TYPOLOGIA SEKT

Pisząc na łamach naszego pisma o
sektach, nowych ruchach religijnych i parareligijnych, nigdy nie dokonywaliśmy
ich podziału, jako takiego. Uzupełniając wiedzę o grupach mniej czy bardziej
szkodliwych społecznie, celowym wydaje się dokonanie choćby krótkiej ich
typologii. Ułatwi to bowiem zrozumienie ideologii, jaką się posługują oraz
metod i sposobów werbowania, które stosują wobec potencjalnych adeptów.

Zdefiniowanie pojęcia sekty jest
sprawą trudną i skomplikowaną ze względu na ich różnorodność, odrębność
istniejących grup, źródła i doktryny stanowiące podstawę nauczania. Mówi o tym
dokument wydany przez Kościół katolicki: "Sekty albo nowe ruchy religijne.
Wyzwanie duszpasterskie". Czytamy w nim m.in.: <<Terminy "sekta"
i "kult" mają zabarwienie nieco pejoratywne i zdają się sugerować
ocenę negatywną>>. Stąd propozycja zawarta w dokumencie, aby stosować
określenia neutralne, takie jak "nowe ruchy religijne", czy
"nowe grupy religijne". Nie zmienia to jednak faktu, że wiele z tych
neutralnie nazywanych wspólnot, ma zdecydowanie antyspołeczny i antywychowawczy
charakter, wyrządza zło i krzywdę swoim członkom, a nawet godzi w porządek
publiczny. Stąd stały się one przedmiotem zainteresowania i badań socjologów,
psychologów i teologów, a jeśli zachodzi taka konieczność, to społecznością
sekt interesuje się sąd i policja.

Pojęcie "sekta" pochodzi
prawdopodobnie od łacińskiego słowa "sequi" lub "sectare",
czyli "iść za kimś", albo "odcinać od kogoś". W tym sensie
oznacza kogoś, kto idzie za swym nowym nauczycielem; odrywa się od pierwotnego
nurtu, kościoła czy religii.

Teolodzy chrześcijańscy za sektę
uważają grupę, która oderwała się od Kościoła, przyjmując doktrynę sprzeczną z
jego nauczaniem i strukturami religijno-kultowymi.

W zależności od tego, co przyjmuje
się za podstawę podziału tych grup, jest wiele typologii sekt. Zasadniczo
dzieli się je na grupy wywodzące się z religii chrześcijańskiej i pochodzące z
innych religii bądź prądów umysłowych.

Wspomniany wyżej dokument kościelny
dzieli sekty na cztery grupy:

sekty destrukcyjne

sekty posługujące się Biblią

nowe ruchy religijne o charakterze
religioznawczym

ruchy parareligine.

Niektórzy dodają jeszcze związki
światopoglądowe.

Mianem sekt destrukcyjnych określa
się te grupy, które swoimi formami kultycznymi stanowią zagrożenie dla zdrowia
i życia obywateli. Są to najczęściej grupy, które posiadają silnie rozbudowaną
strukturę władzy, wymagają od swoich członków bezwzględnego posłuszeństwa i
ukrywają prawdziwe zasady, jakimi rządzi się sekta. Z działalnością tychże
wiążą się tzw. rytualne zabójstwa czy zbiorowe przypadki samobójstw
popełnianych przez członków. W Polsce np. mieliśmy do czynienia z zabójstwami
dokonanymi przez satanistów na swoich ofiarach, dewastacją cmentarzy, profanacją
grobów czy znęcaniem się nad zwierzętami. Wielu psychologów, socjologów i
teologów zadaje sobie pytanie: - W jaki sposób tego typu sekty wciągają ludzi
młodych, aby następnie nimi manipulować? Okazuje się, że służą temu doskonale
wypracowane techniki werbowania, szkolenia i indokrynacji, połączone z metodami
pozwalajacymi modyfikować zachowania i postawy. Psychologowie mówią nawet o
tzw. "syndromie indokrynacji", występującym najczęściej u członków
sekt destrukcyjnych, co objawia się zatraceniem własnej tożsamości.

