PRZEMOC W RODZINIE I W SZKOLE Z PERSPEKTYWY

Spis treści.

Wstęp

ROZDZIAŁ I

Socjalizacyjno edukacyjna analiza rozwoju psychofizycznego
dziecka

1. solcjalizacja w środowisku szkolnym

2. Socjalizacja i wychowanie w szkole

3. Pozaszkolne i poza rodzinne aspekty
dojrzewania psychofizycznego i społeczno -

moralnego dziecka

ROZDZIAŁ II

Przemoc jako zjawisko społeczne w aspekcie
środowiskowym, rodzinnym i szkolnym

1. Zjawisko przemocy w świetle literatury
przedmiotu-analiza pojęciowa

2. Przyczyny i przejawy przemocy w środowisku
społecznym

3. Przemoc rodzinna i szkolna wobec dziecka w
świetle badań

4. Formy przemocy wobec dziecka w rodzinie i
szkole

ROZDZIAŁ III

Tożsamość i podmiotowość jednostki w świetle

interdyscyplinarnych analiz społeczno –
filozoficznych i edukacyjnych

1. Pojęcie tożsamości i podmiotowości
człowieka

2. Drogi kształtowania osobowości podmiotowej

3. Społeczno – edukacyjne zagrożenia
podmiotowości dziecka

ROZDZIAŁ IV

Metodologia badań własnych

1. Problem badawczy – główne i szczegółowe
pytania

2. Metody, narzędzia i techniki stosowane w
diagnozie

3. Teren badań i charakterystyka respondentów

4. Informacje o przebiegu badań i sposobie
analizy wyników

ROZDZIAŁ V

Przemoc stosowana wobec dziecka w rodzinie i
szkole

w świetle badań diagnostycznych
gimnazjalistów

1. Rozumienie zjawiska przemocy przez
badanych

2. natężenie przemocy

3. Informacje badanych o przemocy w ich
środowisku szkolnym

4. Opinie przemocy i ocena wartościująca
zjawiska ze względu

na uzyskane wypowiedzi

Zakończenie

BIBLIOGRAFIA

SPIS RYSUNKÓW

SPIS TABEL

SPIS WYKRESÓW

Aneksy

Wstęp

Zagadnienie przemocy w społeczeństwie końca XX
wieku, mające już bogata literaturę, jest i będzie ważne dla nas wszystkich,
niezależnie od tego, czy ktokolwiek uważa je za marginalne, czy nie.
Wymaga ono diagnoz i podejmowania już dziś
środków zaradczych, zmian w systemie edukacji i opieki nad dzieckiem. Jest
wiele pytań na które nie mamy dzisiaj odpowiedzi, choć są one tak ważne.
Na temat przemocy napisano wiele prac, gdzie
próbowano scharakteryzować pojęcie np.
J. Pospiszyl w “Przemoc w rodzinie” pisał, iż
dyskusja na temat przemocy trwa już od starożytności. A jej podstawowym
problemem jest trudność samego określenia słowa przemoc.
A. Zybertowicz w “Przemoc i poznanie”
stwierdził że przemoc w najbardziej podstawowym znaczeniu oznacza wyrządzenie
szkody ludziom przez zabijanie, okaleczanie lub ranienie ich. Jej znaczenie
może być poszerzone tak, by obejmowało groźby takiej szkody oraz krzywdy
zarówno psychologicznej, jak i fizycznej. Dowiadujemy się także o rodzajach
stosowanej przemocy i jej charakterystyce.
J. Rudniański w “Klasyfikacja, źródła i ocena
przemocy w stosunkach międzyludzkich” charakteryzuje przemoc jako określoną
relację zachodzącą pomiędzy ludźmi, która polega na użyciu przeważającej siły.
L.Kołakowski w książce “O przemocy” ukazuje
zjawisko przemocy jako problem kultury społecznej a nie natury człowieka.
Niniejsza praca jest pewnie jedną z wielu
dotyczących tej problematyki. Podczas pisania przyświecały mi następujące cele:
chciałem się przyczynić do poszerzenia wiedzy o przyczynach, objawach i
natężeniu zjawiska przemocy w stosunku do dzieci, ponieważ zgromadzona
literatura, choć bogata, nie udziela wyczerpującej odpowiedzi. Drugim celem
była diagnoza rozmiarów zjawiska wśród wybranej grupy badawczej.
Samo badane pojęcie nie jest dość precyzyjne.
Wiąże się ono z naruszaniem norm różnego rodzaju. Najogólniej w literaturze
określane jest jako intencjonalne użycie siły, które narusza normy moralne i
wikła jednostkę lub grupę w niepożądane sytuacje.
Przemoc ma różne oblicza, możemy wyróżnić:
fizyczną, psychiczną, seksualną, strukturalna lub symboliczną. A miejscem jej
występowania jest zarówno środowisko rodzinne, szkolne i społeczne.
Przemoc jest jednym z ważniejszych problemów
