaczanej nad dzieckiem.

Ostatnim ważnym czynnikiem w procesie
kształtowania się osobowości jest samowychowanie. Proces ten może powstać
wówczas, gdy obniżenie się poczucia własnej wartości i niezadowolenie z siebie
jest wywołane przez zespół cech, należących do społecznego układu wartości.
Jednostka dążąc do przywrócenia swojej równowagi wewnętrznej, ustosunkowuje się
do cech, nabytych „z zewnątrz” i przekształca swoją osobowość według idealnego
„ja”.

Zygmunt Mysłakowski przez większość życia
zajmował się problemami współistnienia, współżycia i współdziałania ludzi ze
sobą. Swoją ogromną wiedzę zawarł w wielu pracach, które przyniosły mu uznanie
i sławę w gronie pedagogów. Zmarł w 1971 roku.