Stres i jego przyczyny

Spis treści

Wstęp................................................................................................................................................. 2

1. Charakterystyka pojęcia stresu......................................................................................................... 3

2. Przyczyny stresu.............................................................................................................................. 5

3. Skutki stresu.................................................................................................................................... 8

4. Sposoby pokonywania stresu zawodowego.................................................................................... 10

Zakończenie...................................................................................................................................... 13

Literatura........................................................................................................................................... 14

Wstęp

Już
od wieków towarzyszy człowiekowi konieczność pracowania, gdyż umożliwia mu
i jego bliskim zdobycie środków do życia, a także zajmowanie określonej pozycji
społecznej. To właśnie poprzez pracę kształtuje się osobowość, charakter oraz
psychika wielu ludzi. Postęp cywilizacyjny, czy też techniczny przynosi w tej
dziedzinie wiele zmian, które mają wymiar zarówno pozytywny i negatywny. I tak
na przykład rozwój ergonomii – oceniany jako pożyteczny – umożliwił człowiekowi
usprawnienie pracy poprzez dostosowanie urządzeń do jego potrzeb.

Jednak
stosunkowo nowego zjawiska jakim jest stres nie da się ocenić tak jednoznacznie,
zwłaszcza że ma ono szczególny związek ze świadczeniem pracy. Z jednaj strony
twierdzi się, że stres pojawił się dosyć niedawno wraz z rozwojem gospodarki
rynkowej, z drugiej zaś, że istniał zawsze, tylko teraz poprzez swoją
wszechobecność i nasilenie stał się bardziej zauważalny.

Celem
niniejszego referatu jest przedstawienie zagadnień związanych ze stresem w
pracy. Na początku przedstawię pojęcie stresu, by w kolejnych rozważaniach
zaprezentować jego przyczyny oraz skutki, a także sposoby pokonywania. Do
napisania pracy skłonił mnie fakt, że w niedalekiej przyszłości mogę się z tym
problemem spotkać, a poznanie tej tematyki ułatwi mi pokonanie ewentualnych
trudności. Przyczyną wyboru tegoż tematu
jest także próba zebrania w logiczną całość cennych informacji o stresie
zawartych często w sposób „wzmiankowy” w
dostępnej literaturze.
1. Charakterystyka pojęcia stresu

Człowiek w pracy, przeżywa różne napięcia emocjonalne,
które wywołują zarówno zwiększoną chęć do jej wykonania, jak i spadek zainteresowania
jej procesem i rezultatami. Te różne
napięcia, pozytywne i negatywne, wywołują u człowieka stres.

Kiedy w 1926 roku Hans Seyle – student drugiego roku
medycyny – po raz pierwszy wprowadził do medycyny pojęcie stresu, nikt zapewne
nie przypuszczał, że pojęcie to zrobi tak oszałamiającą karierę. Seyle określa stres jako stan, „...który przejawia
się swoistym zespołem składającym się ze wszystkich nie swoistych zmian w
układzie biologicznym. Jego składnikami są widoczne zmiany wywołane przezeń, niezależnie
o przyczyny. Zmiany te są sumą wszystkich rozmaitych procesów
przystosowawczych, zachodzących w jakimkolwiek czasie w ustroju.”. Zmiany te
autor określa jako GAS, czyli General Adaption Syndrom, na który składają się
pewne charakterystyczne przebiegi w organizmie, występujące w trzech stadiach:
stadium alarmowym, stadium odporności, stadium wyczerpania.[1]

Alarm pojawia się w momencie zagrożenia. Organizm musi w ciągu
krótkiego czasu przystosować się do odparcia zagrożenia, bądź jego uniknięcia.
Informacja oceniana jako zagrożenie powoduje wzmożone wydzielanie adrenaliny i
noradrenaliny do krwi przez korę nadnerczy. Konsekwentnym efektem tego wpływu
hormonów jest podniesienie sprawności poszczególnych narządów. Zachodzące
zmiany w organizmie określane są jako biochemiczny mechanizm alarmowy.

