"Subkultura młodzieżowa i jej znaczenie w procesie socjalizacji jednostki "

Obecnie
możemy być świadkami tworzenia się i ewoluowania wyjątkowo dużej ilości
subkultur młodzieżowych. Zastanawiając się nad genezą ich powstawania należy
zauważyć, że coraz więcej jest dziedzin życia, w których brak pewnej wiedzy,
czy umiejętności dyskwalifikuje w jej ramach jednostkę. Pewna hermetyczność
zasad funkcjonujących w tych dziedzinach determinuje niejako automatyczne
kreowanie subkultur posługujących się swoim językiem, czy ogólnie pojętym
stylem. Do almanachów historii odeszły już czasy, w których stwierdzenie
subkultura młodzieżowa jednoznacznie kojarzyła się z rodzajem muzyki słuchanej
przez daną grupę. Obecnie podkultury tworzą się praktycznie w każdej dziedzinie
życia. Rodzaj uprawianego sportu, internet, kierunek studiów, muzyka to tylko
nieliczne dziedziny życia, w których kreują się subkultury młodzieżowe.

Nasuwa się pytanie, czy przy tak dużej
ilości subkultur zwiększa się czy też zmniejsza ich rola w rozwoju społecznym jednostki, rozumianym jako proces kształtowania się zachowań, postaw i
potrzeb człowieka w życiu społecznym. Pamiętając, że na rozwój społeczny
jednostki największy wpływ wywierają właśnie grupy społeczne, do których
jednostka przynależy - przede wszystkim tzw. grupy odniesienia, można by
jednoznacznie stwierdzić, że im więcej subkultur tym większy ich wpływ na
proces socjalizacji. Oczywiście należy pamiętać, że do innych czynników zalicza
się: stawiane przed jednostką cele, zadania, oczekiwania społeczne, system kar
i nagród, a także poziom aktywności własnej i stopień jej orientacji w
środowisku.

Jednak osobiście uważam, że duża ilość
subkultur, w których dana jednostka działa jednocześnie może zmniejszać wpływ
poszczególnych grup na proces socjalizacji. Oczywiście zależy to od stopnia, w
jakim dana subkultura wymaga identyfikowania się z jej wartościami i sposobami
postępowania. Im mniejszy margines niezależności i możliwości podejmowania
własnych decyzji wewnątrz subkultury, tym większy wpływ na socjalizację
jednostki. Należy jednak zauważyć, że zdecydowana większość współczesnych
subkultur (wyłączając subkultury o silnym zabarwieniu ideologicznym –
rasistowskim, nacjonalistycznym itp.) ogranicza wpływ na swoich członków tylko
do pewnego, wybranego fragmentu ich życia. Silna presja grupy, jako jedna z
podstawowych cech subkultury, jest wtedy ograniczona tylko do wąskiej części
aktywności życiowych jednostki, pozostawiając im absolutną swobodę postępowania
w pozostałych dziedzinach. Mamy więc do czynienia z subkulturami, które można
by określić (oczywiście z dużym dystansem) mianem „liberalne”.

Obok nich występują również grupy bardzo
silnie indoktrynujące swoich członków. Na pierwszym miejscu postawiłbym
wspomniane już subkultury skupione wokół pewnych, głównie kontrowersyjnych
ideologii. Ugrupowania neonazistowskie, bojówki stadionowych bandytów (bo
określenie ich „kibicami” jest zupełnie nie na miejscu), i podobne subkultury
bardzo silnie oddziałują na cały proces socjalizacji jednostki. Poprzez
potrzebę niezwykle silnego identyfikowania się z grupą, często wywołaną kultem
przemocy stosowanym w tego rodzaju podkulturach i tym samym koniecznością
szukania poczucia bezpieczeństwa wewnątrz grupy, młody człowiek jest
szczególnie silnie narażony na narzucenie sobie wartości i postaw preferowanych
przez grupę.

Pamiętając, że cały proces socjalizacji,
czyli rozwoju społecznego człowieka, kształtowania jego osobowości,
przekazywania systemu wartości, norm, wzorów zachowań, obowiązujących we
współżyciu z innymi ludźmi oraz umiejętności niezbędnych dorosłej osobie,
dokonuje się poprzez oddziaływanie środowiska społecznego, osób lub instytucji,
dochodzimy do wniosku, że każda subkultura wywiera wpływ na jego przebieg.
Nawet jeżeli ingeruje ona tylko w wybrane sfery aktywności życiowej młodego
człowieka to i tak wywiera ona wpływ na całokształt jego rozwoju. Wcześniej czy
później, rozważając proces socjalizacji również jako adaptację norm
zewnętrznych i przekształcanie ich na normy własnego postępowania, wpływ zasad
postępowania danej grupy może mieć też wpływ na wszystkie pozostałe sfery życia
młodego człowieka. Uzależnione jest to od wielu czynników: podatności danej
jednostki, siły oddziaływania subkultury, potencjalnych możliwości
funkcjonowania w innych grupach, czy organizacjach itd.

Jednak nie ulega wątpliwości, że każda
subkultura młodzieżowa wywiera wpływ na kształtowanie się charakteru i postaw
jej członków, a tym samym bezpośrednio uczestniczy w procesie ich socjalizacji.
Należy pamiętać, że wpływ subkultury może mieć zarówno zabarwienie negatywne,
jak i pozytywne. Nie jest to oczywiste, gdyż przyjęło się ad priori utożsamiać
każdą grupę zwaną subkulturą, jako pewne negatywne zjawisko społeczne.
Tymczasem można wskazać na takie subkultury młodzieżowe, które jak najbardziej
pozytywnie przyczyniają się do prawidłowego jej rozwoju ( w społecznym tego
słowa znaczeniu).

Opracowano
w oparciu o:

Roman Smolski, Marek Smolski , “Słownik
Encyklopedyczny Edukacja Obywatelska”, 1999

R. Berger, Invitation to Sociology.
A Humanistic Perspective, NY 1997

Praca zbiorowa, Teoria socjologiczna Floriana Zananieckiego,
wydawnictwo TN KUL, 1999

M. Zapolska, „W paszczy lwa”, tygodnik „Polityka”, nr 17 (maj
1997)