nawarstwiających się wraz z szybko zmieniającymi się realiami
społeczno-kulturowymi. Wyrządzanie krzywd, zadawanie śmierci i cierpień
będących konsekwencją tychże działań, jest sprawą niezwykle bolesną i dlatego
ważne jest, jaki wpływ na zjawisko przemocy wywiera najbliższe otoczenie
wychowawcze dziecka, oraz jakie są jego rozmiary.
Zasadniczo uległ zmianie sposób wyrządzania
krzywdy drugiemu człowiekowi, zmieniły się wzorce osobowe a dotychczasowe
autorytety uległy zatarciu.
Tak bowiem jak w XIX w. podstawowym społecznym
instrumentem kształtowania postaw i wartości była rodzina, kościół i szkoła,
tak w drugiej połowie wieku XX zaczęły tę funkcję przejmować inne instytucje. W
dzisiejszych czasach funkcje wychowawcze sprawowane niegdyś głównie przez
rodzinę w znacznym stopniu przejęła szkoła, grupy rówieśnicze i szeroko
rozumiane media masowe.
Na ogół kilkunastoletnie dzieci więcej
wiadomości czerpią dziś od kolegów i z telewizji niż od rodziców i nauczycieli.
A czerpią przecież nie tylko wiadomości, lecz także mity, marzenia, ideały,
wyobrażenie świata. Atrakcyjność treści przekazywanych przez osoby nie
przygotowane do ich powielania lub media- skłania raczej do ich poszukiwania,
niż rezygnacji. Kieruje młode pokolenie najprostszą droga do osiągnięcia
wyimaginowanego celu, podsuwając środki niejednokrotnie piętnowane społecznie.
Młodzi ludzie szukają więc akceptacji w grupach rówieśniczych i subkulturach,
które zapewniają im poczucie przynależności i bezpieczeństwa. Często są
ucieczką od rodziny, szkoły, od przejawów zachowań agresywnych ze strony
rodziców, lub nauczycieli.
Zaprezentowany układ niniejszej pracy
składającej się z pięciu części.
Pierwsza część zatytułowana: “Socjalizacyjno
edukacyjna analiza rozwoju psychofizycznego dziecka” -ma na celu wprowadzenie w
zagadnienie wychowania dziecka w otaczających go trzech obszarach: domu,
szkole, oraz ogólnie pojętym środowisku.
Druga część pracy “Przemoc jako zjawisko
społeczne”- przybliża nam pojęcie przemocy dzięki przytoczonym próbom
interpretacji znaczenia tego zjawiska przez znawców tematu. Dodatkowo ma za
zadanie przedstawić przyczyny i przejawy stosowania przemocy w życiu
codziennym, oraz opisać formy tych zachowań.
Kolejny rozdział “Tożsamość i podmiotowość
jednostki w świetle interdyscyplinarnych analiz społeczno – filozoficznych i
edukacyjnych” –ma za zadanie przybliżenie pojęcia rozwoju tożsamości człowieka,
oraz przedstawienie zagrożeń tego rozwoju wynikających z wszechobecności
zjawiska przemocy.
Część czwartą stanowią stanowi “Metodologia
badań własnych”, której zadaniem jest przybliżenie problemu badawczego,
stosowanych metod, technik i narzędzi badawczych oraz sprecyzowanie miejsca
prowadzenia badań i charakterystyka badanej grupy.
Rozdział piąty “Przemoc stosowana wobec dziecka
w rodzinie i szkole w świetle badań diagnostycznych gimnazjalistów” –to
podsumowanie badań przeprowadzonych na grupie gimnazjalistów, pokazujące
natężenia zjawiska w badanej grupie, częstotliwość jego występowania, oraz
opinie badanych na temat zjawiska.
Podstawowym kierunkiem pracy jest spojrzenie na
opinie młodych ludzi na temat tego, czy przemoc jest odczuwalna w ich życiu
codziennym i jak wpływa na ludzkie zachowania. Ponadto w niniejszej pracy
został poruszony, między innymi, problem kar cielesnych nadal szeroko
stosowanych zarówno w szkole jak i w domu. Znalazły się tu również zagadnienia
dotyczące odczuć badanych dotyczących przemocy psychicznej w domu i w szkole.
Niniejsza praca może być przydatna w
uwidocznieniu form występowania i nasilenia zjawiska przemocy w życiu
codziennym dzieci i młodzieży końca XX wieku. Jest potwierdzeniem przypuszczeń,
że przemoc zarówno w swej brutalnej formie tj. kar cielesnych, jak i w formach
bardziej wyrafinowanych – ma bezpośredni wpływ na kształtowanie osobowości
dzieci nią dotkniętych.

