Profilaktyka uzależnień
I. OGÓLNE ROZWAŻANIA
Pierwszym wymogiem jakiejkolwiek
działalności zapobiegawczej jest wysłanie informacji, która dotrze bezpośrednio
do konkretnej osoby i zaangażuje ją w aktywny i odpowiedni sposób.
Drugi wymogiem jest umieszczenie
przesłania we właściwym i ściśle określonym kontekście. Kontekst taki powinien
być na bieżąco wzbogacany i
przekształcany przez wprowadzanie w życie nowych pomysłów oraz pod wpływem
indywidualnych i grupowych reakcji odbiorców, w dynamicznym procesie
konstruowanym zgodnie z potrzebami i odczuciami adresatów.
W działalności zapobiegawczej powinno się
dostarczać informacji, które są:
- prawidłowe,
- realistyczne,
- pełne,
- dostępne,
- umieszczone
we właściwym kontekście,
- systematyczne,
- zgodne
ze społeczną rzeczywistością,
- ukierunkowane
w taki sposób, by osiągnąć maksymalny udział odbiorców.
Ogólnie mówiąc, termin „zapobieganie”
mieści w sobie wszystkie te działania, których celem jest zwalczenie pojawiania
się i rozwoju określonego zjawiska w danym społeczeństwie. Oczywiście żadne
prawidłowe działanie zapobiegawcze nie może obyć się bez używania metod, które
są stosowne do osiągnięcia celu.
Działania zapobiegawcze powinny być
systematyczne i powiązane ze sobą w ramach dokładnie zaplanowanych i
przeprowadzanych programów wielosektorowych. Działalność zapobiegawcza może
również polegać na promowaniu zachowań alternatywnych w stosunku do tych, jakim
chce się zapobiegać. Innymi słowy, ten sam cel może zostać osiągnięty na wiele
sposobów.
II. ZAPOBIEGANIE SPECYFICZNYM ZJAWISKOM
Wśród problemów społecznych wymagających
właściwych programów profilaktycznych
znajdują się:
- rozprzestrzenianie
się przestępczości,
- rozprzestrzenianie
się patologii społecznych, prowadzących do wyraźnych nierówności i konfliktów
między różnymi grupami społecznymi, których wynikiem są destruktywne
zachowania, wpływające negatywnie na życie społeczne,
- podejmowanie
przez młodzież ryzykownych zachowań, prowadzących do wypaczeń i zbliżanie się
przez młodzież do obszaru działań niezgodnych z prawem i pełnych przemocy,
- nadużywanie
narkotyków.
Przy wszystkich zachowaniach obciążonych
ryzykiem powinno kłaść się nacisk na promocję pozytywnego nastawienia do życia,
życia wolnego od negatywnych uwarunkowań, zdrowego i autonomicznego, na
podtrzymywanie pozytywnych relacji międzyludzkich i jednostkowego dobrego
samopoczucia.
III. ZAPOBIEGANIE NADUŻYWANIU NARKOTYKÓW
Ogólnym
celem zapobiegania nadużywaniu narkotyków jest doprowadzenie do sytuacji, w
której członkowie danej społeczności nie używają narkotyków (z wyjątkiem
konieczności ze względów medycznych), a przez to nie krzywdzą siebie i
społeczności, w której żyją. Cel ten musi być w rzeczywistości
podzielony na pośrednie, bardziej szczegółowo określone cele.
Można to zrobić poprzez przeanalizowanie natury problemów,
jakie mają być rozwiązane, oraz możliwości realizacji i społecznej akceptacji
proponowanych działań.
Zapobiegawcze przesłania powinny pociągać za sobą poczucie
solidarnością i angażować całą
społeczność w ponowne odkrywanie nowych kluczowych wartości oraz w proces
prowadzący do pełnej niezależności i odpowiedzialności jej członków. Innymi słowy, zamiast zapobiegania
nadużywaniu narkotyków, powinno mówić się o promocji wartości, które ludzkość
uważa za istotne dla wspólnej, pokojowej egzystencji, to znaczy tych, które
wymienione zostały w Deklaracji Praw Człowieka (Universal Declaration of the
Human Rights) w 1984 roku.
Profilaktyka składa się z różnych działań, w szczególności:
- z działań
psychologicznych i zdrowotnych, ukierunkowanych na poszczególne jednostki,
- z działań prawnych
,ukierunkowanych na jednostki i grupy,
- z działań socjalnych,
pedagogiczno – edukacyjnych oraz rehabilitacyjnych, ukierunkowanych na grupy.
IV. CO
MOŻNA ROBIĆ W RAMACH ZAPOBIEGANIA UZALEŻNIENIOM
Poniżej wymienionych jest 36 propozycji
dotyczących zapobiegania uzależnieniom, zasugerowanych przez organizację Ludzie
na rzecz Profilaktyki (People for Prevention).
