Samobójstwa i ich przyczyny.

Od wieków ludzie
zastanawiają się, jakie są przyczyny samobójstw. Dlaczego ktoś decyduje się na
ten ostateczny krok.

Samobójstwo jest zjawiskiem indywidualnym, takim, które
może zdarzyć się we wszystkich warstwach społecznych, w których istnieją
jednocześnie argumenty "za" i "przeciw" życiu.

Obecnie możemy znaleźć kilka definicji dotyczących pojęcia
samobójstwo:

v Definicja według
Durkheima określa tym mianem wszystkie przypadki śmierci stanowiące bezpośredni
lub pośredni rezultat świadomego działania jego ofiary.

v Stengel zdefiniował
samobójstwo jako świadomie podjęty taki akt autoagresji, co, do którego dana
osoba nie może mieć pewności, że go przeżyje.

v Weisman uważa, iż jest
to zachowanie zagrażające życiu kończące się zgonem.

Zjawisko samobójstwa, jako
sposób rozwiązywania konfliktów wewnętrznych człowieka, spowodowane może być
licznymi okolicznościami i czynnikami. Jest to między innymi obecność
szczególnego stanu emocjonalnego, będącego w rzeczywistości stanem depresyjnym.
Samobójstwo nie jest zazwyczaj aktem przypadku, lecz ciągiem wzajemnie
powiązanych myśli i czynów.

Na przestrzeni wieków
poglądy na samobójstwo były dosyć zróżnicowane. W społeczeństwach pierwotnych
akt samobójczy dawał oskarżonemu człowiekowi możliwość rozwiązania swoich
problemów i zarazem rehabilitacji. Arystoteles samobójstwo potępiał, Epikur
twierdził, że "człowiek może podjąć decyzję ucieczki od życia, jeżeli
przestało go ono cieszyć i interesować". Prawo greckie traktowało
samobójstwo jako przestępstwo zagrożone sankcją prawną. W społeczeństwie
rzymskim dopuszczano zachowania autodestrukcyjne w negatywnych sytuacjach
jednostkowych. Św. Augustyn - rzecznik stanowiska Kościoła - potępiał
samobójstw, ponieważ V przykazanie mówi: Nie zabijaj!, a zabić siebie, to zabić
człowieka a zatem samobójstwo jest zabójstwem". Kościół katolicki zajmował
stanowisko negatywne widząc w tym moralny upadek. W Indiach tradycją stał się
rytuał samo spalenia wdowy na wspólnym stosie ze zwłokami męża znany pod nazwą
SATI. W Japonii pojęcie honoru motywowało do podjęcia aktu zwanego SEPPUKU tj.
harakiri polegającego na rozcięciu sobie brzucha. Hinduizm i buddyzm nie są
negatywnie ustosunkowane wobec śmierci samobójczej

Każde samobójstwo jest działaniem w ogromnym stopniu agresywnym.
Agresja jako zachowanie jest wyuczona społecznie, może być wynikiem przykrych
doświadczeń osoby lub przewidywanych korzyści. Współczesny przeciętny zjadacz
chleba żyje w warunkach sprzyjających stresom. Psychika osoby zagrożonej
samobójstwem podobna jest do zbiornika przelewającego się z dwóch powodów, po
pierwsze zbyt duży jest dopływ agresji, a po drugie nie ma swobodnego odpływu.
Większość zamachów samobójczych to nieudane próby i duża część motywów ma
wyraźnie manipulacyjny charakter w stosunku do otoczenia. Jednak, mimo, iż
agresja samobójcy kieruje się przeciw niemu samemu to jej celem są inni ludzie.
Związek agresji z samobójstwem przebiega w wielu płaszczyznach, decyduje tu
wiele czynników takich jak uwarunkowania społeczne, kulturowe, cechy
osobowościowe sprawców, sposób dokonania zamachu, ilość prób samobójczych. Co
ciekawe małżonkowie wykazują zmniejszone skłonności samobójcze gdyż
prawdopodobnie stan ten sprzyja możliwościom wzajemnego wyładowania agresji
przez oboje partnerów.