Socjalizacja i wychowanie w środowisku
rodzinnym

Fundamentalne znaczenie rodziny dla
społeczeństwa dostrzegane było już w starożytności - świadczyć o tym mogą
poglądy Arystotelesa na jej podstawową rolę w życiu społecznym . Twórca
socjologii August Comte uważał rodzinę za najważniejszą, podstawową grupę
społeczną, na której opiera się całe społeczeństwo. Współcześni socjologowie i
psychologowie dzięki swym precyzyjnym i pogłębionym badaniom scharakteryzowali
istotne funkcje rodziny, jakie ona pełni w rozlicznych dziedzinach życia
jednostki oraz w różnorodnych zbiorowościach ludzkich.
“Mimo licznych przemian w strukturze i
funkcjonowaniu rodziny, zachowała ona jednak swoje podstawowe funkcje:
rozrodczą i opieki nad dzieckiem”.
Rodzina jest więc istotnym elementem
społecznych interakcji, od sposobu i poziomu jej funkcjonowania wiele w
społeczeństwie zależy, może ona kierować zarówno pozytywne jak i negatywne
zjawiska w społeczeństwie jako całości oraz jego substrukturach.
Rodzina stanowi rozwijającą się na bazie
małżeństwa naturalną wspólnotę rodziców z ich dziećmi i jednocześnie komórkę
ludzkiego społeczeństwa.
Wspólne życie rodziców z ich dziećmi należy tak
bardzo do istoty rodziny, że wszystkie próby zniszczenia rodziny zwykły
rozpoczynać swoje dzieło właśnie w tym punkcie. Ta cecha charakterystyczna jest
wyraźnie widoczna w komunistycznych utopiach społecznych, które ze swoim
dziwacznym zazębianiem się fantastyki i rozumu, zsekularyzowanej eschatologii i
kolektywistycznej rzeczywistości są bardziej zagadkowe niż mogłoby się to
wydawać na pierwszy rzut oka.

W piątej księdze Państwa Platon naszkicował
państwo idealne, w którym członkowie stanu obronnego są pozbawieni wszystkiego,
co "moje" i "twoje", tak, że "nikt nie posiada niczego
własnego poza swoim ciałem". Strażnicy nie
mogą posiadać "ani domów, ani ziemi, ani też żadnego innego dobra".
Nawet żony i dzieci są wspólne, "tak, że ojciec nie zna dziecka, ani też
dziecko nie zna swojego ojca". Natychmiast po urodzeniu dzieci zostają
przeniesione do domu dla niemowląt, który matki mogą odwiedzać jedynie na
krótki czas w celu karmienia, przy czym strażniczki "powinny za wszelką
cenę nie dopuścić do tego, by którakolwiek z nich rozpoznała swoje
dziecko". Pozostając pod wpływem Platona, również Thomas Campanella na
początku XVII wieku w swoim Państwie słońca naszkicował pozbawiony rodziny
porządek społeczny. Mężczyźni i kobiety są w tej komunistycznej dyktaturze
skoszarowani i śpią w oddzielnych halach. Na podstawie rozważań medycznych i
astrologicznych pary zostają urzędowo kojarzone w celu zrodzenia potomstwa.
Dzieci wzrastają w państwowych domach dziecka tak, że rodzice i dzieci nie
znają się nawzajem.........................(c.d. zawiera orginał)

Z. Sękowska, Rodzina instytucją wychowującą, w:
Wychowanie w rodzinie, red. F. Adamski, Kraków 1982, s.49

Natężenie przemocy i jej
przejawy w środowisku rodzinnym, ze względu na wypowiedzi gimnazjalistów.

