I.Objawy
niedostosowania społecznego

Literatura
przedmiotu zawiera liczne opisy przejawów w/w zjawiska tym czy dany objaw
kwalifikuje się do miana niedostosowania społecznego decyduje motywacja
i częstotliwość popełniania czynów sprzecznych z normami. Pojedynczy
czyn przestępczy nie może być uznany jako społeczne niedostosowanie i
odwrotnie-nie zawsze społeczne niedostosowanie przechodzi w wykolejenie przestępcze.
Warunkiem jest współistnienie szeregu destrukcyjnych czynników.

Maria Grzegorzewska tak
charakteryzuje jednostkę społecznie niedostosowaną:

1. tendencje społecznie negatywne
2. odwrócenie zainteresowań dla tzw. złych czynów
3. cynizm i brawura w tym względzie
4. nieżyczliwy stosunek do człowieka
5. stałe konflikty z otoczeniem najczęściej na tle stosunku do
   człowieka,cudzego mienia,regulaminów,norm i zarządzeń,nieodpowiedniego
   stosunku do własnych czynów,nieumiejętności zżycia się z grupą
6. wykłamywanie się,zrzucanie winy
7. niechęć do pracy i nauki
8. życie chwilą,przygodą, awanturą
9. brak hamulców,krytycyzmu
10. sugestywność
11. nieumiejętność wyjścia z trudnej sytuacji i brak wiary w
    możliwość tego
12. zaburzenia wybitne w procesach emocjonalnych

Spośród
podawanych przez literaturę charakterystycznych
objawów typowymi są:

• nagminne wagary,
• ucieczki z domu,
• włóczęgostwo(żebractwo),
• nadużywanie alkoholu i alkoholizm,
• odurzanie się i uzależnienia(narkomania, lekomania itp.),
• wandalizm, niszczenie mienia,
• agresja, bójki, czyny godzące w życie, zdrowie i godność
  innego człowieka,
• kradzieże, włamania, oszustwa
• zamachy samobójcze lub samobójstwa,
• notoryczne kłamstwa,
• prostytucja i niekonwencjonalne zachowania
  seksualne(zboczenia, sadyzm, stręczycielstwo, kazirodztwo, wczesne
  rozpoczynanie współżycia płciowego oraz „podglądactwo”),

Otton
Lipkowski dodaje ponadto: nieposłuszeństwo, lenistwo, zaburzenia koncentracji,
lękliwość, natomiast Marian Lipka i Czesław Czapów jako ważne uważają pasożytnictwo
społeczne(młodzież nie ucząca się i nie pracująca)

II. Przyczyny
niedostosowania społecznego

A. Czynniki biopsychiczne

1) Organiczne(uszkodzenia tkanki mózgowej ,ośrodkowego układu nerwowego,
uszkodzenia funkcji układu wydzielania wewnętrznego)

a)charakteropatia

b)upośledzenia
umysłowe stopnia lekkiego

c)inne upośledzenia
wewnętrzne o charakterze przewlekłym, które mogą pośrednio wpłynąć na
wystąpienie niedostosowania społecznego.

2)
Czynnościowe(etiologia nie do końca poznana)

a)psychopatia

b)nerwice i neurozy

c)choroby
psychiczne(schizofrenia, paranoja, psychoza depresyjno-maniakalna)

d)padaczkowe stany
pomroczne

Osoby
takie charakteryzują zmiany w zakresie uczuć wyższych, myślenia, świadomości,

intelektu, woli, działania i
dlatego znajdują się w grupie o wysokim zagrożeniu wystąpienia opisywanego
zjawiska.

B. Czynniki
socjokulturowe

1) Środowisko
rodzinne

a)niezaspokajanie
podstawowych potrzeb biologicznych i psychospołecznych dziecka :

· niski status
ekonomiczny rodziny,

· przewlekłe choroby
rodziców lub opiekunów(również psychiczne),

· patologie w rodzinie(przemoc,alkoholizm
itp.),

· rozkład rodziny,

· bezdomność,

· sieroctwo

b)negatywne wpływy lub
wzorce środowiskowe :

· system stosowanych kar
i nagród wobec dziecka,

· kontakt dziecka ze
środowiskiem i podkulturą przestępczą,

· brak u dziecka
poczucia bezpieczeństwa, troski i uczucia ze strony rodziców,

· konflikty
międzypokoleniowe

2) Środowisko
szkolne

a)niepowodzenia
szkolne,

b)brak zrozumienia ze
strony nauczyciela,

c)sytuacje konfliktowe
w szkole,

d)niewspółmierne
wymagania do możliwości rozwojowych ucznia,

e)schorzenia dziecka, takie jak:dysleksja,dysgrafia,wady
wymowy również mogą pośrednio przyczynić się do wystąpienia niedostosowania