Na sens zachowania samobójczego składają się następujące
elementy:

v ukaranie siebie za
wyrządzone innym krzywdy czy przykrości

v przejaw buntu wobec
świata, forma protestu przeciw istniejącym wartościom

v chęć przysporzenia
cierpień innym zemsta wobec otoczenia, chęć wywołania poczucia winy

v chęć przekonania
bliskich o swej wartości poprzez pozbawienie ich tej wartości na zawsze

v próba wymuszenia
gratyfikacji potrzeb w odczuciu jednostki niemożliwych do pominięcia

v "wołanie o
pomoc" w warunkach nie do zniesienia

Obecnie uważa się, że zaburzenia psychiczne, których
składowymi są skłonności destrukcyjne można odnieść bezpośrednio do wczesnego
zakłóconego stosunku między matką a dzieckiem i wynikającego z tego braku
poczucia własnej wartości. Konsekwencje są różne:

v samouszkodzenia (
schorzenia psychosomatyczne )

v samounicestwienie (
nałogi )

v samozniszczenia
(samobójstwo).

Wskazuje
to na złożony i ścisły związek początkowej fazy życia z jego dalszym
przebiegiem oraz rodzajem i momentem jego zakończenia. Większość pacjentów
przez cały okres dzieciństwa doznawała urazów psychicznych i w większości
przypadków ukształtował się w nich archetyp nieufności zamiast archetypu
ufności, zamiast samodzielności niepewność i wątpliwości, zamiast inicjatywy
znaczne zahamowanie często związane z poczuciem winy.

M. Jarosz dzieli samobójstwa na dokonane i instrumentalne.
W samobójstwach dokonanych dominująca jest intencja śmierci, następuje zerwanie
kontaktów z otoczeniem, wybrany jest sposób pewny. W samobójstwie
demonstracyjnym motywem jest uzyskanie ze strony otoczenia gratyfikacji w
formie okazania z jego strony zainteresowania osobą potencjalnego samobójcy,
jego problemami, a także uzyskanie różnego rodzaju korzyści, wybrany tu jest
sposób możliwie mało zagrażający.

H.
Wardaszko-Łyskowska wyróżnia 16 czynników wskazujących na ryzyko samobójstwa,
najważniejsze to:

v utrzymujące się
pragnienie śmierci

v obecność psychozy z
silnym lękiem i omamami nakazującymi popełnić samobójstwo

v nasilenie depresji z
poczuciem winy, lękiem, pobudzeniem, urojeniami hipochondrycznymi, z
bezsennością

v próby samobójcze w
przeszłości

v przygotowanie listu
pożegnalnego lub sugestie dotyczące ostatniej woli

v istnienie przewlekłej
choroby ·

v utrata osób bliskich ·

v uzależnienie od
alkoholu

v uzależnienie od leków

v samotność

v długotrwałe złe
przystosowanie społeczne

v trudności materialne

Biorąc pod uwagę zależność
sposobu zamachu od przyczyny zamachu opisano następujące preferencje:

· w kategorii choroby
psychiczne, choroby przewlekłe, trwałe kalectwo preferowany jest zamach
samobójczy przez rzucenie się z wysokości i podcięcie żył,

· w kategorii
nieporozumienia rodzinne, zawód miłosny, konflikty w szkole, niepowodzenia w
nauce preferowane są sposoby określone jako miękkie tj. przyjęcie trucizny,
zatrucie gazem, środkami nasennymi.

Sposoby miękkie nie wywołują wprawdzie skutków
natychmiastowych, prowadzą jednak do zaniku motoryki organizmu i stąd rzadko są
asekurowane innymi sposobami. Wysoka skuteczność, a także obrażenia ciała
uniemożliwiające dalsze działania w przypadku rzutu z wysokości czy rzutu pod
koła pojazdu w zasadzie wykluczają łączenie tych sposobów z innymi. W
samobójstwie kombinowanym jako pierwsze występuje najczęściej mechaniczne
uszkodzenie ciała a następnie utopienie czy powieszenie.

Samobójstwo jako zjawisko
ze względu na złożone podłoże powinno być rozpatrywane wielopłaszczyznowo i
wielopoziomowo. Pierwszą i niezbędną sprawą powinno stać się stałe pogłębianie
u ludzi wiedzy o procesach, które determinują zachowania autodestrukcyjne.
Ważne jest także tworzenie grup wsparcia dla osób, które nie radzą sobie z
problemami, których mamy coraz więcej. Coraz mniej akceptacji społecznej
Problemy są czynnikiem silnie stresogennym, co przyczynia się do popadania w
stany depresyjne, którą jednym z czynników powodujących zachowania samobójcze.