Psychologiczne mechanizmy zachowania agresywnego.

Z naukowego punktu
widzenia termin agresja interpretowany jest jako zachowanie zmierzające do
wyładowania niezadowolenia lub gniewu na
osobach lub rzeczach, czynności mające na celu zrobienie szkody i spowodowanie
utraty cenionych społecznie wartości, zadanie bólu fizycznego lub spowodowanie
cierpienia moralnego innemu człowiekowi. Pojęcie agresja często zastępowane
jest takimi terminami jak: wrogość, wojowniczość, napastliwość, destrukcyjność.
Wymienione terminy służą do określenia tendencji czy skłonności do zachowania
czynnego lub werbalnego skierowanego przeciwko komuś lub czemuś. Najczęściej
mówi się o agresji fizycznej i słownej oraz agresji bezpośredniej i pośredniej.
Agresja bezpośrednia polega na ataku skierowanym wprost na określoną osobę lub
rzecz. Przy agresji pośredniej zachowania powodują szkodę lub przykrość osobie,
na którą skierowana jest agresja, nie przybierają jednak formy bezpośredniego
ataku na nią. Agresja słowna wyraża się w formie wypowiedzi poniżających,
grożenia, wprowadzania w błąd, co pociąga za sobą szkodliwe konsekwencje dla
osoby, na którą skierowana jest agresja. Może wystąpić również agresja słowna
pośrednia, zmierzająca do wytworzenia negatywnej opinii o atakowanej osobie i do
obniżenia jej wartości w opinii innych osób. Agresja fizyczna wyraża się
natomiast w biciu, gryzieniu, przezywaniu, szarpaniu czy kopaniu. Mechanizmem
powstawania agresywnego zachowania jest brak więzi emocjonalnej dziecka z
rodzicami, nie zaspokajanie jego potrzeb, w szczególności psychicznych, takich
jak bezpieczeństwo, kontakt
z osobami bliskimi, miłości, akceptacji i uznania. Oprócz potrzeb ogólnych
występujących u ludzi w każdym wieku istnieją potrzeby rozwojowe, właściwe dla
okresu dzieciństwa i jego kolejnych etapów. Jeżeli nie zostaną zaspokojone może
to być przyczyną agresji.

Zdecydowana większość czynników, które
powodują, że jednostka zachowuje się agresywnie ma podłoże psychologiczne. Jak
słusznie zauważył E. Aronson „agresję
może spowodować każda nieprzyjemna lub przykra sytuacja, taka jak gniew,
cierpienie, nuda, itp.,” dlatego też wychowanie dziecka ma istotny wpływ na
jego dalsze funkcjonowanie w
społeczeństwie. Dorastające dziecko jest bacznym obserwatorem sytuacji które
występują wokół niego i wielokrotnie postępowanie rodziców ma odzwierciedlenie
w jego przyszłym życiu.

Jak wykazują badania maltretujący rodzice sami
doświadczali zbyt surowego karania w dzieciństwie. Ich stosunek do własnych
dzieci jest po prostu odzwierciedleniem stosunków panujących w rodzinie
macierzystej. Niesubordynacja, której przyczyną jest chęć dominacji nad innymi
powoduje, że w człowieku wyzwala się natężenie agresji. Alkohol to główna z
przyczyn zachowania agresywnego. Dzieci z rodzin patologicznych, które często
widziały ojca alkoholika wywołującego awantury, agresywnie zachowującego się w
stosunku do pozostałych członków rodzin zachowują się agresywnie w szkole, na podwórku. Osoby takie nie mają
poczucia winy, gdyż od dzieciństwa nie potrafią rozróżnić dobra od zła. W ich
wyobraźni bardzo często nie ma współczucia dla innych. W wielu przypadkach u
osób dorosłych nadmierne spożycie alkoholu powoduje zmiany w psychice co jest
źródłem konfliktów, który przeradza się w agresję. Często człowiek słaby
psychicznie pod wpływem niepowodzeń, porażek doznaje poczucia winy, którą stara
się wyładować
w sposób agresywny np. znęcając się nad dziećmi.

Jak wskazują badania
statystyczne wykształcenie rodziców ma również wpływ na zachowanie się dzieci.
Rodzice o najniższym poziomie edukacji mają trudności w znalezieniu
zatrudnienia. Środki materialne które posiadają wystarczają na zabezpieczenie
tylko elementarnych potrzeb. Ten stan rzeczy powoduje narastające konflikty w
rodzinie, które pozostawiają niepokój
u dzieci. Silne napięcia emocjonalne wywołują u dzieci niezgodne pożycia
rodziców, dla których częste kłótnie, alkohol, nienawiść i wrogość również
okazywana jest dzieciom. Doświadczenia wyniesione z domu rodzinnego w
późniejszym okresie przenoszone są na kontakty z innymi ludźmi.