1. Rozpowszechniać ulotki zawierające informacje dotyczące konsekwencji
używania alkoholu oraz innych narkotyków i zachęcające do prowadzenia stylu życia wolnego od narkotyków.
2. Udostępniać przy wejściach do szkół ulotki, broszury i podobne
publikacje, opisujące skutki używania narkotyków.
3. Inicjować rozprowadzanie po domach plakatów i broszur, dostarczających
podstawowych informacji o zapobieganiu.
4. Poinformować lokalną prasę o działalności profilaktycznej i
udostępni c jej materiał informacyjny
oraz kopie publikacji.
5. wyprodukować półminutowy program telewizyjny lub radiowy z prośbą o
współpracę w kształtowaniu wolnego od narkotyków społeczeństwa. Udostępnić
program stacjom radiowym i telewizyjnym, żeby został nadany w czasie przeznaczonym
dla spraw publicznych.
6. Zorganizować jednodniowe seminarium, podczas którego kilka znanych
osobistości przedstawi pomysły i propozycje, w jaki sposób stosować zasady
profilaktyki.
7. Rozdać ulotki dotyczące
profilaktyki w sklepach samoobsługowych, sklepach spożywczych i centrach
handlowych.
8. Zebrać artykuły z gazet dotyczące uzależnień i wydrukować je na
plakatach, żeby podkreślić potrzebę zapobiegania.
9. Umieścić plakaty na
tablicach informacyjnych w szkołach, centrach społecznych i instytucjach
publicznych.
10. Odwiedzić lokalne
więzienie i rozdać broszury oraz
przedstawić programy wideo.
11. Zachęcać do
uczestnictwa w seminariach, dotyczących praktycznych sposobów na rozwinięcie
twórczego stylu życia.
12. Zdobyć pozwolenie na
wprowadzenie punktu o zapobieganiu do projektów społecznych, zakładowych lub
politycznych zebrań.
13. Naciskać w formie
pisemnej osoby reprezentujące legislaturę i władzę wykonawczą na wprowadzenie
obowiązku umieszczania na butelkach z alkoholem i na produktach tytoniowych informacji o zagrożeniu.
14. Zaprosić lokalnych
przedstawicieli ochrony zdrowia do publicznego wypowiadania się przeciwko
używaniu alkoholu i narkotyków oraz przeciwko paleniu.
15. Poprosić lekarzy o
przepisywanie mniej narkotyków, o kształcenie pacjentów w prawidłowym używaniu
leków i o częstsze zalecanie leków naturalnych.
16. Zachęcić agendy
telewizyjne do eliminacji jakiejkolwiek, nawet pośredniej promocji alkoholu,
tytoniu i narkotyków podczas programów.
17. Nawiązać kontakty ze
stowarzyszeniami motorowymi w celu popierania ich kampanii przeciwko
prowadzeniu pojazdów pod wpływem alkoholu.
18. Zapewnić współpracę
Policji w kampaniach przeciwko prowadzeniu pojazdów pod wpływem alkoholu.
19. Pozyskać współpracę
nauczycieli w promowaniu pozytywnego stylu życia. Mają oni pozycję, która może
znacznie wspomóc wysiłki przeciwko używaniu substancji uzależniających.
20. Wydelegować kilka
lokalnych osobistości, by wypowiedzieli się pozytywnie o programie zapobiegania
i zaproponować im, by zaangażowali się w te sprawę. Do tych osób należą na
przykład: prezydent miasta, komendant Policji, kuratorzy oświaty, sędziowie,
wpływowi przedsiębiorcy.
21. Zjednać do współpracy
lokalnych prawników i członków innych grup profesjonalnych w celu szerzenia
informacji o programach zapobiegających używaniu alkoholu, tytoniu i innych narkotyków.
22. Skontaktować
przedstawicieli Policji z innymi reprezentantami prawa, w celu zapoznania ich z
metodami zapobiegania i z potrzebami w zakresie dbania o lokalną społeczność.
23. Zachęcać grupy
rehabilitowanych do szerzenia idei zapobiegania.
24. Porozmawiać z
dyrektorami firm i kierownictwem sklepów, by zgodzili się na pokazy filmów
wideo dotyczących zapobiegania, po których mogłyby odbywać się dyskusje z
pracownikami.
25. Poinformować służby
socjalne o profilaktyce uzależnień i zaoferować im współpracę.
26. Skontaktować się z
członkami lokalnych instytucji prawnych i zaoferować im współpracę.
27. Zapewnić sobie
współpracę urzędników, którzy mogą – na szczeblu centralnym – podjąć kroki, by
dostosować prawo do zapobiegania uzależnieniom. Zachęcić społeczeństwo do
wzięcia udziału w takich inicjatywach i do śledzenia ich rozwoju. Można tego
dokonać poprzez wysyłanie listów.
