Początki teorii Z.Freuda, z których
wyłoniła się póżniej PSYCHOLOGIA GŁĘBI sięgają 1895 roku, kiedy to rozpoczął
on badania nad zjawiskiem histerii.Za jej przyczynę uznał zjawiska,
których pacjent sobie nie uświadamia, gdyż tkwią głęboko w podświadomości. Freud doszedl do wniosku,iż histeria jest skutkiem urazu
psychicznego. Ujawnienie przykrego przeżycia drogą analizy psychologicznej z
jednej strony pozwalało wyjaśnić mechanizm choroby, z drugiej zaś było środkiem
leczniczym umożliwiającym usunięcie owego urazu. To właśnie usunięcie Freud
nazwał CATHARSIS-oczyszczenie.Proces badania mający służyć wykryciu tych nieuświadamianych, chorobliwych
przeżyć Freud nazwał PSYCHOANALIZĄ. Posługiwała się ona trzema metodami:
hipnozą, metodą swobodnych skojarzeń, interpretacją marzeń sennych. Ogromną
rolę wśród stłumionych i wypartych ze świadomości przeżyć odgrywały według
Freuda przeżycia seksualne, tak więc w snach doszukiwał się przede wszystkim
skojarzeń z erotyką.

Zdaniem Freuda urazy
psychiczne powstają we wczesnym dzieciństwie, gdy życie seksualne dopiero się
kształtuje.Twórca psychoanalizy twierdził, że u dziecka istnieje pewna energia
życiowa, z której dużo póżniej rozwija się popęd seksualny.Nadajac tejże sile
popędowej miano LIBIDO (za Jungiem)
podkreślał, iż w dzieciństwie nie ma ona przeznaczenia seksualnego, a jest
pewnym motorem czynności przynoszących
dziecku zadowolenie. W miarę dorastania zaczynają pojawiać się czynności coraz
bardziej skoncentrowane na właściwe narządy płciowe i coraz wyrażniej
skierowane na zewnatrz. Kiedy dziecko dorasta kształtuje się jego jażń, a co za
tym idzie pojawia się coraz więcej hamulców tłumiących energię libido. Do
takich hamulcow należą sztywne normy społeczne, wychowanie, wstyd, kara.Energia
ta zostaje brutalnie ograniczona, co pociąga za sobą urazy psychiczne o podłożu
seksualnym. Dziecko nagle musi nauczyć się ograniczać naturalne odruchy
czułości wobec rodziców, co wywołuje najpierw zazdrość, a następnie prowadzić
może do urazów i kompleksów. Zazdrość chłopca o matkę Freud nazywa „kompleksem
Edypa”, a dziewczynki o ojca „kompleksem Elektry”.W póżniejszym, dorosłym życiu tego typu konflikty mogą
prowadzić do cieżkich urazów, ciągle obecnych w podświadomości. Freud zwraca
uwagę na fakt, iż prawie w ogóle nie pamiętamy okresu bardzo wczesnego
dzieciństwa.Zapomnienie to jest właśnie skutkiem stłumienia i wyparcia
konfliktów i kompleksow seksualnych. Te zapomniane konflikty nie znikają lecz ciągle egzystują w podświadomości i
ujawniając się prowadzą do zaburzenia wewnętrznego spokoju .

Od momentu gdy Freud konfliktom dziecięcym zacząl przypisywać główną rolę w zaburzeniach
nerwowych, jego poszukiwania psychoanalityczne skoncentrowały się przede
wszystkim na ujawnieniu tychże konfliktów w swobodnych skojarzeniach,snach,
czynnościach pomylkowych oraz w stanie hipnozy. Ważną rolę w koncepcji Freuda
oprócz popędu seksualnego stanowi również popęd śmierci,agresjii lub inaczej
popęd zniszczenia.Jego przejawy można dostrzec w tendencji do okrucieństwa,
zadawania bólu, a także w skłonności do sadyzmu i masochizmu.

Jak widać teoria Freuda
wykroczyła poza swoje początkowe granice, zakładające zastosowanie
terapeutyczne czyli leczenie nerwic.
Podejście psychoanalityczne objęło również szeroki zakres problemów kultury,
polityki i socjologii. Opierając się na założeniach teorii popędów Freud stworzył PSYCHOLOGIĘ GŁĘBI. Opisując
podstawowe załóżenia tej koncepcji K.Jaspers ( „Allgemeine Psychopathologie”)
podkreśla tak istotną dla Freuda rolę
nieświadomości. To nieświadomość jest
właściwym życiem psychicznym, które nie przenika do świadomości. Świadomośc jest u Freuda calkowicie bierna, w
pewien sposób podporzadkowana nieświadomości. Wlaśnie w nieświadomości istnieje
energia libido,która jest motorem i siłą napędową życia psychicznego.Przejawia się różnie,
adekwatnie do tendencji życiowych, z których najsilniejszą jest popęd
seksualny.

„Nawet taki przeciwnik
Freuda jak Georg Miller, który uważa, że psychoanaliza jest chorobą, z której
powinniśmy wyleczyć naszą kulturę zaraz po tym stwierdzeniu dodaje: Freud
postawił pytania bez których nie byłoby współczesnej psychologii”-pisze
K.Obuchowski w przedmowie do

książki „Wstęp do psychoanalizy”.