Stadium
przystosowania jest właściwą fazą
pokonywania trudności. Mechanizm alarmowy przygotowuje organizm bądź do walki z
zagrożeniem, bądź do wycofania się. Jedno i drugie wymaga dużej sprawności
organizmu.

Stadium
wyczerpania czy też rezygnacji, ma miejsce
wówczas, gdy wyczerpują się naturalne możliwości obronne organizmu.

Wiele badań dowiodło, że stan stresu pojawia się nie tylko
pod wpływem bezpośredniego zadziałania na organizm bodźców szkodliwych, ale
również wtedy, gdy jednostka oczekuje wystąpienia sytuacji zagrażającej, na
przykład przed zabiegiem dentystycznym, skokiem na spadochronie. Levi wykazał w
sposób eksperymentalny, że już oglądanie filmów, wywołujących silne emocje
pozytywne i negatywne wyzwala reakcje będące wskaźnikami wystąpienia stresu.
Tak więc zakres sytuacji mogących wywołać stres jest bardzo szeroki i obejmuje
bodźce fizyczne, chemiczne, biologiczne i psychologiczne. [2]

W połowie lat czterdziestych zaczyna funkcjonować w
literaturze psychologicznej pojęcie
stresu psychologicznego. Często w ujęciu potocznym używa się zamiennie
określeń „stres psychologiczny” i „trudna sytuacja”. Jak każdy termin potoczny,
tak i „trudna sytuacja” jest terminem wieloznacznym i mało sprecyzowanym.
„Trudną sytuacją” może być na przykład śmierć współmałżonka, rozwód, choroba,
utrata pracy, ale też i brak pieniędzy, egzamin kwalifikacyjny, brak snu,
konflikt ze zwierzchnikiem, przejście na emeryturę, podjęcie decyzji czy też
duży wysiłek fizyczny. Łatwo zauważyć, że ta sama sytuacja dla jednych będzie
rzeczywiście trudna, dla innych – trochę trudna, dla jeszcze innych będzie
sytuacją łatwą. Dla osoby, która nie chce przejść na emeryturę – konieczność
przejścia będzie rzeczywiście sytuacją trudną, dla innej natomiast, która wręcz
czeka, kiedy przejdzie na emeryturę – sytuacją łatwą i przyjemną. Podobnie z
sytuacją podejmowania decyzji. Niektórzy szefowie wręcz lubią podejmować
szybkie decyzje, inni – mający duże wątpliwości, bądź też bojąc się
konsekwencji owych decyzji – wolą poczekać, skonsultować, a sytuację podejmowania
decyzji określają jako nieprzyjemną, bądź trudną. Po za tym może być tak, iż ta
sama sytuacja tylko na początku jest trudna (np. pierwsze dni w pracy), a potem
staje się łatwa, a nawet przyjemna.

Ludzie bardzo się różnią pod względem odczuwania
intensywności, rodzaju i okresu trwania stresu, z którym mogą sobie poradzić.
Trzeba zdać sobie sprawę z tego, że stres nie jest czymś dziwnym i samoistnym,
występującym w oderwaniu od zwykłych spraw przytrafiających się zwykłym
ludziom, lecz jest mocno osadzony na skali ciągłej. Skala rozciąga się od braku
zajęcia, poprzez normalne, zdrowe poziomy aktywności do miotania się w dążeniu
do zrobienia zbyt szybko, zbyt wielu rzeczy. Zarówno „za dużo”, jak i „za mało”
wywołuje zmiany w fizjologii człowieka. Ludzie na ogół potrafią dostrzec te
zmiany; często jednak trudniej jest coś na nie poradzić.

2. Przyczyny stresu

Zjawisko stresu występuje wtedy, gdy nastąpił pewien
określony stan wewnętrzny podmiotu, który wywołał czynnik, postrzegany przez
podmioty jako stresor. [3] Do prostych i łatwo rozpoznawalnych
stresorów należą zewnętrzne niekorzystne warunki środowiska pracy – hałas,
wysoka lub niska temperatura, duża wilgotność powietrza, brak właściwego
oświetlenia, wibracje, nadmierny wysiłek fizyczny itp.