28. Wywierać nacisk na
środowiska religijne, by przeprowadziły seminaria, które koncentrowałyby się na
uniwersalnych wartościach duchowych i na popieraniu idei zapobiegania uzależnieniom.
29. Zaproponować, by
artykuły zawierające praktyczne rady dotyczące sposobów walki z alkoholizmem,
nikotynizmem i innymi uzależnieniami znalazły się w publikacjach religijnych.
30. Zorganizować specjalną
linię telefoniczną dla kontaktów z ludźmi w danym regionie, dostarczać im
informacje dotyczące zapobiegania i zaproponować stały listowny kontakt.
31. Przeprowadzić
pogłębiona analizę rozwoju idei abstynencji od alkoholu, tytoniu i innych
narkotyków.
32. Zorganizować grupy
rodziców, by popierały programy krajowe dotyczące problemów związanych z
alkoholem i innymi narkotykami.
33. Popierać powstawanie
klubów młodzieżowych.
34. Zorganizować biuro
zajmujące się kontaktami ze społeczeństwem w celu szerzenia informacji o
zapobieganiu i wprowadzania inicjatyw w życie.
35. Zdobyć fundusze od
zainteresowanych lokalnych firm i organizacji na cele propagowania idei
zapobiegania w telewizji, radiu i prasie.
36. Wyszkolić spikerów i
wyprodukować programy wideo dla klubów. Szukać pomocy finansowej od instytucji,
firm i samych klubów.
V. STRATEGIE ZAPOBIEGANIA
UZALEŻNIENIOM
W celu skuteczniejszego przeciwdziałania alkoholizmowi i narkomanii
wypracowano różne strategie i modele działań wobec osób uzależnionych.
Opierając się na dotychczasowych badaniach, Ośrodek Badań nad Uzależnieniami w
Toronto opracował i przedstawił cztery kierunki działań, które prowadzą do
zmniejszenia lub eliminacji szkodliwych skutków nadużywania środków
uzależniających. Najlepsze wyniki daje ich harmonijne współdziałanie. Oto
cztery kierunki działań:
- Prawniczy – to wydawanie nowych ustaw i
przestrzeganie dotychczasowych, stosowanie bardziej restrykcyjnych
przepisów, które ograniczyłyby rozpowszechnianie się zjawiska narkomanii i
alkoholizmu w społeczeństwie. - Polityka rządowa i społeczna – to kształtowanie
postaw i wpływanie na zachowanie się jednostek oraz grup poprzez
ograniczanie dostępu do alkoholu i środków narkotycznych; to także
ograniczenie ich używania w obyczajach
kulturowych. - Wczesna diagnoza kliniczna oraz interwencja – mają
za zadanie wykrycie i rozpoznanie nałogu, zapobieganie jego rozszerzaniu
się, usuwanie uszkodzeń psychofizycznych w organiźmie alkoholika czy
narkomana. - Prowadzenie szkolenia w szerokim zakresie – to
przekazywanie fachowej wiedzy, wpajanie odpowiednich poglądów na temat
wartości integralnego wychowania, kształtowanie opinii, postaw
społecznych.
W prfilaktyce wśród młodzieży zmierzać do integracji sfery
emocjonalnej i intelektualnej w
rozwoju osobowym. Zapobieganie powinno być przedmiotem zaangażowania nie tylko
profesjonalistów, lecz całego społeczeństwa. Problemy narkomanii i alkoholizmu
są rezultatem wielu przejawów życia kulturowego. Programy zapobiegania powinny
być starannie wypracowane, cierpliwie wprowadzane w życie, powinny być
długoterminowe i wszechstronne.
W strategii oddziaływań
psychoprofilaktycznych należy uwzględnić trzy podstawowe elementy:
1. osoba,
2. substancja,
3. 
|
|
|
|
środowisko.
Inicjatywy ukierunkowane na każdy z
powyższych czynników powinny być zawarte w jednej z poniższych strategii:
1. wpływ,
2. kontrola,
3. rozwój kwalifikacji,
4. wzorzec eksperymentalny.
Strategie z kolei muszą być nastawione na wypełnianie zadań, które
są różne w zależności od tego, jakiego czynnika dotyczą. Na przykład, kiedy
celem jest osoba, do zadań należy
poznanie:
· zjawiska
· nastawienia
· intencji
· umiejętności
oparcia się pokusie, itd.
Kiedy celem jest substancja,
zadania są głównie związane z poznaniem jej cech:
· cena
· skład
· klasyfikacja
· opakowanie
Kiedy celem jest środowisko,
uwaga musi być zwrócona na:
· reklamę
· dostępność
środków odurzających
· kontekst
fizyczny
· kontekst
społeczno – kulturowy
· system
instytucjonalny i prawny
· kluczowe
czynniki służące wywieraniu wpływu
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Akcja zapobiegawcza
powinna przebiegać w ściśle wytyczonych ramach. Ilustruje to poniższy schemat.
- Zaloguj się lub zarejestruj by odpowiadać