Rola pracy

Znaczenie pracy
w życiu człowieka uwarunkowane jest zróżnicowaniem psychicznym i
społecznym ludzi, zależnym od ich dziedzictwa genetycznego i
kulturowego, poziomu wykształcenia, przynależności społecznej, doświadczenia
życiowego, zmian społecznych, następstw postępu technicznego oraz
przeobrażającej się rzeczywistości.

Praca stanowi
podstawowe źródło wiedzy człowieka, jego przeżyć
i   umiejętności wartościowania. Człowiek w pracy widzi nie
tylko czynności zapewniające środki materialne potrzebne do życia, lecz
traktuje ją jako naturalną potrzebę, obowiązek społeczny i warunek własnego
rozwoju. Praca głównym czynnikiem decydującym o wykorzystaniu
możliwości życiowych człowieka, odgrywa zasadniczą rolę w jego rozwoju i
stanowi naturalną podstawę życia społecznego.

Ważnym
charakterem pracy jest jej wychowawcza rola w przygotowaniu
człowieka do współpracy i współżycia w otaczającym go społeczeństwie. W
przygotowaniu takim liczy się zdobywanie wiadomości, umiejętności i sprawności
oraz motywacja i postawa wobec stawianych zadań.

Za pośrednictwem pracy człowiek zostaje
wprowadzony w układ stosunków i zależności występujących w życiu społecznym,
poprzez nią kształtuje się w człowieku postawa szacunku do pracy i jej owoców,
przekonanie, że jest moralną powinnością każdego człowieka i stanowi źródło jej
społecznej wartości.

Warunkiem
aktywnego udziału w twórczym przekształcaniu i doskonaleniu samego siebie
oraz otoczenia człowieka jest właściwy rozwój zawodowy człowieka. Rozwój ten
ukierunkowany jest na przemiany w świadomości człowieka, powstające w wyniku
poszukiwania swojego miejsca w podziale pracy, odbywa się to w ciągu całego
życia. Jest procesem społecznie pożądanym i oczekiwanym, każdy bowiem człowiek
powinien dążyć do takiego kierowania swoim życiem, aby zająć określone miejsce
w hierarchii zawodowej.

Można
stwierdzić, że obecnie jakościowo nową wartością staje się praca wysoko kwalifikowana,
zakładająca wysoki poziom kompetencji i odpowiedzialności. Tak więc
praca zawodowa i jej kariera jest dla człowieka drogą realizacji życiowych
pragnień i zarazem środkiem do zdobycia i utrzymania pewnych wartości. Do
wartości tych, odmiennych dla każdego człowieka, zaliczyć można między innymi:
bezpieczeństwo, prestiż, wiarę, władzę, niesienie pomocy innym, życie rodzinne,
zdrowie, dobrobyt, szczęście, miłość, przyjaźń, rozwój, spokój, czas wolny,
wolność i twórczość. Hierarchia tych wartości jest wyrażana w przyjmowaniu
przez człowieka tzw. dewiz życiowych dotyczących stosunku danego człowieka do
swojej pracy.

Bardzo ważną
rolę w procesie rozwoju zawodowego człowieka spełnia rodzina. To właśnie w
rodzinie kształtują się pierwsze wiadomości człowieka o pracy, pierwsze
umiejętności wykonywania prac prostych, pierwsze przyzwyczajenia do porządku i
pomagania innym oraz zainteresowania pracą zawodową najbliższego otoczenia.
Oczekiwania społeczne, dotyczące wychowania przez pracę w rodzinie
zmierzają w kierunku
takim, aby dzieci wzrastały w atmosferze rodzinnej, która sprzyjać będzie
wychowaniu przez pracę i przyczyni się do ukształtowania człowieka, który lubi
pracować, ceni każdą pracę, rozumie jej sens i znaczenie.

Współczesne
rozwinięte społeczeństwa oferują człowiekowi i jego rodzinom zwiększony zestaw
dóbr związanych z życiem rodzinnym. Człowiek ma możliwości realizowania swoich
indywidualnych celów i
życiowych programów, niezależnie od interesów rodziny. Rodzina sama
niejednokrotnie aprobuje pozarodzinne, indywidualne cele. Coraz bardziej
uwidacznia się uniezależnienie dochodów członków rodziny. Jest powszechnym
współcześnie, iż zarobkują oboje małżonkowie, nierzadko też zwiększają dochody
rodzinne dorastające dzieci. Zatem do wspólnego „portfela” rodziny trafia tylko
część uzyskiwanych dochodów, reszta pozostaje w gestii poszczególnych członków
rodziny i może być przeznaczana na indywidualne cele.