Bardziej złożone i podstępnie działające są stresory o
charakterze społecznym:[4]

- obciążenie pracownika
zadaniami przekraczającymi jego zdolność umysłową, pojawiają się zaburzenia
uwagi, pamięci, toku myślenia,

- obciążenie zadaniami,
które są niejasne, nieokreślone, nazbyt złożone, prowadzące do konfliktów,
ryzykowne itp.,

- monotonia czyli
wykonywanie tych samych, powtarzających się w krótkim odstępie czasu, na ogół
prostych czynności,

- presja czasu czyli
odgórny nacisk na jak najszybsze tempo wykonania przy zachowanej jakości,

- konieczność szybkiego
podejmowania decyzji przy niepełnej informacji i dużej odpowiedzialności,

- stałe poczucie zagrożenia związanego z obawą o
utratę pracy jako źródła utrzymania,

- odrzucenie społeczne
przez środowisko współpracowników,

- uporczywe doznawanie
upokorzeń i niesprawiedliwego traktowania ze strony przełożonego,

- brak nawet małych
osiągnięć, poczucie bezsensu i beznadziejności,

- bezradność w
istniejącej sytuacji, brak poczucia, że można na kogoś lub na coś liczyć.

Jak widać różnorodność stresorów jest bardzo duża –
stresorem może być zarówno bardzo złożone, silnie pobudzające zadanie, jak i
odwrotnie, monotonia i wielokrotne powtarzanie tych samych czynności.

Większość ludzi w sposób mniej lub
bardziej świadomy wybiera sobie rodzaj aktywności zawodowej i pozazawodowej w
zależności od indywidualnego, wrodzonego zapotrzebowania na czynniki
pobudzające, stymulujące. Pośrednio, z wielkością tego zapotrzebowania na
stymulację wiąże się naturalna odporność danego człowieka na stres. Tak więc do
wykonywania zawodu związanego z dużym ryzykiem, koniecznością błyskawicznego
oddziaływania, duża zmiennością sytuacji (np. pilota) zwykle nie kandydują
ludzie, dla których przelot z jednego miasta do drugiego w charakterze pasażera
jest już przykrym przeżyciem. Z kolei ci ludzie, którzy mają duże zapotrzebowanie
na częste i silne bodźce, nie wybierają sobie zawodu bibliotekarza, czy
konserwatora greckich amfor. Ludzie, którzy niezbyt fortunnie wybrali sobie zawód
lub życie ich do tego zmusiło, szukają różnych sposobów na wyrównanie poziomu
pobudzenia przez różne formy aktywności pozazawodowej. Starają się zmienić
pracę lub czasem pracodawcy z nich rezygnują, gdyż w danym zawodzie te osoby
się nie sprawdzają.

Narzekania na stresującą pracę są
tak powszechne, iż dla wielu osób stresorami są ich normalne zadania i
obowiązki. Urzędnik narzeka, że nachodzą i męczą go petenci, skarży się
robotnik, że musi szybko i dobrze pracować. Można sobie zadać pytanie, czy
lepiej by się nam żyło, gdybyśmy nie pracowali, albo wydatnie zmniejszyli
wydajność i nie męczyli się. Niestety na te dwa pytania odpowiedź jest
negatywna. Społeczny podział pracy narzuca bowiem wysoką sprawność i wydajność
pracowników w każdym zawodzie. Wpływ braku pracy oraz stałego zajęcia na stan
zdrowia społeczeństwa zbadali Amerykanie.[5] Porównali cykle
koniunktury ekonomicznej ze statystykami zdrowotności w okresie 127 lat
historii USA. Okazało się, że 2-4 lata
po okresach depresji gospodarczej występowała zwiększona śmiertelność. A zatem
dla tych, którzy chcą i lubią pracować, brak aktywności zawodowej był większym
stresem niż nadmiar pracy. Każdemu bowiem zdrowemu człowiekowi niezbędna jest
aktywność do utrzymania się w dobrej formie. Dlatego należy przypuszczać, że
owe narzekania mają w wielu wypadkach raczej na celu podkreślenie wagi pracy
tych osób oraz wielkości ich wysiłku, niż wiążą się z rzeczywiście stresującym
charakterem wykonywanych obowiązków. Stresowa bowiem nie jest sytuacja
zwykłego, odpowiedniego do możliwości danego pracownika obciążenia pracą (np.
dużo klientów do obsłużenia, dużo spraw do rozpatrzenia, wiele różnych
czynności do wykonania itp.), lecz sytuacja, w której występuje trwała lub
często powtarzająca się rozbieżność między oczekiwaniami i wymaganiami
otoczenia pracy, a możliwościami człowieka, który te wymagania ma spełnić.
Ponieważ człowiek jest nie tylko przedmiotem, ale i podmiotem sytuacji
stresowej, więc postrzegana jest ona przez niego subiektywnie – to on ocenia,
czy istniejąca rozbieżność stanowi zagrożenie dla jego zdrowia, życia i dobrego
samopoczucia wywołując stan napięcia psychicznego i dyskomfortu.

