Rola rekreacji ruchowej w procesie resocjalizacji młodzieży trudnej

Resocjalizacja oznacza
specyficzne oddziaływania wychowawcze na osoby źle przystosowane do środowiska
społecznego w celu umożliwienia im powrotu do normalnego życia. W procesie
resocjalizacji są stosowane metody resocjalizacyjne, które ze względu na środki
jakimi dysponuje wychowawca można podzielić na:

osobiste walory własne lub
innych;

sytuacje społeczne;

grupy formalne i nieformalne;

elementy kultury.

Kultura to wzory zachowań i
wytwory przyswajane przez ludzi w toku ich rozwoju społecznego. Wzory zachowań
obejmują między innymi podstawowe trzy zakresy aktywności życiowej jednostki:
naukę, pracę i rekreację. Wśród wytworów znajdują się między innymi takie
zbiorowości i instytucje społeczne, które wywierają wpływ na zachowanie się
człowieka w wymienionych zakresach jego aktywności, a więc szkoła, zakład pracy
i instytucje rekreacyjne. Kultura to bogaty zbiór środków, które możemy
wykorzystać w procesie resocjalizacji.

Rekreacja jest jedną z trzech
głównych sfer aktywności życiowej człowieka, może stanowić ważny środek
resocjalizacji. Pojęcie rekreacja Ryszrd Wroczyński określa jako ... „wszelką
aktywność, która nie jest świadomie podejmowana dla korzyści, która zwykle
występuje w czasie wolnym, która daje ujście fizycznej, umysłowej lub twórczej
energii człowieka i której się on oddaje pod wpływem wewnętrznej potrzeby, a
nie zewnętrznego przymusu.”. Czas wolny dzieci i młodzieży nie może być
spędzany dowolnie. Musi on podlegać wymogom wychowawczym kontroli i interwencji dorosłych w normach
ogólnych.

Wychowankowi należy
pozostawić swobodę w zakresie szczegółowych treści i sposobu spędzania
wolnego czasu. Dowolność spędzania wolnego czasu ogranicza się do wypoczynku,
rozrywki i zaspokajania zainteresowań.. W zakładach wychowawczych winna
obowiązywać ważna reguła metodyczna tj. możliwość wyboru zajęć rekreacyjnych
przez wychowanka . Mają to być różnorodne formy zajęć, aby wychowanek mógł
znaleźć coś szczególnie go interesującego. Najczęściej jest możliwość
uczestniczenia w 2-3 rodzajach zajęć i to odbywanych przez całą grupę w
określonym czasie, jednostka nie ma możliwości wyboru. Jak podaje Wroczyński
jest ważne, aby każdy wychowanek miał do swojej dyspozycji co najmniej
następujące kategorie spędzania wolnego
czasu:

1/sport oraz zabawy
i gry ruchowe;

2/ turystyka(wycieczki,
biwaki, rajdy, itp.,)

3/ udział w imprezach
artystycznych

4/ środki masowej
komunikacji,

5/amatorstwo artystyczne i
zajęcia techniczne,

6/aktywność towarzyska oraz
indywidualne formy aktywności.

Rekreacja jako środek
resocjalizacji musi wywierać pozytywny na podopiecznych, musi spełniać dwa
podstawowe warunki:

1/ powinna być atrakcyjna ma
być źródłem satysfakcji:

2/ zaspokajać potrzebę
zabawy.

Szczególnie ważnym środkiem resocjalizacyjnym
punktem wyjścia w procesie resocjalizacji może być sport, cieszący się
dużym zainteresowaniem wychowanków. Dobrze zorganizowane zajęcia sportowe mają
szereg walorów resocjalizacyjnych, m.in. rozładowują napięcie psychoruchowe;
redukują lęk, wzmacniają mechanizmy kontroli, co pozwala podopiecznemu lepiej
przewidzieć konsekwencje swoich czynów; przyczyniają się do wzrostu
uspołecznienia przez zdobywanie indywidualnych i zespołowych sukcesów.

Główne cele zawarte w
programach resocjalizacji przez sport winny zakładać wszechstronny, harmonijny
rozwój osobowości wychowanka. Ruch jako środek wychowawczy pobudza dynamikę
rozwojową, kształtuje osobowość. Poprzez rozszerzanie form i czynności
ruchowych oraz nabieranie wprawy, wychowanek lepiej adoptuje się do życia,
zdobywa więcej wiary we swoje możliwości, pokonuje obawy i wewnętrzne
opory, cieszy się osiągnięciami. W kontaktach z rówieśnikami uczy się oceniać
własne siły, przystosowywać do życia społecznego.

