STRATEGIE ZACHOWAŃ W KONFLIKCIE MIĘDZY PARTNERAMI BLISKIEGO ZWIĄZKU INTERPERSONALNEGO.

WPROWADZENIE

Nieuchronność wystąpienia konfliktów w związkach interpersonalnych nie podlega
dyskusji Trwający jakiś czas kontakt dwojga osób prędzej czy później sprawi, ze
pojawia się różnice w ich pragnieniach, wartościach poglądach, nawykach. To, co
jest dobre dla jednej z osób, dla drugiej stanie się nie do przyjęcia Choć osoby związane bliskimi
emocjonalnymi więzami łączy bardzo wiele, to przecież każda z nich pozostaje
indywidualnością musi
realizować swoje pragnienia, aby zachować własną tożsamość.. Długotrwały bliski
związek dwojga ludzi nie oznacza, że nieobecne są w konflikty, lecz ze
partnerzy potrafią skutecznie je rozwiązywać Problem zachowań partnerów związku
interpersonalnego w sytuacji konfliktowej jest przedmiotem uwagi w tym artykule
Interesuje nas jakie zachowania są najczęściej podejmowane w konfliktach osób
blisko ze sobą związanych, czy między kobietami a mężczyznami zachodzą w tej
sferze jakieś różnice Chcemy także przyjrzeć się parom osób pozostających w
związku interpersonalnym i zbadać powiązania między stylem zachowania w
konflikcie jednego drugiego partnera.

ZACHOWANIA W KONFLIKCIE INTERPERSONALNYM

Zachowania w sytuacji konfliktu można rożnie klasyfikować, Thomas (1976)
wyróżnia, współprace, kompromis, unikanie i dostosowywanie się, wyznaczane
przez różne układy dwóch pragnień zaspokojenia interesów własnych i
zaspokojenia życzeń drugie osoby

Peterson (1983) wskazuje na zachowania prowadzące od rozpadu związku
(separacja) poprzez dominacje, uległość i kompromis do osiągnięcia konsensusu
(całkowita zgoda), a nawet pogłębienia więzi miedzy partnerami (strukturalna
poprawa).

Spróbujmy scharakteryzować bliżej
te cztery style zachowania w konflikcie

Atak ma na celu stworzenie
zagrożenia dla interesów partnera Na ogół jest on rewanżem za negatywne
oddziaływanie partnera na sytuację podmiotu Atak ma prowadzić do osłabienia
możliwości wywierania negatywnych wpływów przez drugą osobę lub zniechęcić ją
do kolejnych niekorzystnych dla podmiotu działań Z drugiej strony atak może
umożliwić realizację własnych pragnień. mimo lub wbrew życzeniom partnera W
ataku chodzi więc o zmniejszenie efektywności przedsięwzięć partnera i
skuteczne przeprowadzenie własnych zamierzeń Celem obrony jest ochrona własnych
interesów przed negatywnym wpływem partnera W obronie chodzi o to, aby nie
dopuścić do dalszego pogarszania własnej sytuacji Działania koncentrują się
wokół obrony własnych interesów lecz bez czynienia szkody partnerowi
(zagrażania jego interesom) Tym właśnie obrona różni się od ataku. Obrona
polega wiec na realizacji własnych zamierzeń, domaganiu się uznania własnego stanowiska czy tez
respektowania należnych praw, mimo przeciwności bądź trudności stwarzanych
przez partnera Uleganie ma na celu usatysfakcjonowanie partnera - oznacza poddanie się niekorzystnym dla
podmiotu oddziaływaniom partnera Uleganie to rezygnacja z własnych zamierzeń i
pozwolenie partnerowi na realizowanie jego pragnień. Może być ono wynikiem
dobrowolnej decyzji dane osoby w przypadku gdy interesy jej nie są uznane za aż
tak ważne, by warto było ponosić koszty przedłużającego się konfliktu, lub gdy
utrzymanie związku uważane jest za istotniejsze niż dalsze upieranie się przy swoim . Zachowania typu atak, obrona i
uleganie można zaliczyć do zachowań niekooperacyjnych, które nie sprzyjają
konstruktywnemu rozwiązaniu konfliktu, Co więcej powodują natężenie, Atak w
sposób oczywisty, poprzez szkodzenie partnerowi, nasila konflikt między partnerami.
Obrona, podejmowana w obronie własnych interesów przez jedna z osób, przez
drugą osobę na ogół spostrzegana bywa jako forma ataku, co przyczynia się do
eskalacji konfliktu. Uleganie chociaż w swe istocie jest korzystne dla
partnera, bywa zachętą do zwiększania żądań wobec ulegającej osoby które w
jakimś momencie stają się nie de zaakceptowania i okazuje się, że z pewnym
tylko czasowym opóźnieniem konflikt i tak się rozwinie Uleganie może tez
powodować frustrację U osoby rezygnującej ze spełnienia własnych życzeń i w
wypadku kumulacji niezadowolenia prowadzić do otwartego wybuchu konfliktu W tym
kontekście współpraca jest jedyną formą pozytywnego konstruktywnego zachowania,
które prowadzi do pokonania trudności dzielących partnerów i obopólnej satysfakcji.
W sytuacji konfliktu każdy z jego uczestników maże prezentować różne strategie
zachowania się - może współpracować, stosować obrane, atakować lub ulec. Także
w miarę rozwoju wydarzeń konfliktowych zmieniają się strategie stosowane przez
partnerów Jeśli zawodzą te najczęściej podejmowane szuka się innych sposobów
działań, prowadzących do zakończenia konfliktu