Nasilenie
stresu można zmierzyć korzystając ze skali dr Richarda Rahe’a.[6] Obliczył on natężenie stresu wywołanego
przez ważne wydarzenia życiowe i
przyporządkował każdemu z nich wartość liczbową. Poszczególne stresory i
przyporządkowane im wartości liczbowe prezentuje poniższa tabela.

Tabela: Wartości liczbowe
wybranych stresorów

Źródło:
[2], s. 77.

Ocenia się, że
osoby, których wynik wynosi ponad 30 punktów ponoszą ryzyko zapadnięcia na poważną
chorobę w ciągu najbliższych dwóch lat.
3. Skutki stresu

Stres jak każdy czynnik wpływający na
ludzką psychikę i zachowania wywołuje określone w nich zmiany. Skutkiem
bezpośrednim przeżywanych przez ludzi napięć jest zła praca – mnożą się błędy,
pomyłki, obniżeniu ulega poziom wykonywania i jakość pracy, spada wydajność,
może dochodzić do wypadków przy pracy. Wypadki wynikają z dekoncentracji uwagi,
braku spokoju wewnętrznego, nadmiernej czy zbyt słabej motywacji lub niezbędnej
mobilizacji. Niebezpieczne dla zdrowia i życia błędy podejmowanie się zadań i
prac bez przestrzegania przepisów BHP występuje ostatnio często, gdy jest duże
zagrożenie bezrobociem, a sytuacja materialna pracownika zmusza go do
zarobkowania bez możliwości stawiania warunków i w sposób znacząco niezgodny z
jego możliwościami.

Skutki odległe długotrwałego stresu to przewlekłe choroby
psychomatyczne (np. nadciśnienie, wrzody żołądka lub dwunastnicy). Są one
wyrazem walki organizmu z przeciążeniem, a ich objawy to często „wołanie o
pomoc”, ale też nieświadomy (i kosztowny dla organizmu) sposób na uwolnienie
się od dręczącej sytuacji (np. przejście na rentę).

W sposób bardziej lub mniej świadomy ludzie starają się
zaradzić stresowi na własną rękę, tak jak potrafią – unikają przykrej dla nich
sytuacji zawodowej, więc korzystają ze zezwoleń lekarskich z błahych powodów;
uciekają w alkohol, leki uspokajające lub pobudzające; porzucają lub zmieniają
pracę, gdy tylko nadarzy się okazja; negują lub lekceważą niekorzystne dla nich
informacje.

Na tle tych nieskutecznych, wręcz szkodliwych sposobów
radzenia sobie ze stresem, korzystnie wyróżnia się wsparcie (pomoc) jako metoda
walki ze stresorami i redukcji odczuwanego stresu, które może mieć charakter
materialny (dostarczenie środków do życia, niezbędnych narzędzi, czasem
lekarstw itp.) lub społeczny.