Role społeczne pełnione przez poszczególne osoby mogą
spowodować frustrację w przypadku
napotkania trudności, których nie można pokonać.
Na skutek takich doświadczeń i negatywnych doznań emocjonalnych, towarzyszących
niepowodzeniu w pokonywaniu trudności związanych
z pełnieniem roli społecznej równowaga procesów psychicznych zostaje zakłócona.
W przypadku zachowanie agresywne nie zastosowane początkowo intencjonalnie mogą
doprowadzić do osiągnięcia celu i przez uzyskaną w ten sposób nagrodę utrwalić
się jako stały rodzaj zachowania. Niemalże zawsze można dostrzegać zależność
pomiędzy zjawiskiem frustracji u człowieka, który ujawnia zachowania agresywne.

Wiele osób pod wpływem
wykonywanego zawodu doznaje uszczerbku psychicznego U takich grup zawodowych
jak żołnierze, policjanci, wykonywana pracy ma odbicie w psychice człowieka.
Wielu spośród tej grupy wprowadza klimat z instytucji w jakich pracują do domu
rodzinnego. Licznie stwierdzone przypadki potwierdzają tezę, iż osoby, które są
wzorowymi żołnierzami czy policjantami, w domu wywołują liczne awantury,
maltretują najbliższych. Charakter wykonywanej pracy, nadmierna dyscyplina,
bezwzględne posłuszeństwo, wywołują potrzebę również takiego poddania w domu.

Problem potrzeb
ludzkich, humanistycznych ma ścisły związek z problematyką systemu wartości
człowieka. Rozprzestrzenianie się postaw konsumpcyjnych we współczesnym świecie
w przypadku nikłego zaspokojenia potrzeb, brak środków finansowych wzbudza
agresję. W wielu osobach rodzi się chęć posiadania absolutnej i nieograniczonej
władzy nad wszystkim, co żyje. Jeżeli nie zostanie osiągnięty cel to jednostki
posuwają się do różnych agresywnych działań aby tylko osiągnąć sukces. Wielu
spośród skazanych odbywających karę pozbawienia wolności, dopuściło się czynów
agresywnych pod wpływem alkoholu, narkotyków. Z kolei spożywanie tych używek ma
podłoże psychologiczne. Osoby załamane po porażkach życiowych sięgają po te
środki w celu uśmierzenia bólu, jednak ma to negatywny wpływ na dalsze ich
postępowanie.

Problem seksu
zdecydowanie należy uznać za mechanizm psychologiczny zachowania agresywnego.
Wzmożony popęd seksualny zarówno u mężczyzn jak i kobiet może być przyczyną
konfliktu w związku małżeńskim. Jeżeli druga ze stron nie będzie w stanie
zaspokoić tych potrzeb, najczęściej prowadzi to do gwałtu, który powoduje
spustoszenie w psychice człowieka. Im częściej takie postępowanie się powtarza
tym bardziej wzrasta ryzyko agresji. Problem nadpobudliwości seksualnej jest
szczególnie niebezpieczny w odniesieniu do osób, które nie posiadają partnera
seksualnego. W celu zaspokojenia potrzeb dopuszczają się takich czynów jak
molestowanie seksualne osób bezbronnych.

Reasumując należy zaznaczy iż w
opracowaniu poświęcono wiele uwagi problemowi agresywnego zachowania dzieci
gdyż od młodości kształtuje się osobowość i psychika osoby. Od sposobu
wychowania dziecka, warunków w jakich
dorasta zależy czy będzie miało skłonności do agresji lub nie. Brak opieki za strony rodziców lub innych prawnych
opiekunów, nadmierna swoboda w okresie dorastania może wywołać alkoholizm,
narkomanię co powoduje spustoszenie w psychice człowieka i może objawiać się
zachowaniem agresywnym. Wśród osób spożywających alkohol, narkotyki jak i
należących do wszelkich subkultur takich jak np. skini czy hipisi, najwięcej
jest przestępców odsiadujących wyroki. Nadmiar tych używek najczęściej wywołuje
negatywne następstwa w postaci zachowań agresywnych. Dlatego też należy
zauważyć, iż od wczesnego dzieciństwa niezbędna jest opieka i uczucie
emocjonalne między dzieckiem a rodzicami.

LITERATURA:

· E. Aronson,
przełożył J. Radzicki, Człowiek istota społeczna, PWN, Warszawa 1997r.;

· J. Grochulska,
Reedukacja dzieci agresywnych, Wydawnictwo Szkolne
i Pedagogiczne, Warszawa 19982r.;

· I. Pospiszyl,
Przemoc w rodzinie, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1994r.;

· L. Siniugina,
Agresja czy miłość, Krajowa Agencja Wydawnicza RSW, Warszawa 1981r.