PROBLEM

Bliskie związki interpersonalne są jednym z ważniejszych rodzajów relacji
społecznych dla człowieka Bywają źródłem wielkie radości i wielkich tragedii,
ich znaczenie w życiu człowieka jest wielkie (Argyle, 1988 Henderson, 1985) Jak
wiec partnerzy radzą sobie w sytuacji konfliktów,

Odpowiedź na to pytanie stanowi główny cel
badawczy podjętych badań

Postawiono następujące pytania
szczegółowe:
1) Jakie strategie zachowania - atak, obrona, uleganie, współpraca najczęściej
podejmują partnerzy bliskiego związku w sytuacji konfliktu?

2)Czy istnieje różnice między kobietami i
mężczyznami w podejmowaniu określonych strategii zachowania w konflikcie między
partnerami?

3) Czy jaki związek zachodzi miedzy
strategiami zachowania podejmowanymi przez obu
partnerów w sytuacji konfliktu?

METODA

OSOBY BADANE

Badaniami objęto 33 pary, czyli 66 osób, które łączył bliski związek
interpersonalny. w związku formalnym (małżeństwo) pozostawało 17 badanych par;
związek pozostałych 16 par był niesformalizowany Ponad połowa badanych (57.6%)
stanowili ludzie młodzi do 30 roku życia, w wieku od 30 do 40 lat była ponad
1/4 badanych (27.3%), niewiele osób (15.1%) liczyło ponad 40 at. Połowa
badanych par (16) to związki, które trwają nie więcej nit trzy lata 10 par
pozostawało w związku ad 3 do 10 lat, związek 7 par trwał już dłużej niż 10 lat
Więcej niż polowa badanych par (18)\ nie miała jeszcze dzieci Zdecydowana większość
badanych par była na etapie rozwoju i stabilizacji związku.

NARZĘDZIE BADAVVCZE

Badania przeprowadzono specjalnie opracowanym narzędziem nazwanym Test Zachowań
w Konflikcie. Podstawą budowy tego testu była klasyfikacja zachowań w sytuacji
konfliktu, wyróżniająca cztery omówione już zachowania -współpraca, atak,
obrona, uleganie (Balawaidor. 1992) Test ten składa się z czterech skal
odpowiadającym wyodrębnionym zachowaniom. W skład każdej skali wchodzi 20
określeń. Na cały test składa się 20 zestawów stwierdzeń (po cztery w każdym).
Stwierdzenia umieszczone w Teście zostały wybrane z obszerniejszej puli (170)
stwierdzeń opisujących zachowania ludzi w sytuacjach konfliktowych. Ta
początkowa pula stwierdzeń została zweryfikowana przez sędziów
kompetentnych którzy oceniali przydatność danego stwierdzenia do opisu
określonego stylu zachowania - współpracy, ataku, obrony, ulegania. Zadaniem
osoby badanej jest rozdzielić (dla każdego z zestawów osobno) 10 punktów
pomiędzy cztery stwierdzenia wchodzące w skład danego zestawu. Wynik osoby badanej w każdej ze skal jest
sumą punktów, które osoba przyzna przynależnym do nie stwierdzeniom mieści się
w granicach od 0 do 200 w oparciu o wyniki osoby badanej uzyskane w czterech
skalach można scharakteryzować jej indywidualny styl zachowania w sytuacji
konfliktu z partnerem

WYNIKI

PREFEPOWANE STRATEGIE ZACHOWAN
W SYTUACJI KONFLIYTU MIĘDZY PARTNERAMI
BLISKIEGO ZWIĄZKU INTERPERSONALNEGO

Średnie wyniki uzyskane przez badanych (zamieszczone w tabeli 1) wskazują że
najwięcej punktów przypisywanych jest stwierdzeniom 20 skali współpracy (94,9
punktu), następnie obrony (50,4 punktu), najmniej ataku (29,5 punktu) ulegania
(24,8 punktu) Dane te wskazują, że najczęściej podejmowana jest przez badanych
współpraca (generalnie stanowi ona 47,5% wszystkich zachowań) Mniejszą
popularnością cieszy się obrona (25 %
zachowań w sytuacji konfliktu). Rzadko podejmowany jest atak (14,8%) lub
uleganie (12%).