W Wielkiej Brytanii w roku 1996 wybuchła prawdziwa wojna
wokół problemu stresu w pracy. Wywołał ją precedensowy wyrok sądowy, jaki
zapadł w sprawie Walker przeciw Northumberland County Council (odpowiednik
naszej gminnej administracji terenowej). [7]

Walker był kierownikiem służb socjalnych w hrabstwie i z
racji tej funkcji narażony był na ustawiczne przeżywanie napięć psychicznych,
wynikających ze spraw, jakie musiał w swojej pracy załatwiać, oraz trudnych
problemów społecznych, jakie zmuszony był rozwiązywać. Wielokrotnie zwracał się
do swoich przełożonych z prośbą o pomoc – wskazywał na konieczność
reorganizacji pracy służb socjalnych, na przeciążenie obowiązkami. Mimo
dawanych mu obietnic, zarząd hrabstwa zmian organizacyjnych nie wprowadzał.
Walker, człowiek odpowiedzialny i obowiązkowy, czuł się jak w potrzasku –
chciał jak najlepiej wywiązać się z nałożonych na niego zadań, lecz coraz
częściej miał uczucie, że jest ich za dużo, że nie daje rady. Swoje narastające
złe samopoczucie sygnalizował zakładowemu lekarzowi. W pewnym momencie załamał
się psychicznie - wystąpiła apatia
głęboka depresja, uniemożliwiająca mu wykonanie pracy. Po dojściu do pewnej
równowagi, Walker wystąpił do sądu o odszkodowanie za utratę zdrowia
psychicznego i uzyskał korzystne dla siebie orzeczenie.

Jego przypadek poruszył opinię
publiczną, bo choć sądy już wcześniej orzekały o winie pracodawców i
przyznawały odszkodowania pokrzywdzonym pracownikom za doznane urazy psychiczne,
to ta sprawa była pierwszą, w której pracownik wygrał proces o odszkodowanie za
utratę zdrowia psychicznego poniesioną wskutek stresu w pracy.

Uzasadniając wyrok sąd stwierdził,
iż jeśli było możliwe do przewidzenia dla pracodawcy, że pracownik może
doznawać załamania psychicznego z powodu stresu i przeciążenia pracą, to było
to niedopełnienie obowiązków pracodawcy. Zwrócono również uwagę na to, że
częścią tych obowiązków jest stosowanie takiego systemu pracy, by wykonywana
przez pracownika praca, pod względem jej ilości i charakteru, nie powodowała
utraty zdrowia psychicznego u zatrudnionego. Wśród pracodawców sprawa ta
wywołała poruszenie, a nawet panikę, związane z obawą, że pociągnie ona za sobą
lawinę skarg pracowniczych i roszczeń o odszkodowania.

4. Sposoby pokonywania stresu zawodowego

Stres pracowniczy może być bardzo
groźnym zjawiskiem niszczącym nie tylko wzajemną nić porozumienia między
ludźmi, ale i ich zaangażowanie, sprawne działanie w przedsiębiorstwie,
a więc także ograniczającym sprawność i efektywność jego funkcjonowania.
Dlatego kadra kierownicza powinna podejmować różne działania antystresowe,
różne środki zaradcze. Istnieje wiele sposobów pokonywania stresu. Mówi się
nawet o strategiach antystresowych – różne formy relaksu
i reakcji ruchowej, dbałość o zdrowie, zachowanie dystansu emocjonalnego oraz
wzbudzenia dodatkowych zainteresowań, itp. Wszystkie są ważne i pożyteczne, a
szczególnie właściwe ćwiczenia rekreacyjne i odpowiednia dieta. Największe
jednak rezultaty daje usuwanie źródeł powstawania stresu. Spośród wielu działań
zaradczych, które powinno podejmować każde przedsiębiorstwo warto zwrócić uwagę
na następujące:[8]

- właściwe określenie ról
organizacyjno – zawodowych, aby nie dochodziło do konfliktu roli, do jej
wieloznaczności i przeciążenia,

- doskonalenie
organizacji pracy – eliminowanie okresowych spiętrzeń robót, nierytmicznego
przebiegu produkcji, harmonizowanie działań na poszczególnych stanowiskach
pracy, organizowanie mikroprzerw w pracy,

- rozszerzenie zakresu
czynności i odpowiedzialności pracowników za rezultaty pracy – dążenie do ich
usamodzielnienia się w procesach pracy i uwalniani ich od upokarzających form
ścisłego nadzoru i szczegółowej kontroli na rzecz poszerzenia pola do inwencji
własnej, przedsiębiorczości i samokontroli,