Wyżycie się ruchowe przynosi
emocje i radość. Rola sportu jako czynnika wychowawczego jest duża,
zważywszy, że tryb życia dzieci i młodzieży jest zły, a poziom świadomości
niewystarczający. Na styl życia składają się zachowania: prozdrowotne/
aktywność ruchowa, prawidłowe żywienie, właściwe proporcje czasu pracy i
wypoczynki, higiena osobista i otoczenia, warunki bezpieczeństwa/
i antyzdrowotne/ nieregularny tryb życia, uzależnienia/.

Utrata autorytetów rodziców,
nauczycieli jest sprzyjającym warunkiem
wykolejenia się głównie jednostek wpływowych i słabych. Ujemne zjawiska są
bardziej atrakcyjne dla dorastającej młodzieży od zakazów i nakazów. Na
zmianę tego stanu rzeczy, ze względu na specyfikę zajęć i możliwości ma
wychowanie fizyczne. Główną role odgrywa nauczyciel i wychowawca. Na
autorytet wychowawcy prowadzącego zajęcia sportowe wie czynników. Ważna jest
osobowość nauczyciela, która pozwala na podniesienie prestiżu przedmiotu, ważne
jest w jaki sposób oddziałuje na młodzież i z jakich środków i form korzysta w swojej pracy.

Wychowawca prowadzący zajęcia
z młodzieżą niedostosowaną społecznie ma ogromny wpływ na wychowanków, sprzyja
temu bezpośrednie kontaktowanie się, poznanie wychowanka, właściwy klimat
zajęć, wspólne wykonywanie ćwiczeń. Bardzo ważna sprawa to pozytywna postawa do
życia, opanowanie w sytuacjach trudnych, zamiłowanie do porządku, dbałość
o czystość sali i higienę osobistą dzieci oraz estetyczny wygląd. Dobra
atmosfera wokół wychowania fizycznego może mieć ogromny wpływ na kształtowanie
właściwego klimatu pedagogicznego, a co i za tym idzie na osiągnięcia
wychowawcze.

Współdziałanie
z wychowankiem zależy w dużej mierze od wiadomości wychowanka
o celach wychowania fizycznego i sportu. Na wiedzę wychowanka winny
składać się wiadomości: o organizmie ludzkim i jego potrzebach, higienie ogólnej i osobistej, żywienia i
dietetyki. Ważną sprawą jest zapoznanie wychowanków z różnymi formami
aktywności ruchowej, regulaminami imprez sportowych .Wychowawca powinien
zaprezentować postawę uczestnika zawodów, a także obecnie bardzo ważną
postawę prawdziwego kibica.

Pobyt w placówce wychowawczej
to odpowiedni rozkład dnia , zachowanie proporcji między pracą fizyczną
a umysłową, wdrażanie do racjonalnego wypoczynku i rytmu pracy,
dostarczanie wiedzy o zdrowiu oraz kształtowanie nawyków zdrowotnych.
Wynik w sporcie to nie tylko rezultat
pracy mięśni, to udział świadomości , sprawności umysłowej i twórczego
myślenia. Nauczyciel wychowania fizycznego to nauczyciel zdrowia w sensie
fizycznym i psychicznym.

Wychowanie fizyczne winno
uczyć kultury czynnego wypoczynku, umiejętność ta działa profilaktycznie również na zaburzenia
psychiczne. Niezbędne dla zdrowia psychicznego cechy wyrabiane przez wychowanie
fizyczne to: odporność psychiczna, umiejętność ponoszenia klęsk,
niepowodzeń. Wychowanie fizyczne jest
powiązane z innymi zajęciami prowadzonymi w grupie, zatem wychowawca
prowadzący zajęcia sportowe powinien troszczyć się o poprawne wysławianie
się wychowanków, o wzbogacanie ich słownictwa oraz naśladowanie
pozytywnych bohaterów przeczytanych lektur. Zajęcia wychowania fizycznego
powinny uczyć sztuki życia i zasad skutecznego działania.