Uwidaczniająca się silna preferencja współpracy w sytuacji konfliktu między
partnerami jest odmienna niż wyniki uzyskiwane w innych badaniach, gdzie
stwierdzono dominacje zachowań obronno - atakujących (Balawajder 1992). Taki
jednak rozkład wyników badań jest spowodowany tym, iż w badaniach uczestniczyły
osoby pozostające w bliskim związku interpersonalnym wypowiadające się odnośnie
konfliktów pojawiających się w tym właśnie
związku. Ten fakt tłumaczy tak wysokie wyniki w skali współpracy zachowania
,współpracujące w sytuacji konfliktu są jedynymi, które nie narażają związku na
groźbę rozpadu Będąc w sytuacji konfliktu partnerzy podejmują współpracę,
ponieważ nie
chcą ranić partnera lub szkodzić osobie, z którą są blisko związani.. Można
powiedzieć, ze pozytywne emocje łączące partnerów są silniejsze niż
destrukcyjne siły uruchamiane w sytuacji konfliktu. Do sił tych można zaliczyć
negatywny obraz drugiej osoby pojawiający się wskutek konfliktu, doświadczanie
negatywnych emocji, skłonność do oddawania negatywnych oddziaływań (Balawaider,
1994) Ponadto w sytuacji konfliktu współpraca partnerów bliskiego związku jest
też wzmagana przez tzw wspólny interes. Osoby pozostające w bliskich relacjach
mają wiele wspólnych pragnień i potrzeb. Dostrzeganie tego wspólnego obszaru
ułatwia podejmowanie działania a charakterze współpracy.

RÓŻNICE MIĘDZY KOBIETAMI I MĘŻCZYZNAMI W
STOSOWANIU RÓPNYCH STRATEGII
ZACHOWAŃ W KONFLIKCIE

Jak wskazują wyniki badań różnice miedzy kobietami i mężczyznami w stosowaniu
czterech wyróżnionych strategii zachowania w konflikcie zaobserwować można w
zakresie podejmowania obrony, oraz mniej wyraziste w stosowaniu ulegania. W tym
drugim wypadku można raczej mówić o pewnej dającej się zaobserwować tendencji
niż istotnej różnicy, W podejmowaniu współpracy i ataku różnic między kobietami
mężczyznami nie stwierdzono Okazuje się, ze kobiety częściej stosują obronę niż
mężczyźni. Prawdopodobnie kobiety czuję się słabsze wiec nie atakują partnera.
Innym powodom podejmowania zachowań
o charakterze obrony może być to, ze kobiety przywiązują dużą wagę do więzi
emocjonalnych i wolą nie stwarzać zagrożenia dla związku, jakie mógłby
powodować atak. Chcąc jednak osiągnąć swoje cele w konflikcie częściej stosują
strategie obrony Mężczyźni nieco częściej niż kobiety skłonni są rozwiązywać
konflikt przez uleganie życzeniom partnerki. U mężczyzn można dopatrywać się w
innym podejściu do spraw, będących przedmiotem konfliktu. Być może niektóre
sprawy mają dla kobiet większe znaczenie, zaś dla mężczyzn mniejsze, wtedy
mężczyźni nie są zainteresowani upieraniem się przy swoim stanowisku, ponieważ
nie przywiązują do niego większej wagi i chętnie ustępują partnerce, okazującej
że sprawa jest dla niej ważna. Ta większa skłonność do ulegania zaobserwowana u
mężczyzn nasuwa przypuszczenie, ze choć pragną oni usatysfakcjonować swoje
partnerki, to nie są skłonni wkładać wysiłek i poświęcać czas, aby na drodze
współpracy osiągnąć konstruktywne rozwiązanie konfliktu. Najszybsze rozwiązanie
to ulec drugiej osobie