- zapewnienie właściwego
przepływu informacji opisujących konkretne cele i ważnych dla pracowników,

- doskonalenie warunków
materialnego środowiska pracy pod kątem zmniejszania ich uciążliwości dla
zdrowia oraz zabezpieczenia tzw. komfortu pracy,

- stworzenie systemu
regularnych, kompleksowych ocen pracowników oraz w miarę obiektywnych kryteriów
ich dokonywania,

- stworzenie pracownikom
możliwości rozwoju osobistego i awansu – podstawą awansu powinny być osiągane
przez pracownika wyniki w pracy oraz uzyskiwane przez niego kwalifikacje i
umiejętności.

W
praktyce psychologicznej występuje duża różnorodność metod i technik radzenia
sobie ze stresem. Borucki sugeruje podział tych metod na trzy kategorie:[9]

1) objawowe,

2) przyczynowe,

3) rozwojowe.

Do trzeciej grupy możemy zaliczyć jeszcze metody
profilaktyczne.

Grupę
metod objawowych tworzą techniki i metody oddziaływania przyczyniające do obniżenia
napięcia psychicznego i ograniczenia jego krótko- i długoterminowych następstw.
Metody samodoskonalenia i ćwiczenia w tym zakresie polegają na przyswojeniu
sobie technik ułatwiających redukowanie stresu, ograniczenie wysokiego
natężenia powstających emocji i uczuć, podejmowanie racjonalnych decyzji i
działań oraz stosowanie twórczych rozwiązań pojawiających się w pracy
problemów. Służą temu ćwiczenia relaksująco – koncentrujące, medytacja,
racjonalno – emotywna terapia Elisa (RET), treningi szczepienia przeciwko
stresowi (SIT) Meichenbauma, techniki twórczego rozwiązywania problemów.
istotną wadą większości tych metod jest zawężenie do sfery ograniczenia stresu
zawodowego bez likwidacji jego źródeł. Można sobie również zadać pytanie, czy
postępowanie zmierzające do tłumienia napięć psychicznych i towarzyszących im
emocji nie sprzyja kumulacji i powiększaniu następstw odległych w czasie.

Metody
przyczynowe mają bardziej specyficzny charakter. Działania psychologów w tym
zakresie są ściśle powiązane z pracą przedstawicieli innych dyscyplin nauki i
praktyki, którzy zajmują się również zarządzaniem i jego doskonaleniem:
ekonomistów, socjologów, prawników itp. dzięki kompleksowym procedurom możliwe
jest osiągnięcie takiego stanu organizacyjnego instytucji, w którym stres
zawodowy nie będzie występował lub zostanie znacznie zredukowany. Działania
skierowane na ujawnienie przyczyn stresu oraz ich usunięcie będą z pewnością
najbardziej pożądane i skuteczne. Jednak prowadzenie badań tego typu jest
bardzo trudne i kosztowne, dlatego w tej sferze uzyskuje się relatywnie mniej
sukcesów.

Metody profilaktyczno – rozwojowe są stosowane w formie
szkoleń kadry kierowniczej, ukierunkowane na rozwój wiedzy i umiejętności
ważnych dla sprawowania tych funkcji przywódczych, szczególnie w zakresie
funkcjonowania interpersonalnego, umiejętności komunikowania się, rozwiązywania
konfliktów itp. Najczęściej w tej grupie znajdują zastosowanie: trening
interpersonalny, trening asertywności, gry decyzyjne, metody symulacyjne,
psychodrama, ćwiczenia i gry z zakresu rozwiązywania konfliktów, Sokratesowe
dyskusje, studia przypadków oraz badania diagnostyczne, które służą głównie
zwiększaniu zakresu znajomości siebie i samokontroli uczestników.

Te same metody, które są pomocne w doskonaleniu własnego
funkcjonowania pełnią funkcję środków profilaktycznych, gdyż ułatwiają zdobycie
wiedzy i umiejętności umożliwiających unikania niektórych błędów w kierowaniu
pracą innych ludzi oraz zapobiegających powstawaniu nadmiernych stresów. Ocena
bezpośredniej efektywności tych metod jest bardzo trudna i niedokładna.

