Z
pewnością w życiu każdego z nas są okresy , kiedy po prostu nie potrafimy sobie
wyobrazić, jak zdołamy przeżyć następny dzień; gdy życie nie wydaje się warte
męki i cierpień, do których znoszenia nas zmusza.

Może
straciliśmy ojca, matkę lub bliskiego przyjaciela;

zawiedliśmy
się na ukochanej osobie; nie zaliczyliśmy roku lub straciliśmy pracę, którą
lubiliśmy.

Jednak
jakkolwiek "uzasadnione" i silne są te uczucia ostatecznej beznadziejności i towarzyszące im przelotne
pragnienia, aby skończyć z tym wszystkim, większość z nas nie poddaje się temu
impulsowi.

Jak
kiedyś powiedział Nietzsche: "Myśl o samobójstwie jest wielkim
pocieszeniem. Dzięki niej udaje się przetrwać wiele złych nocy".

Tragiczne
jest to, że każdego dnia dla ponad tysiąca ludzi samozniszczenie jest czymś
znacznie więcej niż przelotnym pragnieniem, jest ostatnim zdarzeniem w ich
życiu.

Według
Światowej Organizacji Zdrowia, prawie pół miliona ludzi rocznie popełnia
samobójstwo, a liczba ta staje się jeszcze bardziej przerażająca, gdy
uświadomimy sobie, że znacznie więcej nieskutecznie próbuje odebrać sobie
życie. Jako przyczyna śmierci samobójstwo zajmuje obecnie siódme miejsce w
Stanach Zjednoczonych, jest zaś w pierwszej dziesiątce w uprzemysłowionych
krajach świata.

Jakie
są tego przyczyny i jakiego rodzaju ludzie przyczyniają się do powstania tej
statystyki?

Co
wiemy o czynniku ludzkim w tym równaniu życia i śmierci ?

Samobójstwo najzwięźlej definiuje się w
kategoriach dwóch podstawowych cech:
zamiaru i wyniku. "Prawdziwe" samobójstwo popełniają ludzie,
którzy zamierzają się zabić i którzy rzeczywiście to czynią.

Aczkolwiek
wyniki są oczywiste - jednostka albo przeżyje, albo umrze - to jednak zamiarów
nie da się określić tak łatwo. Niektóre przypadki zupełnie wyraźnie wskazują na
zamiar odebrania sobie życia: skok z dachu wysokiego budynku czy strzał w
głowę.

Inne,
takie jak zażycie kilku dodatkowych pigułek nasennych (po czym natychmiast
telefonuje się do przyjaciela, by poinformować go o podjętym działaniu), czy
też powierzchowne przecięcie nadgarstków w chwili, gdy wóz męża wjeżdża do
garażu, zdają się wskazywać, że zadanie śmierci nie było tu rzeczywistym
zamiarem.

Być
może, najbardziej ze wszystkich przerażającym samobójczym zamiarem jest to, co
nazywano "grą ze śmiercią".

W
tym przypadku zamiarem danej jednostki jest umrzeć lub nie umrzeć, w całkowitej
zależności od sił zewnętrznych działających w jakiejś sztucznie stworzonej
sytuacji. Gra w "rosyjską ruletkę" jest skrajnym przykładem tego
zjawiska.

Szczególnie
fascynujące jest to, że ten typ aktu samobójczego może być
zinstytucjonalizowany w społeczeństwie.

Czynniki społeczne a samobójstwo

Autodestrukcję najlepiej można
zrozumieć rozpatrując ją w powiązaniu z czynnikami środowiskowymi - sytuacjami społecznymi i naciskiem życia -
które odgrywają poważną rolę w samobójstwach wielu osób.

Wykazano,
że wskaźniki samobójstw są związane z wielką liczbą zmiennych w złożonym
zbiorze czynności, zależności i instytucji, które składają się na życie społeczne
mężczyzn i kobiet w dzisiejszym społeczeństwie.

Płeć.
Jeśli chodzi o próby samobójstw, to kobiety są reprezentowane trzykrotnie
liczniej niż mężczyźni. W jednym z badań stwierdzono, że 69% wszystkich
usiłowanych samobójstw w Stanach Zjednoczonych popełniają kobiety, natomiast
próby mężczyzn są skuteczniejsze - popełniają oni 70% udanych samobójstw.
Stwierdzono, że gospodynie domowe podejmują dwa razy więcej prób samobójczych
niż wszystkie inne kobiety.

W
przeszłości społeczeństwo skłonne było wychwalać bezpieczną pozycje pani domu,
to jednak obecnie badacze sądzą że wiele kobiet należących do tej kategorii w
rzeczywistości pragnie uciec od tego, co w wielu wypadkach równa się życiu w
samotności i w odosobnieniu. Rozbieżność między liczbą usiłowanych i udanych
samobójstw wśród mężczyzn i kobiet może wynikać z faktu, że mężczyźni są
bardziej doświadczeni w używaniu śmiercionośnych broni, które zapewniają
skuteczną realizację destrukcyjnych zamiarów. Mężczyźni najczęściej popełniają
samobójstwo przez zastrzelenie się lub powieszenie, podczas gdy kobiety prawie
zawsze stosują jakąś bardziej bierną metodę samounicestwienia:

lekarstwa,
trucizny lub gaz.

Wiek.
Samobójstwa wśród dzieci są rzadkie. Dla wieku od 5 do 15 lat utrzymuje się
stały wskaźnik 0,2 na 100 tysięcy, który nie zmienia się ani z upływem czasu,
ani nie jest zależny od zmiennych demograficznych.