ZWIĄZKI MIĘDZY STRATEGIAMI
ZACHOWANIA PODEJMOWANYMI PRZEZ OBU PARTNEROW W SYTUACJI KONFLIKTU

W konflikcie ma miejsce wymiana zachowań między partnerami. Powstaje więc
pytanie jak strategie przedsiębrane przez jedną osobę wpływają na strategie
podejmowane przez partnera. Czy istnieje w tym zakresie jakaś prawidłowość
Okazuje się. ze istnieje istotny związek między zachowaniami kooperacyjnymi
stron konfliktu Zachowania o charakterze współpracy jednego z partnerów
pozytywnie korelują z zachowaniami tego samego rodzaju u drugiej osoby
(współczynnik- korelacji na poziomie 0.612 ) Wynik ten świadczy o tym, że
jeśli któryś z partnerów podejmie współpracę to drugi z dużym
prawdopodobieństwem pozytywnie mu na to odpowie, czyli wykaże chęć
współdziałania w dojściu do konstruktywnego rozwiązania konfliktu Ale jeśli nie
znajdzie się taka osoba która pierwsza podejmie współprace, to poziom
kooperacyjnych zachowań u obu partnerów
konfliktu będzie pozostawał na niskim poziomie.
Drugą stwierdzoną zależnością jest związek pomiędzy podejmowaniem strategii
kooperacji i strategii ataku w partnerów konfliktu. Okazało się, że
podejmowanie strategii współpracy u jednego z partnerów koreluje negatywnie z
podejmowaniem strategii ataku u drugiego, niezależnie od płci (korelacja miedzy
współpracą mężczyzn i atakiem kobiet wynosi - 440, zaś korelacja miedzy
współpracą kobiet i atakiem mężczyzn wynosi -.487).
Oznacza to, że jeśli któryś z partnerów atakuje u drugiego maleje skłonność do
współpracy.
Analizując zależności pomiędzy strategiami podejmowanymi zarówno przez kobiety
jak i przez mężczyzn nasuwa sio spostrzeżenie, iż strategia współpracy jest
jakościowo odmienną strategią od obrony i ataku. U mężczyzn współczynnik
korelacji między współpracą a atakiem ( - 877)a obroną (- 599), a uleganiem (-
4S6) ma wartość ujemną. Podobnie u kobiet - współczynnik korelacji między współpracą
a atakiem (-.825), a obroną (-.793) tez ma ujemny znak. Dodatkowym
potwierdzeniem różnicy jakościowej pomiędzy współpracą a atakiem i obroną są
dodatnie związki pomiędzy natarciem a
obroną (dla grupy kobiet .562, dla mężczyzn 453). Wyniki te oznaczają że jeśli
ktoś w konflikcie podejmuje strategie współpracy to nie współwystępują z nią
strategie o charakterze ataku obrony. I odwrotnie, jeśli dana osoba atakuje się
lub broni, to mniej prawdopodobne jest, ze podejmie współpracę z partnerem.
Natomiast atak i obrona mogą wzajemnie się uzupełniać jako strategie
rozwiązywania konfliktu

DYSKUSJA

Przeprowadzone badania pozwalają stwierdzić, że w konfliktach, które
występują między partnerami bliskich
związków interpersonalnych najczęściej pojawiającą się strategią działania jest
współpraca. Nieco rzadziej pojawia się obrona, zdecydowanie rzadko natomiast
podejmowany jest atak i uleganie. Konflikty w bliskich związkach
interpersonalnych rozpatrywać należy pamiętając stale o silnych więziach
emocjonalnych miedzy partnerami i wartości, jaką dla partnerów stanowi ich
związek Z tych przede wszystkim powodów preferowana jest strategia współpracy,
jako najlepsze dla obu stron rozwiązanie konfliktu. Kobiety częściej się bronią
Różnice te wyjaśniać można subiektywnym poczuciem słabości kobiet, za którym
idzie nastawienie obronne. W konflikcie jedyną konstruktywną strategią jest
współpraca. Jest ona różna od ataku, obrony, ulegania, które określić można
wspólnym mianem zachowań nie kooperacyjnych. Nasilenie się współpracy obniża
skłonność do zachowań nie kooperacyjnych, i odwrotnie. W konflikcie wyróżnić
można dwa generalne sposoby reagowania - kooperacyjny i nie kooperacyjny. Ten
drugi sposób zawierać może kilka różnych strategii -atak, obronę i uleganie.
Intencją kooperacyjnego sposobu radzenia sobie w konflikcie jest podjecie wobec
partnera pozytywnych oddziaływań które
przyczynia się do pokonania dzielących strony różnic. Natomiast nie
kooperacyjne działania skupione są ma eliminacji lub ograniczeniu negatywnych wpływów
partnera bądź też poddaniu się im, gdy nie widzi się możliwości sprzeciwu lub
obrony. Podejmując strategie nie kooperacyjne strony liczą że eliminując lub
neutralizując negatywne oddziaływania partnera doprowadzą do rozwiązania
konfliktu. Zachowania partnerów są wzajemnie od siebie uzależnione.