O wielu sektach destrukcyjnych już
pisaliśmy, dlatego przypomnimy tylko ich nazwy. Są to m.in.: Kościół
Zjednoczeniowy Muna, Towarzystwo Świadomości Kryszny, Wspólnota Niezależnych
Zgromadzeń Misyjnych "Rodzina" D. Berga oraz ruchy satanistyczne. Do
bardziej znanych i szkodliwych należą także: Kościół Scjentologiczny, Niebo -
Zbór Chrześcijan Leczenie Duchem Bożym i Ruch Raeliański. Dwa ostatnie nie były
jeszcze prezentowane w naszej gazecie. Wszystkie występują w Polsce.

Do tzw. "sekt
biblijnych" czyli posługujących się Pismem Świętym zalicza się te grupy,
które w swoim nauczaniu wykorzystują Biblię i starają się przedstawiać ją, jako
źródło swego autorytetu. Najczęściej oprócz Biblii uznają inne księgi
"objawione" lub "przesłania prorocze". Czasami wyłączają
niektóre księgi protokanoniczne lub zmieniają ich treść. Największym
niebezpieczeństwem jest tu fakt, że grupy te wykorzystując Biblię przedstawiają
siebie, jako jedynego prawdziwego jej interpretatora, a nawet jako jedynie prawdziwego
reprezentanta chrześcijaństwa. Mimo, że sekty te odwołują się do nauk zawartych
w Piśmie św. są programowo wrogie wobec Kościołów chrześcijańskich, które
nazywają często apokaliptyczną Bestią.

W obrębie sekt deklarujących
centralność Biblii w swoim światopoglądzie możemy wyróżnić dwie grupy: sekty
pseudoewangeliczne - manipulujące tekstem Ewangelii oraz sekty
kryptojudaistyczne - odrzucające Ewangelię, opierające się natomiast przede
wszystkim na Starym Testamencie (ukryty judaizm).

Do tej grupy należą związki
religijne oczekujące końca świata. Nazywa się je grupami apokaliptycznymi lub
milenarystycznymi. Ostatnie pojęcie wiąże się z wiarą, że tylko wybrani
odziedziczą tysiącletnie królestwo Boga. Większość sekt biblijnych - i nie
tylko - postrzega świat jako zły. Dlatego oczekuje się wybawienia od tego
świata lub zbawienia, poprzedzonego surowym Sądem. Oczywiście zbawienia
dostąpią tylko wybrani, poza sektą nie ma zbawienia. Dla reszty pozostaje Sąd i
zły świat spłonie w wiecznym ogniu. Niektóre sekty podawały już wielokrotnie
terminy końca świata, inne nie podają żadnych terminów przepowiadanych
wydarzeń.

Najwięcej tego typu grup
powstało w XIX i XX w. Obecnie jest ich kilkadziesiąt. Do najliczniejszych i
najbardziej znanych w Polsce należą: świadkowie Jehowy, adwentyści i tzw. ruchy
"badackie" czyli badacze Pisma św. W Polsce działa obecnie sześć grup
badackich, zrzeszających ogółem około 5 tysięcy "wiernych". Z tego do
największych należą: Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego, Stowarzyszenie
Badaczy Pisma Świętego w Polsce i Świecki Ruch Misyjny "Epifania".

W drugiej połowie XX w. powstały
kolejne wspólnoty posługujące się tekstem Biblii. Każda z nich uznawała
któregoś z apostołów za najważniejszego, stąd nazwa - grupy nowoapostolskie. W
Polsce działają dwie tego typu grupy: Nowoapostolski Kościół w Polsce (ok. 5
tysięcy członków) i Stolica Apostolska w Jezusie Chrystusie (50 osób).

Typową sektą kryptojudaistyczną są
Mormoni, o których obszernie pisaliśmy w jednym z numerów pisma.

Do tej grupy sekt zalicza się
również wspólnoty, których działalność opiera się na prywatnych objawieniach.
Ostatnimi czasy mamy do czynienia niejako z eksplozją rzekomych objawień.
Stanowisko Kościoła w tej kwestii określa dokładnie Katechizm Kościoła
Katolickiego, który mówi, że niektóre z objawień prywatnych zostały uznane
przez autorytet Kościoła. Przy czym ich rolą nie jest "ulepszanie"
ani "uzupełnianie" Objawienia Chrystusa, ale lepsze zrozumienie Go.
<<Wiara chrześcijańska - czytamy w KKK - nie może przyjąć
"objawień" zmierzających do przekroczenia czy poprawienia Objawienia,
którego Chrystus jest wypełnieniem>>. Wiąże się to z faktem, że powstałe
na bazie tychże objawień sekty stosują nadinterpretację, bądź wręcz nakładają
poprawki na Prawdy zawarte w Piśmie św.