Obecnie
większość badaczy podkreśla pozytywne znaczenie występowania pewnego poziomu
stresu i natężenia konfliktów w zespołach pracowniczych, przyczyniające się do
lepszego wykonywania zadań. Stanowią one czynnik mobilizujący do aktywnego i
twórczego działania.

Rysunek: Poziom stresu a efektywność działania

Źródło: [1], s. 167.

Zakończenie

Stres
i sposób w jaki wpływa on na ludzi w pracy stał się ostatnio przedmiotem dużego
zainteresowania. Wiele dowodów wskazuje na to, że stresy związane z pracą
zawodową są dość często główną przyczyną chorób serca, wrzodów żołądka, migren
oraz zaburzeń psychicznych. Mają one bardzo ważne konsekwencje dla zachowania
organizacyjnego pracowników, ich życia osobistego i rodzinnego. Są także
źródłem znacznych kosztów dla gospodarki i społeczeństwa. Toteż menedżerowie
zajęci własnymi kłopotami nie mogą i nie powinni być obojętni wobec zjawisk stresotwórczych
i objawów stresu swoich podwładnych. Muszą oni rozpoznawać źródła stresu i podejmować
skuteczne działania antystresowe, pamiętając o tym, że często redukcja kilku
czynników stresotwórczych jest bardziej użyteczna i skuteczna od znacznej
redukcji jednego tylko czynnika.

Przezwyciężanie
stresu przysparza sporo korzyści nie tylko pracownikom (lepsze zdrowie fizyczne
i psychiczne, większa zdolność do rozwiązywania problemów, większa satysfakcja
z pracy, itp.), ale także przedsiębiorstwom. Korzyści te to głownie:
zmniejszenie kosztów leczenia, zmniejszenie absencji i fluktuacji, trafniejsze
decyzje, lepsza atmosfera w pracy, większe zaangażowanie pracowników w sprawy
zakładu, lepsze stosunki między przełożonymi a podwładnymi, a nade wszystko
bardziej wydajna i lepsza jakościowo praca. Toteż każde przedsiębiorstwo,
poszukując źródeł wzrostu własnej efektywności, powinno większą uwagę zwracać
na przyczyny powstawania stresów i podejmować działania umożliwiające ich
redukcję, gdyż bardzo pomaga to dzisiaj w osiąganiu sukcesu, jako że ludzie są
najważniejszym czynnikiem jego bogacenia się i rozwoju.

Ludzie,
zwłaszcza w pracy, nie powinni poddawać się zgubnemu wpływowi stresu. Wymaga to
jednak podjęcia z tym zjawiskiem skutecznej i czasochłonnej walki, tak aby jej
efekty były trwałe w przyszłości. Należy pamiętać, że działaniu stresorów
podlega osoba pracująca, a z nią i przedsiębiorstwo, która ją zatrudnia.
Dlatego właśnie powinno ono wspierać swojego pracownika w podejmowanych działaniach antystresowych.

Współczesne
życie i postęp cywilizacyjny przynoszą człowiekowi oprócz wielu udogodnień
równie dużo powodów do zmartwień. Należy więc umiejętnie korzystać z
dobrodziejstw postępu, zachowując jednocześnie umiar, a przy tym nie dając się
stresowi poprzez optymistyczniejsze postrzeganie świata.

Literatura

[1]
Cenin M., Stres a psychospołeczne wymagania roli menedżera, Prace
psychologiczne XLVI, Wrocław 1996.

[2] Clarke L., Zarządzanie zmianą,
Gebethner & S-ka, Warszawa 1997.

[3] Dudek B., Psychiczne obciążenie
pracą, Instytut Medycyny Pracy, Łódź 1992.

[4] Steward D. M., Praktyka kierowania, PWE, Warszawa 1994.

[5]
Penc J., Między emocjami, „Personel” 1997, nr 10.

[6]
Popielarska M., Stres w pracy, „Personel” 1996, nr 18.

[7]
Popielarska M., W sidłach stresu, „Personel” 1997, nr 11.

[8]
Trusewicz J., Co to jest stres, „Personel” 1995, nr 12.