Około 40 % ankietowanych przemoc uważa za
element rzeczywistości i zauważa, że jest ona coraz częściej spotykana na co
dzień. Przy czym według około 80 % uważa że stan ten nie powinien mieć
miejsca., ponieważ przemoc niszczy więź międzyludzką, jest złem dotykającym
niewinnych ludzi. Zwłaszcza dziewczęta oczekiwałyby jakichś zmian w tym
kierunku, nie tyle ze strony państwa, lecz w ludzkiej mentalności, ponieważ
niektórzy ludzie są obojętni na to, co się wokół nich dzieje. Zapobieganie
przemocy jest zdaniem ankietowanych jednym z ważniejszych problemów
społecznych, aczkolwiek przemoc stosowana przez policję w słusznej sprawie nie
budzi sprzeciwu.
Młodzi ludzie dostrzegają, że agresywne zachowania coraz częściej mają miejsce
w kręgach młodzieży. Powodem tego jest pragnienie poczucia władzy i imponowania
innym. Przemoc wśród młodzieży staje się sposobem na zdobycie sobie
"szacunku" rówieśników.
Aby dogłębniej zbadać
natężenie zjawiska przyjrzyjmy się następującym danym:
Wykres kołowy 1
% DZIECI BITYCH

Źródło: Opracowanie własne
na podstawie badań
Widoczne na wykresie
wyniki ankiety wskazują na częste występowanie przemocy w najprostszej i
najbardziej widocznej formie, czyli przemocy fizycznej tzw. biciu.
Częste są wypowiedzi, potwierdzające iż przemoc
to sprawianie komuś bólu i cierpienia; to agresywne zachowanie prowadzące do
skrzywdzenia drugiej osoby. Dla ankietowanych w większości przemoc to również
naruszenie czyjejś godności, poniżanie, ograniczenie swobody, narzucanie komuś
swojej woli; zmuszanie go do czegoś, czego nie chce.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań
Na 98 osób ankietowanych
54% przyznaje, że zostało uderzone przez rodzica lub nauczyciela, z czego 28%
dzieci uderzonych zostało zarówno w szkole jak i w domu.
Co gorsze 32% ankietowanych pomimo zgodności z
twierdzeniem że przemoc to przekroczenie prawa, że bezprawne użycie siły w
stosunku do innego człowieka jest przestępstwem- uważa, że przemoc domowa to
sprawa rodziny i nikt nie powinien się wtrącać.

PRZEMOC W DOMU

Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań
Na pytanie dotyczące
ujawniania faktu przemocy, lub jego ukrywania
Odpowiedziano w 32%, że
jest to indywidualną sprawą i nie powinna ona być ujawniona.
Z powyższego wynika, że
liczba dzieci bitych w domu może być większa niż to wynika z odpowiedzi
udzielonych w ankiecie.
Wynik 32% świadczy o małej
wiedzy na temat praw dziecka, zawartych w ustawie, o czym wspominałem we
wcześniejszym rozdziale.
Jednak przemoc nie kończy
się na używaniu kar cielesnych, co gorsze stosowanie innych form przemocy w
stosunku do dzieci przez rodziców nie jest mniejsze.
Przypatrzmy się wykresom
obrazującym akty przemocy psychicznej stosowanej w stosunku do ankietowanych:
Wykres kołowy 4
ODRZUCENI

Źródło: Opracowanie własne
na podstawie badań
Na pytanie “Czy
kiedykolwiek czułeś się odrzucony przez rodziców?” 20% ankietowanych udzieliło
odpowiedzi potwierdzającej a 80% odpowiedziało negatywnie. Wynik ten świadczy,
że jedna piąta badanych mimowolnie stawia poważny zarzut pod adresem swoich
rodziców, dotyczący tak poważnego problemu jakim jest odrzucenie dziecka prze
rodziców.
Można byłoby przyjąć, ze
nastąpiło niezrozumienie problemu przez ankietowanych, gdyby nie poniższe
wyniki:

