Przywiązanie. Powstawanie uczucia przywiązania i jego znaczenie.

Czym jest przywiązanie? Jak powstaje? Jakie ma znaczenie?
Świadomość tych zagadnień wydaje się niezwykle istotna dla rodziców pragnących,
by ich dziecko wychowywało się w poczuciu bezpieczeństwa.

Obecnie uważa się, że
przywiązanie zaczyna kształtować się już w okresie prenatalnym, kiedy dziecko,
będąc w łonie matki, słyszy jej bicie
serca i głos. Niezwykle istotne są także uczucia macierzyńskie, które łączą w
sobie biologię i doświadczenie.
Niektórzy psychologowie uważają, że szczególne znaczenie ma tu bezpośredni
kontakt fizyczny, stąd upowszechnił się zwyczaj kładzenia dziecka na brzuchu
matki tuż po porodzie i przebywanie razem z dzieckiem w ciągu pierwszych dni po
urodzeniu. Inni naukowcy dużą wagę przywiązują do pierwszego kontaktu
wzrokowego jako jednego z istotnych determinantów przywiązania. Nie jest to
jednak wymierne u wszystkich matek. Udowodniono bowiem, iż te matki, które
rodziły przez cesarskie cięcie, równie silnie przywiązują się do dzieci.

Noworodek odruchowo
szuka zapachu i głosu matki. Niemowlę wodzi za nią oczami, płacze, starając się
ją zatrzymać przy sobie. Około 6 tygodnia życia dziecko znajdujące się w
przyjaznych warunkach zaczyna się uśmiechać, gdy czuje zadowolenie. Wzrusza tym
otoczenie, zwraca na siebie uwagę, wzbudzając - jakże potrzebne w tym okresie -
opiekuńcze uczucia.

W 30 tygodniu wraz z
rozwojem nerwu wzrokowego dziecko zaczyna rozpoznawać twarze ludzkie, co też
warunkuje przywiązanie. Niemowlę najpierw zapamiętuje matkę, gdyż stwarza ona
łatwo przewidywalne sytuacje, stając się punktem odniesienia do różnicowania
innych twarzy.

Pierwsze oznaki
przywiązania pojawiają się zwykle około 6-8 miesiąca życia, wiąże się to ściśle
ze sferą rozwoju emocjonalnego, usprawnieniem pamięci i innych funkcji
poznawczych. Dominującym uczuciem w tym okresie staje się lęk i nieufność wobec
obcych. Dziecko głośnym płaczem protestuje, kiedy matka chce je na chwilę
opuścić. Okres ten nazwano wiekiem nieśmiałości, ponieważ dziecko płacze na
widok obcych osób, szukając intensywnie matki. W wieku 8 miesięcy większość dzieci potrafi już raczkować,
pozwala im to samodzielnie znaleźć się w pobliżu matki.

Warunkiem prawidłowego
rozwoju dziecka w tym czasie jest odpowiednie zachowanie matki, która powinna
reagować na wszystkie potrzeby dziecka, podporządkowując im swoje. Dziecko
obdarzone uwagą matki staje się ufne, śmiałe a świat wydaje mu się przyjazny.

Zauważono również, że
dzieci mające dobry kontakt z ojcem, są bardziej odważne wobec obcych.

W miarę, jak dziecko
staje się starsze, około 1 roku życia szuka bardziej konkretnego zbliżenia do
matki, częściej chce się do niej przytulać, bowiem czuje się pewnie w jej
obecności. To poczucie bezpieczeństwa sprawia, że dzieci odchodzą dalej, więcej
się same bawią, osiągając większą samodzielność. Jeśli natomiast dziecko nie ma
przekonania, że w razie potrzeby zawsze może liczyć na swoich rodziców, staje
się jeszcze bardziej od nich zależne i niepewne. Obojętni, chłodni rodzice nie
pozwalają dziecku na przywiązanie się do nich, stąd traci ono poczucie
bezpieczeństwa i boi się być samodzielne.

Po 18 miesiącu życia
zaczyna się właściwe uniezależnianie się dziecka budowane na bazie zaufania do
rodziców. Dziecko ma już pewność, że matka istnieje nawet, gdy jej nie ma w
domu, wie, że zawsze wraca. W tym wieku dzieci osiągają też niezależność motoryczną, częściej się
oddalają, tracąc matkę z oczu, lecz co jakiś czas sprawdzają, czy jeszcze jest
obok. Dziecko pewne uczuć matki, zaczyna się jej sprzeciwiać, wyrażać śmielej
swoją wolę, narażając się nawet na jej gniew, z czego wynikają częste konflikty
w domu. Dwulatek nie zdaje sobie jeszcze sprawy, że to, co robi może być dla
niego niebezpieczne, że przeszkadza innym, a jednocześnie boi się skutków
swojego zachowania. W nocy budzi się i sprawdza, czy mama nie odeszła po
całodziennych sporach sprowokowanych jego nieposłuszeństwem. Jednak właśnie to
dzięki jej bezwarunkowej miłości odważa
się na samodzielne odkrywanie świata, choćby wbrew jej woli.

Niektóre dzieci
przywiązują się w tym czasie do swojej ulubionej zabawki, która pozwala im
przetrwać rozłąkę z matką i łatwiej zasnąć, pomaga też w momentach smutku.
Nie oznacza to, że dziecku czegoś
brakuje, lecz wyraża wrodzoną potrzebę dziecka przywiązywania się do
czegoś.

Faza rozdzielanie się
dziecka z matką trwa do około 5 roku życia .W tym czasie dobrze jest pozwolić
dziecku na stopniowe oddzielanie się od rodziców, by potem mogło i chciało
przebywać w środowisku rówieśniczym poza
domem nawet do paru godzin dziennie. Gdy dziecko jest zbyt podporządkowane
rodzicom, nie potrafi przejawiać inicjatywy, staje się bierne. Z drugiej strony
dziecko dominujące tyranizuje otoczenie i ma poczucie, że wszystko musi
zdobywać siłą, nie potrafi pójść na kompromis. Dla budowania prawidłowych relacji w rodzinie najlepiej jest,
aby dziecko było jej równoprawnym członkiem, otwartym na potrzeby innych, ale umiejącym ujawniać także swoje
preferencje.

Reasumując,
przywiązanie to nie tylko obcowanie ze sobą, lecz przede wszystkim intensywny
kontakt uczuciowy. Chociaż dziecko może przywiązać się do kilku osób, to zawsze
jedną z nich kocha najmocniej. W pewnych rodzinach osobą tą może być ojciec,
nawet jeśli poświęca dziecku mniej czasu niż matka. Nie chodzi tu bowiem o ilość, ale o jakość relacji, o
umiejętność wczucia się w dziecko - empatię. Ono samo najlepiej czuje dla kogo
jest naprawdę ważne i tę osobę wyraźnie preferuje.

W większości rodzin
dzieckiem opiekuje się tylko matka. Nie jest to najlepsze rozwiązanie ani dla
dziecka, ani dla niej samej; często przytłacza ją ciężar odpowiedzialności. W
takiej sytuacji niezbyt długie rozłąki dziecka z matką przynoszą obopólne korzyści.
Dziecko tęskni za matką, tworząc świadomą więź uczuciową.
Ona natomiast ma lepszy kontakt z dzieckiem, ciesząc się z faktu bycia matką.

Literatura:

R.Cohnstamm „Praktyczna psychologia dziecka”

„Psychologia dziecka” pod. red. Wast, Miller

M. Kościelska „Trudne macierzyństwo”