WSPÓŁCZESNE POSTACIE PATOLOGII WŚRÓD MŁODZIEŻY

___________________________________________________________________________

Przełom
lat 80 i 90 w Polsce to okres burzliwych przemian społecznych, gospodarczych i
ustrojowych. Zmiany te miały ogromny wpływ na młodzież bardzo podatną na
wszelkiego rodzaju bodźce, zarówno te pozytywne jak i negatywne. Szczególnie
zmiana gospodarki planowanej (scentralizowanej) na gospodarkę rynkową i co za
tym idzie wszechobecna walka o byt (pieniądze) spowodowały ogromne
zróżnicowanie polskiej młodzieży.

Wydarzenia
w Polsce i Europie Środkowo – Wschodniej przyciągały uwagę socjologów którzy
zastanawiali się w jaki sposób społeczeństwa państw postkomunistycznych odczują
skutki dokonujących się zmian i jaka będzie ich reakcja. Szczególnie uważnie
obserwowano młodzież która znalazła się w szczególnie ciężkiej sytuacji :
kłopoty materialne rodziców, brak pracy dla absolwentów szkół, brak perspektyw
mieszkaniowych – przy jednoczesnym otwarciu granic (łatwość uzyskania
paszportu) spowodowało masowy dostęp do mody, kultury i muzyki Zachodu.

Przywódcy
polityczni a także dostojnicy kościelni, nauczyciele i rodzice mogli tylko
ubolewać nad gustami młodzieży nie będąc jednocześnie w stanie przeciwdziałać
zalewowi kultury młodzieżowej z zachodu. Jednocześnie młodzież straciła prawie
wszystkie autorytety – szkoły – po których nie można było znaleźć pracy, –
kościół – którego przedstawiciele wzięli się za politykę, – rodziców – którzy w
pogoni za pieniądzem zapomnieli o dzieciach.

Wielu
młodych ludzi znalazło się w dramatycznej sytuacji, przestało istnieć
społeczeństwo w którym ludzie ci byli wychowani, przygotowani do pracy. Pojawił
się problem elitarnych szkół oraz podziałów społeczno – klasowych w szkołach
publicznych, problem bezrobocia absolwentów i ogólnie ludzi młodych urósł do
rangi problemu państwowego, narodowego.

Młodzież
polska została podzielona. Część aprobowała zmiany które nastąpiły w Polsce i
akceptowała je bez zastrzeżeń mimo trudności jakie ze sobą przyniosły, część
była zmianą przeciwna lecz zmuszona była z nimi żyć, część uznała że życie w
takiej Polsce jest niemożliwe i wybrała emigrację, część natomiast wybrała
przynależność do różnego rodzaju subkultur jako wyraz swojego postrzegania
rzeczywistości, niemożności przeciwstawieniu się trudnościom jakie niosło życie
w państwie kapitalistycznym, w realiach gospodarki rynkowej.

Wśród
tej grupy najczęściej spotykamy się z zachowaniami patologicznymi typu :
alkoholizm, prostytucja, narkomania , przestępczość nieletnich, oraz takie
zachowania które naruszają normy społeczne na przykład swoim wyglądem odbiegają
od oczekiwań są w jakiś sposób inni niż jest w stanie to zaakceptować
dzisiejsze społeczeństwo.

Nie
oznacza to jednak że w czasach Polski komunistycznej patologii wśród młodzieży
nie było, wstępowały one zawsze (i każdym społeczeństwie) lecz jak wskazują
statystyki policyjne, przekazy w mediach – nasiliły się one znacznie w czasach
po przemianach ustrojowych i gospodarczych.

Zmiany
w prawie, likwidacja milicji i powołanie policji z jednoczesnym okrojeniem
uprawnień i liczebności tej ostatniej, zachłyśnięcie się przez wielu „wolnością
i demokracją” spowodowały lawinowy wzrost przestępczości nieletnich, pojawiły
się brutalne zabójstwa, rozboje dokonywane właściwie przez dzieci. W chwili
obecnej obserwuje się w naszym kraju głęboki kryzys moralny, szczególnie wśród
młodzieży.

Utrata
autorytetów spowodowała poszukiwania nowych nie zawsze tych pozytywnych, na
przykład wśród przywódców grup nieformalnych a nawet przestępczych. Jak
wykazują badania socjologiczne oraz statystyki policyjne, wszelkiego rodzaju
współczesne patologie społeczne są udziałem ludzi młodych w wieku 14 – 25 lat z
wykształceniem podstawowym i zawodowym, najczęściej bezrobotnych, pochodzenia
robotniczego, często z rodzin patologicznych i niepełnych.

Ucieczka
w zachowania patologiczne jest przejawem buntu (przeciwko szkole, władzy,
rodzicom) a jednocześnie stanowi przykrywkę która zasłania ich własne
niedoskonałości i kompleksy.

Ci młodzi
ludzie w większości w pojedynkę są spokojni, dopiero w większej grupie objawia
się ich agresja i siła. Niestety wielu młodych, wśród zachowań patologicznych
widzi sposób na życie, na błyskawiczne dorobienie się – np.: dealerzy
narkotyków, sprawcy przestępstw pospolitych typu rozboje, kradzieże samochodów.