Wykres kołowy 5
BRAK ZAINTERESOWANIA

Źródło: Opracowanie własne
na podstawie badań
Powyższy wykres
potwierdzając poprzedni obrazuje nam nasilenie problemu braku zainteresowania
dzieckiem we współczesnej rodzinie, na pytanie “Czy kiedykolwiek czułeś brak
zainteresowania ze strony rodziców?” 16% odpowiedziało potwierdzająco, co może
świadczyć w porównaniu do 20% populacji “odrzuconych” o bardzo dużym nasileniu
zjawiska, które dotyczy pewnej grupy uczniów.
Na potwierdzenie
przytoczmy kolejny wykres uzyskany poprzez analizę wypowiedzi gimnazjalistów na
pytanie: “Czy kiedykolwiek czułeś się ignorowany przez rodziców?”

Wykres kołowy 6
IGNORowani
Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań

Po raz kolejny stykamy się
z “magiczną” jedną piątą czyli 19% osób narażonych na przemoc psychiczną w domu
rodzinnym, która pojawia się także w odpowiedzi na pytanie: “Czy kiedykolwiek
czułeś się izolowany przez rodziców
IZOLOWANI
Źródło:
Opracowanie własne na podstawie badań
Dodatkowo należy
uwidocznić opinię ankietowanych na temat poczucia zmuszania ich do zbyt dużego
wysiłku w domu. O ile w innym przypadku można by niżej przedstawione wyniki
przyjąć za “naciągnięte”, to w porównaniu do wcześniej przedstawionych cyfr
uważać można je za stan faktyczny:
Wykres kołowy 8
WYSIŁEK
Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań
Na pytanie dotyczące
zmuszania do zbyt dużego wysiłku w domu 26% ankietowanych potwierdziło ten
fakt, 74% negowało.
Przedstawione wyniki
świadczą o dużym natężeniu zjawiska przemocy domowej, oraz jej wyrafinowanych
formach.
Jednocześnie o bezkarności
czynów pomimo nowelizacji Kodeksu Karnego, w którym prawo karne ściga sprawców
przestępstw przeciwko osobom bliskim za:

• znęcanie się fizyczne lub
  moralne nad członkiem swojej rodziny lub inną osobą pozostającą w stałym
  lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub
  osobą bezradną art. 207 k.k.
  Aby przemoc mogła być uznana za przestępstwo znęcania się, musi ona mieć
  charakter ciągły.
• zmuszanie, tj. używanie
  przemocy lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia innej osoby do określonego
  zachowania się art. 191 k.k.
• zgwałcenie art. 197 k.k. Przestępstwo to
  popełnia każdy, kto przemocą zmusza inną osobę do stosunku płciowego.
  Także wtedy, gdy robi to mąż w stosunku do własnej żony!
• uchylanie się od obowiązku
  alimentacyjnego art. 209 k.k.
• kradzież na rzecz osoby
  najbliższej art. 278 i 279 k.k.
• grożenie innej osobie
  popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej,
  jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona art. 190 k.k.
• uderzenie człowieka lub
  naruszenie w inny sposób nietykalności cielesnej art. 217 k.k.
• dopuszczenie się obcowania
  płciowego z krewnym w linii prostej, bratem lub siostrą albo z osobą
  pozostającą w stosunku przysposobienia art. 201 k.k.
• rozpijanie małoletniego,
  dostarczając mu napojów alkoholowych, ułatwiając mu ich spożywanie lub
  nakłaniając do spożywania takich napojów

art. 208 k.k.