Freudowskie teorie wywarły bez wątpienia ogromny wpływ na rozwój
myśli psychologicznej,na twórców nowych idei,inspirowały powstawanie no

wych nurtów w PSYCHOLOGII GŁĘBI.

Carl Jung zainteresował
się pracą psychoanalityczną Freuda,
ponieważ potwierdzała ona jego własne odkrycia na polu psychopatologii.Nie
przeszkodziło mu to jednak w stworzeniu własnej koncepcji , która nazwał
PSYCHOLOGIĄ ANALITYCZNĄ. Zafascynowany tajemnicą natury ludzkiej podróżował niemalże po całym świecie,aby dojść
do wniosku,iż nieświadome przejawy psychiki ludzkiej są wszędzie zaskakująco
podobne.Mimo, iż wraz z Freudem Junga zalicza się go do pionierów Psychologii
Głębi , Jung ciągle powtarzał swym studentom,iż jako analitycy muszą zapomnieć
o wszystkim czego nauczyli się o Psychologii Głębi.Powinni oni poświęcić się obserwacji indywidualnośc pacjenta. Jednnym z
podstawowych założeń Junga było wyjście poza deterministyczne ujęcie zjawisk,
charakterystyczne dla Freuda. Jung
stwierdził ,iż procesy psychiczne są ze sobą powiązane nie tylko przyczynowo,kauzalnie,ale również
bezprzyczynowo-akauzalnie.Energia psychiczna – libido nie została przez Junga zredukowana do żadnej innej
energii,co miało miejsce u Freuda. Jung nadał energii psychicznej dwa kierunki, wyróżniając postawę
introwertywną-kierowaną do samego
podmiotu,do jego wnętrza i ekstrawertywną-skierowaną na przedmioty świata
zewnętrznego.W swojej koncepcji Jung całość psychiki określa jako JAŻŃ
lubOSOBOWOŚĆ. Jażń obejmuje zarówno psychikę nieświadomą jak i świadomą, a określona ilość energii psychicznej
stale przepływa miedzy tymi dwoma obszarami.Nieświadomość Jung podzielił na dwa
poziomy. Wyróżnił nieświadomość indywidualną i kolektywną.Do pierwszego poziomu
zaliczył subiektywne, nieświadome
przeżycia indywidualne. Drugi poziom
natomiast obejmował formalne, beztreściowe wzorce zachowań,charakterystyczne
dla poszczególnych grup kulturowych lub wszystkich ludzi (archetypy).Istotnym
elementem w teorii Junga jest proces rozwoju Jażni, w trakcie którego stopniowo
wyłania się EGO-ja.W miarę rozwoju Jażni EGO ulega krystalizacji, aby w następnej fazie rozwoju , indywidualizacji,
kiedy to ujawnia się jego druga strona (
cień ), ulec reorganizacji na wyższym
poziomie.Według Junga EGO jest punktem odniesienia , który łączy świadomość ze
światem zewnętrznym.i działaniami nieświadomego świata wewnętrznego

Twórcą kolejnej
koncepcji mieszczącej się w nurcie PSYCHOLOGII GŁĘBI jest A.Adler,a nosi ona
nazwę PSYCHOLOGII INDYWIDUALNEJ.Przede wszystkim odrzuca on pogląd Freuda na
temat wyłącznej roli libido w życiu człowieka.W odróżnieniu od Freuda prawdziwych przyczyn zachowania szukał w
świadomości .Ponadto teoria Adlera
podkreśla jedność i wewnętrzną spójność istoty ludzkiej , podkreślając przy tym
jego nierozerwalny związek z rzeczywistością, która go otacza.Adler był również
przeciwnikiem koncepcji determinizmu w procesów psychicznych.Tak jak Freud
wszelkich przyczyn zachowań poszukiwał w przeszłości ,tak Adler wierzył ,iż
człowiek zachowuje się w określony sposób ,gdyż motywuje go cel znajdujący się
w przyszłości. Według Adlera każdy człowiek ma w sobie zarówno cechy męskie, wyrażające siłę jak i żeńskie-żródło słabości, co świadczy o
dwoistości natury ludzkiej. Doświadczenia i fakty w życiu każdego mogą spotęgować uczucie słabości lub załagodzić je. Freud twierdził, iż
poznanie człowieka to wyjaśnienie przyczyn jego zachowznia. Natomiast Adler
podkreślał ,iż do poznania człowieka niezbędne jest zruzumien,a warunkiem
zrozumienia zaangażowanie.Poza tym zawsze uważał, że nasze rozumienie drugiego
człowieka nigdy nie jest pełne i
doskonałe.Koncepcja Adlera podreśla też,iż jedyną drogą do poznania człowieka jest zwrócenie się w
stronę jednostki , subiektywności jej przeżyć i zachowań

LITERATURA CYTOWANA:

S.Freud „Wstęp do
Psychoanalizy”, Warszawa 1992,PWN

E.Pascal, „Psychologia
Jungowska”, Poznań, 1992

A.Gałdowa,”Klasyczne i
współczesne koncepcje

osobowości”, Kraków 1999,
Tom I