Należy
zauważyć podwójną moralność występującą wśród młodzieży a także wśród ich
rodziców i opiekunów ; wprowadzono umowne podziały na np.: mocne i słabe
alkohole i narkotyki.

Dzisiejsza
młodzież nie potrafi się bawić na dyskotece nie wypiwszy wcześniej kilku piw –
co stanowi „warunek” dobrej zabawy. Także uczniowie i studenci uważają że nauka
po użyciu np.: amfetaminy jest łatwiejsza i skuteczniejsza. Oczywiście nikt ze
zwolenników takiego postępowania nie uważa siebie za przedstawiciela narkomanów
czy alkoholików – a przecież im do tej grupy społecznej tak niedaleko.
Większość dzisiejszych „klientów” poradni odwykowych zaczynała właśnie w ten
sposób. Niedawno zaostrzone przepisy „Ustawy o wychowaniu w trzeźwości...” oraz
„Ustawy o zapobieganiu narkomanii” próbują za pomocą sankcji prawnych wychować
społeczeństwo, lecz moim zdaniem konieczne będzie wiele lat edukacji młodzieży
i dorosłych by wykorzenić funkcjonujące w naszym społeczeństwie stereotypy typu
: „jedno piwo jeszcze nikomu nie zaszkodziło” , „po jednym wzięciu „ekstazy”
nikt nie został narkomanem” – ten „nikt” to zazwyczaj młody człowiek który
niestety zazwyczaj dołącza do coraz większej rzeszy narkomanów i alkoholików, a
następnie potrzeba zdobycia coraz większych środków na narkotyki i alkohol
prostą drogą prowadzą do prostytucji (AIDS), rozbojów, kradzieży.

Zakorzenione
głęboko w naszej „kulturze” zwyczaje „opijania” praktycznie wszystkiego (od
chrzcin do stypy ; zdany egzamin ; zakup np.: samochodu ; itp.) nie sprzyjają
właściwej edukacji ludzi młodych.

Brak
kręgosłupa moralnego współczesnej młodzieży starają się wykorzystać różnego
rodzaju przywódcy sekt, ruchów pseudo religijnych, ekologicznych itp. którzy
poprzez umiejętne „pranie mózgów” doprowadzają do powstania armii bezwolnych
młodych ludzi – którzy dla zdobycia atrybutów sukcesu życiowego (pieniądze,
samochody, mieszkania) są gotowi na każde zachowanie patologiczne.

Dzisiejsze
zdobycze nauki i techniki niestety ułatwiają już nie tylko młodzieży lecz także
i dzieciom „wczesną edukację patologiczną” poprzez telewizję „ociekającą” krwią
i przemocą w porze największej oglądalności (mimo ustawy tego zabraniającej),
gry komputerowe (jeśli ja nie zabiję przeciwnika to on zabije mnie), anonimowy
internet (prostytucja, pornografia dziecięca).

Jestem
zdania że instytucje Rodziny, Kościoła – a więc te uważane dotąd w Polsce za
świętość nie były przygotowane na tak duże zmiany które nastąpiły w naszym
kraju w tak krótkim czasie. Społeczeństwo przyzwyczajone do życia w państwie
opiekuńczym po transformacjach ustrojowych nie bardzo wie jak ma żyć i jakie
wzorce szanować i uznawać. Moim zdaniem trzeba znaleźć tym młodym ludziom
wzorce (pozytywne, np.: wśród postaci historycznych czy literackich), drogi
wyjścia z grup czy środowisk patologicznych – często potrzebna będzie pomoc
prawna , psychologiczna czy medyczna lecz w sytuacji gdy Państwo jest słabe a
społeczeństwo biedne będzie to bardzo trudne.

Nawet
najlepsze Kodeksy i Ustawy, najsroższe kary, nie zastąpią rodziców w edukacji
dzieci i młodzieży, we wskazywaniu im właściwych norm i wzorców moralnych, lecz
dzisiejsi rodzice nie zawsze chcą lub mogą znaleźć czas dla swoich pociech.

Uważam
więc że, dopiero po ustabilizowaniu się sytuacji gospodarczej Polski, gdy
społeczeństwo osiągnie poziom socjalny państw zachodnioeuropejskich, będzie
możliwa naprawa moralna państwa, po prostu ludzie dopiero wtedy znajdą czas na
przemyślenia i właściwe wychowywanie dzieci.

BIBLIOGRAFIA :

1. Postkomunistyczne
pokolenie – Bohdan Jung, Kenneth Roberts Wydawnictwo Książka i Wiedza –
W–wa 1995r.

2. Mały słownik subkultur
młodzieżowych – Mirosław Pęczak Wydawnictwo Naukowe – W–wa
1992r.

3. Rock, młodzież,
społeczeństwo – Wertenstein–Żuławski Wydawnictwo Instytut Kultury – W–wa 1993r.

4. Młodzież a subkultury
– Marek Jędrzejewski Wydawnictwo akademickie „ŻAK”
– W–wa 1999r.

5. Polityka społeczna
pomiędzy opiekuńczością a pomocniczością – Julian Auleytner, Katarzyna Głąbicka
– Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej – W–wa 2000r.

6. Młodzież a współczesne
dewiacje i patologie społeczne – praca zbiorowa pod redakcją Stanisława Kawuli
i Henryka Machela