• porzucenie osoby poniżej 15
  lat, a także osoby nieporadnej ze względu na jej stan psychiczny lub
  fizyczny – art. 210 k.k.
• uprowadzenie lub
  zatrzymani, wbrew woli osoby powołanej do opieki, małoletniego albo osoby
  nieporadnej ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny art. 211 k.k.
• dopuszczenie się czynu
  lubieżnego względem osoby poniżej lat 15

art. 200 k.k.
Dz.U. Nr 117, poz.757 z
1998 r

Zakończenie

Już w dzieciństwie dorośli uczą nas jednolitych
zachowań, chwaląc to, co służy grupie, ganiąc zaś wszystko, co nosi ślady
motywacji egoistycznych. Uczymy się współpracy, pomocy innym, obrony bliskich,
opiekuńczości, wzajemnej uczciwości, sprawiedliwości.
Od dziecka jesteśmy komuś posłuszni: rodzicom,
nauczycielom, osobom starszym, szefom, autorytetom, władzy etc.; działanie
wynikające z posłuszeństwa i przyzwyczajenia gra mniej więcej taką rolę, jak
konieczność naturalna. Jako osoby dorosłe w gruncie rzeczy nie potrafimy już
zachowywać się inaczej. Życie społeczne kształtuje więc jednostkę .
Jednak to jaką będziemy jednostką w przyszłości
zależy od sposobu w jaki zostaliśmy wychowani, jakie czynniki miały dominujący
wpływ na naszą osobowość. Jeżeli były to czynniki pozytywne przekazane przez
osoby obdarzone autorytetem to pewnie zostaną one przekazane kolejnym
pokoleniom w podobnej formie. Natomiast jeżeli wychowanie napiętnowane zostało
elementami przemocy, pociągnie to za sobą skutki w wychowaniu przyszłych
pokoleń.
Zamierzeniem mojej pracy było ukazanie zasięgu
oraz form przemocy stosowanej w środowisku wychowawczym dziecka.
Spośród wielu metod wykorzystałem metodę metody
sondażu diagnostycznego. W obrębie tej metody zastosowałem ankietę, składającą
się z pytań otwartych i zamkniętych dotyczących natężenia i form występowania
zjawiska przemocy pośród grupy gimnazjalistów jednej ze szkół w Sosnowcu.
Analiza zebranego materiału pozwoliła na
sformułowanie następujących ustaleń:
1. przemoc w środowisku
rodzinnym i szkolnym występuje niepokojąco często,
2. formy przemocy zarówno
szkolnej jak i rodzinnej są bardzo szeroko rozwinięte i świadczą o dużej
częstotliwości występowania,
3. panuje duże przekonanie
o wstydliwości ujawniania występowania przemocy domowej,
4. pomimo stosunkowo
szerokiej wiedzy na temat przemocy, ciągle istnieje duża grupa osób nie
zorientowanych w temacie.
Przedstawione badania pozwalają na
sformułowanie następujących wniosków:
1. podobne badania powinny
zostać przeprowadzone na szerszej grupie dzieci aby dokładniej określić
wielkość i złożoność zjawiska,
2. w pracy nauczyciela i
pedagoga szkolnego powinno się znaleźć więcej miejsca na sprawy dotyczące
przemocy, jej występowania, form i nasilenia,
3. rodzina, szkoła oraz
media powinny w większym stopniu i za szczególną uwagą zająć się uświadamianiem
społeczeństwa na temat form przemocy i konsekwencji z niej płynących,
4. samo zjawisko powinno
być piętnowane społecznie pod każdą postacią, a nie ignorowane, bądź tajnie
skrywane przed otoczeniem – czasem nawet w przeświadczeniu, że jest czymś
zasłużonym a ujawnienie go jest sprawą wstydliwą.
Aby skutecznie zapobiegać przemocy społeczeństwo musiało by samo
być pozbawione wcześniejszych doświadczeń, aby nie powielać negatywnych wzorów,
a układy międzyludzkie musiały by opierać się na zrozumieniu, akceptacji i miłości
o jakiej pisze E. Fromm : “ człowiek potrzebuje nie tylko mleka, które jest
pożywieniem i afirmacją, ale i miodu, który symbolizuje smak słodyczy i
niezwykłości ludzkiego istnienia. Niemniej tylko rodzice, którzy naprawdę w
głębi duszy w to wierzą uważają, że tak właśnie jest naprawdę, potrafią dać
taką miłość swoim dzieciom. Wielu z nas musi się uporać z tym, że oprócz miodu
dane nam jest również posmakować octu, co wiąże się z faktem, że nasi rodzice
nie są całkiem szczęśliwi”.