W Polsce rozpowszechniane są wizje
Włoszki M. Valltorte zawarte w 10 tomach. Swoją działalność wizjonerską rozwija
także Vassula Ryden - Greczynka przedstawiająca siebie jako osobę dostępującą
niebieskich objawień. Za fałszywego wizjonera uznawany jest Wiliam Kamm,
założyciel Maryjnego Dzieła Pokuty Kamma, któremu podlegają inni wizjonerzy,
m.in. w Polsce Biernacki z Oławy. W. Kamm rozpowszechnia teksty, które zdaniem
Watykańskiej Kongregacji Nauki Wiary posiadają niekatolickie "przesłania
prorocze".

Kolejną grupę stanowią ruchy
religijne o wymiarze religioznawczym określane mianem orientalnych, posiadające
własną doktrynę, powiązane z jakąś religią światową, ale nie utożsamiają się z
żadną z nich. W Polsce działają wspólnoty, które nawiązują przede wszystkim do
hinduizmu i buddyzmu. Z hinduizmem związany jest Światowy Uniwersytet Duchowy
Brahma Kumaris W Polsce oraz Instytut Wiedzy o Tożsamości "Misja
Czaitanii", o którym pisaliśmy. Działa również kilka ruchów propagujących
jogę: Związek Ajapa Joga, Tantra Joga czy Misja Boskiego Światła.

Z kolei na naukach Buddy opierają
się istniejące w Polsce ruchy zenistyczne o trzech kierunkach: japońskim,
koreańskim i tybetańskim. Najliczniejsze tego typu grupy to: Szkoła Zen
"Kwan Um", Związek Buddyjski Karma Kagyu i Związek Buddystów Zen -
"Bodhidharma".

Ostatnią grupę stanowią ruchy
parareligijne. Tym mianem określa się nowe ruchy religijne często nie mające
charakteru zorganizowanych grup. Głównym nurtem bardzo rozpowszechnionym jest
Nowa Era czyli New Age. W Polsce idee New Age propagują m.in. znane czasopisma:
"Gwiazdy mówią", "Wiedza Tajemna", "Wróżka". Z
ruchem New Age jest związana organizacja działająca w Polsce z siedzibą w
Toruniu, pod nazwą Zachodni Zakon Sufi. Do ruchów parareligijnych zalicza się
także: Instytut Wiedzy Transcendentalnej oraz Grupy Różokrzyża.

Obok sekt, ruchów religijnych i
parareligijnych w Polsce działają także związki światopoglądowe. Światopogląd określa
relacje z Bogiem, ze światem i ludźmi. Związki światopoglądowe są bardzo
różnorodne, tak jak różnorodne jest podejście człowieka do Boga, łącznie z jego
negacją. Mogą mieć formę deizmu* (np. masoneria), humanizmu ateistycznego (np.
wolnomyśliciele), ruchów orientalnych czy mitologii słowiańskiej. Związki mogą
być ukierunkowane ekonomicznie, terapeutycznie, bądź nastawione są na formy
doskonalenia umysłu. Najbardziej znanym i licznym związkiem jest wspomniana już
masoneria. Pozostałe liczą po niewielu członków. Poza masonerią w Polsce działa
kilka związków wolnomyślicieli o charakterze ateistycznym, m.in.: Niezależna
Inicjatywa Europejska "Nie", Polskie Stowarzyszenie Wolności
Religijnej, Towarzystwo Kultury Świeckiej.

Oprócz tego w Polsce można spotkać
inne związki bądź stowarzyszenia o charakterze ideowym. Są to grupy zrzeszające
niewielką ilość członków, jak np.: Rodzimy Kościół Polski, Polski Kościół
Dialogu, Medytacyjne Stowarzyszenie Najwyższej Mistrzyni Czing Hai,
Stowarzyszenie Sathya Baby, Metoda Silvy, Amway, Reiki czyli „Naturalny System
Uzdrawiania”.

* Deizm - doktryna uznająca Boga -
Stwórcę, ale odrzucająca wiarę w kierowanie przez Boga losami świata, wiarę w
cuda i objawienie.