3) Negatywny
wpływ mediów

a)przemoc i agresja w środkach masowego przekazu(również w
grach komputerowych,

bajkach dla dzieci oraz w niektórych zabawkach)

b)bezproduktywne wykorzystywanie czasu spędzanego przed
telewizorem, komputerem zubaża rozwojowo

c)ogólnodostępne
programy, filmy, strony internetowe gdzie brak jest cenzury co do
przekazywanych treści(seks, subkultury satanistyczne, sekty i wiele innych
wypaczających światopogląd dzieci i młodzieży)

Motywacje „wykolejenia społecznego”wg Czesława
Czapówa

• motywacje
  właściwe-chęć zdobycia nowych doświadczeń i rozładowanie napięć
• motywacje
  utylitarne-aby zwrócić na siebie uwagę

Stadia
„wykolejenia społecznego”wg Czesława Czapówa

I.Stadium

· Uczucie
odtrącenia,frustracji,potrzeby emocjonalnej zależności

· Reakcje negatywne
mające na celu zwrócenie na siebie uwagi

· Narastająca
agresywność wobec rodziców,opiekunów

· Reagowanie nieproporcjonalnie
silnie do podniety

· Reakcje impulsywne

· Brak cierpliwości i
wytrwałości

· Brak koncentracji
uwagi-dziecko nie kończy rozpoczętych prac, wykonuje je niedbale

II.Stadium

· Manifestują się
reakcje wrogie nie tylko wobec rodziców, ale i nauczycieli

· Bunt wobec autorytetów

· Próby zjednania rodzą
agresję

· Często występuje
autoagresja(samookaleczenia, próby samobójcze)

· Występują pierwsze
drobne kradzieże i szukanie kontaktu z podkulturą

· Może pojawić się
„rozwydrzenie” seksualne lub upijanie się i odurzanie innymi środkami

III.Stadium

· Następuje proces
przyswajania kultury przestępczej, najczęściej manifestujący się przyłączeniem
do grupy przestępczej, oraz pogłębianie w/w objawów

· Następują częstsze
kradzieże, włamania, rozboje, akty wandalizmu, chęć zadawania bólu

· Pogłębiona negacja
norm moralnych, prawnych,a także naturalnych

Rewalidacja jednostek
społecznie niedostosowanych

Pojęcie rewalidacji
wg M.Grzegorzewskiej

Działalność rewalidacyjną należy
stosować tak jak wobec innych osób kwalifikujących się do opieki
specjalnej(głuchego,niewidomego bądż upośledzonego umysłowo) za pomocą środków
:

· Kompensacyjnych(
uzupełnianie lub zastępowanie zamkniętych czy utrudnionych dróg kontaktu ze
światem zewnętrznym)

· Usprawniających(aktywizowanie
wszystkich dotkniętych przez upośledzenie czy skrzywienie czynności danego
osobnika i doprowadzenie ich do odpowiedniego poziomu)

· Korygujących(oddziaływanie
usuwające niesprawne działanie narządów upośledzonych)

Maria Grzegorzewska zwraca uwagę
na formy działania takie jak:

• wychowanie zdrowotne
• wychowanie estetyczne
• samorządność

Nacisk kładzie na osobę
wychowawcy-jego odpowiednie przygotowanie oraz wymagane cechy charakteru.Odnosi
się to również do osoby sędziego jak i kuratora sądowego.

Praca resocjalizacyjna powinna
opierać się na następujących założeniach:

1. w jednostkach społecznie niedostosowanych rozwinąć wiarę we
   własne siły i stworzyć im wizję życia w płaszczyźnie społecznie
   pozytywnej;
2. zwrócić ich zainteresowania ku wartościom pozytywnym i
   rozwinąć chęć wyżycia się w działalności konstruktywnej społecznie;
3. rozbudzić pozytywny stosunek do nauki i pracy;
4. zmienić ich stosunek do własnych czynów i rozwinąć
   zrozumienie roli jednostki w zespole(świadoma dyscyplina);
5. życie bezplanowe na dalszą metę-życie chwilą,
   przygodą-zastąpić życiem planowym i poczuciem odpowiedzialności za nie;
6. rozbudzić w nich wiarę we własne możliwości wejścia w życie
   społecznie użyteczne i umiejętnie wskazywać im tę drogę;

1. rozwijać dążenie do przełamywania trudności, chęć walki o
   doskonalenie życia społecznego, zapalać twórczością i inicjatywą w tym
   kierunku;
2. kształtować warunki korzystne dla przebiegu procesów
   emocjonalnych

Bibliografia:

Otton Lipkowski „Pedagogika
resocjalizacyjna”

Maria Grzegorzewska „Pedagog w
służbie dzieci niepełnosprawnych”

Czesław Czapów,Stanisław Jedlewski
„Pedagogika resocjalizacyjna”

Czesław Czapów „Wychowanie
resocjalizujące”

Marek Konopczyński „Twórcza
resocjalizacja”

Józef Sowa „Pedagogika specjalna”

Marian Lipka „Zjawiska patologii
społecznej wśród młodzieży”

Internet „Dzieci i przemoc w
mediach”