W
ogólnej populacji młodzieży dorastającej (wiek od 15 do 19 lat) wskaźnik
samobójstw skacze do 5,5 na 100 tysięcy chłopców i 2,0 na 100 tysięcy dziewcząt
i zajmuje czwarte miejsce jako przyczyna śmierci - drugie zaś w przypadku studentów wyższych uczelni.

Statystyki
opublikowane przez Ośrodek Zapobiegania Samobójstwom w los Angeles wykazują że
coraz większa liczba młodych ludzi ucieka się do samobójstw, w samym okręgu Los
Angeles wskaźnik samobójstw wśród osób od kilku do dwudziestu paru lat
przekracza wskaźnik dla osób w wieku ponad 30 lat -alarmujące odwrócenie tradycyjnej zależności, że
częstość samobójstw wzrasta z wiekiem.

Co
tłumaczy ten wzrost liczby młodych ludzi, którzy chcą ze sobą skończyć? Badacze
podają oklepane wyjaśnienia wskazujące na nadużywanie narkotyków i naciski ze
strony szkoły, lecz po prostu nie potrafią wyjaśnić tego tragicznego
marnotrawstwa życia ludzkiego. Wywiady
przeprowadzone z ofiarami nieudanych
prób samobójczych oraz retrospektywne analizy przypadków samobójstw udanych,
ujawniły intensywny strach przed naciskiem ze strony rodziców, poczucie
skrajnej beznadziejności, które jest rzutowane na ocenę całej sytuacji społecznej,
najczęściej zaś - przytłaczające poczucie samotności

W
odniesieniu do osób w średnim wieku wskaźniki samobójstw stale rosną, co
koreluje ze wzrastającymi naciskami ze strony pracy i rodziny, jak również
psychicznymi i fizjologicznymi zmianami, które zwiastują starość. Wykazano, że
chociaż wskaźniki usiłowanych samobójstw są najniższe wśród osób w starczym
wieku, to jednak wskaźniki skutecznych samobójstw są wtedy najwyższe. Ludzie
starsi podchodzą zatem najbardziej serio do aktu samodestrukcji. Nie jest
zaskakujące, że w tak licznych przypadkach samotności - w wyniku śmierci
ukochanej osoby, odrzucenia przez własną rodzinę, braku kontaktów społecznych,
ostrego fizycznego bólu czy też braku zabezpieczenia finansowego - samobójstwo
jest uważane za najlepsze rozwiązanie, pozwalające uciec przed szybkim
zbliżaniem się tego, co nieuchronne.

Wykształcenie.
Wśród dorosłej populacji Stanów Zjednoczonych wskaźnik samobójstw jest
odwrotnie skorelowany z poziomem wykształcenia. Ludzie o wykształceniu wyższym
niż przeciętne rzadziej popełniają samobójstwo niż ludzie o wykształceniu
niższym od przeciętnego.

Jedyną
przyczyną śmierci studentów wyższych uczelni wyprzedzającą samobójstwa są
wypadki. Zawód. Wykazano, że uprawiany zawód jest czynnikiem, który ma istotny
wpływ na wskaźnik samobójstw. Badania wykazały, że samobójstwa wśród lekarzy,
dentystów, prawników są trzy razy częstsze niż wśród pracowników umysłowych,
którzy nie wykonują wolnych zawodów.

Stan
cywilny. Jednym z najbardziej rzetelnych społecznych predykatorów samobójstwa,
zwłaszcza w odniesieniu do mężczyzn, jest informacja, czy dany osobnik jest
żonaty.

W
przeciwieństwie do poglądów wielu cyników, w małżeństwie jest coś takiego, co wyraźnie zmniejsza prawdopodobieństwo samobójstwa związanych nim osób, w
porównaniu z ludźmi samotnymi. Owdowienie lub rozwód znacznie zwiększają prawdopodobieństwo śmierci spowodowanej samobójstwem i jest on znacznie większy dla mężczyzn niż
dla kobiet w każdej grupie wieku.

Warunki
ekonomiczne. Mówi się ,że "Samobójstwo jest luksusem bogaczy". Takie
stwierdzenie jest fałszywe. We wszystkich klasach społecznych niepewność
ekonomiczna i niedostatek finansowy przynoszą poczucie beznadziejności i
rozpaczy. Samobójstwa zdarzają się nie tylko w domach bogaczy, lecz także
mieszkaniach czynszowych ubogich ludzi i w domach opieki dla ludzi w podeszłym
wieku.

Wskaźnik
samobójstw wzrasta w okresach depresji ekonomicznej zarówno w klasach wyższych,
jak i w niższych.

Jednostki
skłonne do samobójstwa często prześladuje miażdżąca kombinacja poczucia
beznadziejności i bezradności uczucie rozpaczy, że nic nie można zrobić i że
nikt nie może niczego zrobić. Niewątpliwie najbardziej charakterystyczną cechą
tych, którzy próbują popełnić samobójstwo jest depresja.

Brak
miłości i właściwej komunikacji między dzieckiem a rodzicami zagraża
prawidłowemu funkcjonowaniu rodziny. Rodzice odsuwający się od dziecka tracą z
nim możliwość porozumienia -nie słyszą komunikatów dziecka oraz swoich
własnych. Wtedy w rodzinach występuje brak poczucia wspólnoty i bliskości
emocjonalnej, brak wspólnych zainteresowań i rozrywek.

Występowanie
samobójstw jest dla społeczeństwa ponurym przypomnieniem, że nie potrafiło ono
sprawić, aby dla wszystkich jego członków życie było coś warte.

Jest
rzeczą zaskakującą, że od niedawna zaczęliśmy podchodzić do samobójstwa
poważnie - jako do ludzkiego problemu zasługującego na naukowe zainteresowanie
i humanitarną troskę.