O powodzeniu działań
człowieka i o nim samym decyduje zarówno zdrowe sprawne ciało, jak też wiedza i
umiejętność dostosowania się do przyrodniczych i społecznych praw życia.
Ćwiczenia ruchowe trzeba uprawiać przez całe życie. Ten nawyk
i zrozumienie jego sensu powinno się wpajać wychowankom. Musi on iść w
parze z pewną świadomą dyscypliną, umiejętnością czynnego wypoczynku i relaksu.
Zajęcia sportowe powinny uczyć, że między trybem życia, zachowaniem właściwej,
wyprostowanej i jednocześnie rozluźnionej wyprostowanej postawy fizycznej
, prawidłowym oddechem a zdrowiem fizycznym i psychicznym istnieją
ścisłe zależności. Człowiek może opanować niepożądane emocje przez różnego typu
ćwiczenia oddechowe, relaksujące.

Wychowankowie muszą się
przekonać, że ważna jest nie tylko obserwacja i kontrola swojego otoczenia, ale
i samego siebie. Umiejętność samoobserwacji i samokontroli jest koniecznym
elementem współżycia z innymi ludźmi,
warunkiem obiektywizmu w myśleniu, działaniu i postawie moralnej.

Sport ma na celu nie tylko
utrzymanie zdrowia, udoskonalanie rozwoju fizycznego i sprawności
ruchowej, lecz też sprzyjać rozwojowi psychiki ćwiczących. Wychowanie fizyczne
w resocjalizacji ma znaczenie w rozwoju fizycznym, psychicznym, umysłowym
społecznym i estetycznym.

Uprawianie sportu jednostce
niedostosowanej społecznie, dostarcza wielu pozytywnych przeżyć, związanych z
dobrym samopoczuciem spowodowanym:

a/ wzmożone tempo dynamiki
ustrojowej;

b/ wrażenia natury
intelektualnej i estetycznej, jakie daje kontakt człowieka z przyrodą;

c/ przeżyciami emocjonalnymi
wynikające ze współżycia, współdziałania i współzawodnictwa;

d/ poczuciem bezpieczeństwa i
bezpośredniości zadania; e/ świadomość własnej mocy i zaradności;

f/ jasno zarysowane cele
działania.

Wychowanie fizyczne w
resocjalizacji jest traktowane jako program, a korzyści płynące
z niego, to przygotowanie młodego człowieka do współżycia, współdziałania i wypełniania
zadań stojących przed społecznością grupową. W większości placówek zajęcia
odbywają się w grupie, dlatego dla jednostki niedostosowanej społecznie
jest ważna akceptacja przez grupę i przebywanie w grupie.

Podstawowym warunkiem
wartości resocjalizacyjnych zajęć sportowych i rekreacyjnych powinien być
śmiech, zabawa, bogactwo doznań zmysłowych, takich jak barwa, dźwięk, doznania
lewiacyjne związane z unoszeniem ciała w przestrzeni. Ważnym elementem
zajęć powinno być eliminowanie z psychiki wychowanka poczucia niemożności
i słabości, sprzyjają temu ćwiczenia z nauczycielem i rówieśnikami.
Wychowanek współdziałając w grupie nabiera zdolności do podejmowania
decyzji, skupiania uwagi na tym co robi, szczególny walor w tym względzie mają
gry zespołowe. Oprócz wychowania fizycznego na resocjalizację dzieci i
młodzieży ma wpływ rekreacja fizyczna, czyli sport uprawiany spontanicznie.

Wśród osób biorących udział w
rekreacji rodzi się więź społeczna,
występuje wspólna świadomość jaką jest sprawność fizyczna, wzajemne
zainteresowania, kształtują się wzajemne stosunki emocjonalne oparte na uczuciu
konkurencyjności lub solidarności. Rekreacja fizyczna jako zorganizowany system
zachowań jest czynnikiem grupotwórczym.

Turystyka daje młodzieży
niedostosowanej społecznie ze skłonnościami do ucieczek i zakazanych
podróży wiele korzyści, zaspakajanie potrzeby nowych wrażeń Uprawianie
turystyki/ piesze, rowerowej, wodnej to nie tylko walory poznawcze, rekreacyjne
a także dostosowanie się do reguł postępowania i zachowania.

Bibliografia:

1.Dobrzeniecki Józef Kultura fizyczna i jej uwarunkowania w
resocjalizacji więźniów