Z drugiej jednak
strony obecnie uważa się, iż życie rodzinne utrudnia planowanie i osiąganie
celów zawodowych. Niektóre przejawy życia – jak choćby opieka i wychowanie
dzieci, życie towarzyskie, czy zainteresowania człowieka niekiedy po prostu poświęca się dla kariery zawodowej.

Omawiając
zagadnienia związane z rolą pracy w życiu człowieka i społeczeństwa należy wziąć
pod uwagę fakt silnego wpływu środowiska zewnętrznego na organizm człowieka, na
jego funkcje fizjologiczne i psychiczne, a w konsekwencji również na zdolność człowieka do
pracy i poziom jej wydajności.
Człowiek w pracy przeżywa różne napięcia emocjonalne, które wywołują zarówno
zwiększoną chęć do jej wykonywania, jak i spadek zainteresowania. Te różne
napięcia zarówno pozytywne, jak i negatywne, wywołują u człowieka stres
rozumiany jako brak równowagi między tym, czego się od niego wymaga, a tym co
ma on do swojej dyspozycji. Stres związany z pracą może być bardzo groźnym
zjawiskiem, niszczącym nie tylko pozytywne stosunki interpersonalne istniejące
między ludźmi, ale i ich zaangażowanie, sprawne działanie w zakładzie pracy, a więc także
ograniczającym sprawność i efektywność jego funkcjonowania. Należy przy tym
pamiętać, że w każdym przecież zakładzie pracy mają miejsce nie tylko procesy
produkcyjne, czy usługowe, ale również odbywa się tam wychowanie i
samowychowanie korygujące postawy, zachowania i systemy wartości osób tam
zatrudnionych. Mamy więc tu do czynienia z istotnym wpływem zakładu pracy na
osobowość człowieka wykonującego w tym zakładzie pracy pracę zawodową.

Aby uświadomić
sobie ważne znaczenie pracy w życiu człowieka należy zwrócić uwagę na stale
narastające zjawisko bezrobocia, godzącego w istotę człowieka zdolnego i
pragnącego realizować swoje naturalne prawo do pracy oraz związane z nim
powinności zawodowe. Potrzeba uznania, samorealizacji, kompetencje oraz
aktywność zawodowa dobrze oceniana przez kolegów i przełożonych są bardzo
istotną dla zaspokojenia potrzeb człowieka – sferą życia. Człowiek bezrobotny pozbawiony
jest nie tylko dochodów z pracy ale i tych wszystkich pozostałych gratyfikacji.
W naszej cywilizacji zawód i miejsce w hierarchii zawodowej są
podstawowym wyznacznikiem miejsca zajmowanego w strukturze społecznej i
społecznej przydatności człowieka.

Reasumując można
stwierdzić, że rola pracy w życiu człowieka i współczesnego społeczeństwa
jest ogromna. Stanowi niezbędny warunek egzystencji, wyznacznik kształtujący
osobowość, wpływa na rozwój człowieka, wyzwala w nim inicjatywę i twórczą
aktywność myślową, dostarcza przeżyć estetycznych, przynosi radość i
zadowolenie, ale i stanowi też źródło trudności, zmartwień i niepowodzeń oraz
wprowadza człowieka w stan niezadowolenia i zniechęcenia.

BIBLIOGRAFIA:

1. Wiatrowski Z.: Podstawy
pedagogiki pracy. Bydgoszcz 2000.

2. Pedagogika
społeczna, pod redakcją T. Pilcha i I. Lepalczyk. Warszawa 1995.

3. Podoska-Filipowicz E.:
Podstawy zawodoznaswtwa orientacji i poradnictwa zawodowego.
Bydgoszcz 1996.

4. Encyklopedia
pedagogiczna, pod redakcją W. Pomykało. Warszawa 1994.

5. Goźlińska E. i Szlosek F.: Podręczny słownik nauczyciela kształcenia zawodowego. Radom 1997.

6. Dobrowolska D.:
Wartość pracy dla jednostki w środowisku przemysłowym. Wrocław. 1984.

7. Encyklika Jana Pawła II Laborem
exercens. 1981.