PRACA Z PSYCHOLOGII

Posted by nauka on wt., 04/08/2008 - 16:41

CZĘŚĆ
I

× GRUPA RÓWIEŚNICZA W OKRESIE ADOLESCENCJI Ø

CZĘŚĆ
II

× CHARAKTERYSTYKA DZIECKA NIEDOSTOSOWANEGO Ø

Plan pracy:

1. Charakterystyka
okresu dorastania

Ø dojrzewanie biologiczne

Ø rozwój tożsamości

Ø światopogląd młodzieży

2. Zmiany w sferze
społeczno – moralnej

Ø zachowania antyspołeczne

Ø moralność autonomiczna.

3. Grupa
rówieśnicza i PROBLEM NIEDOSTOSOWANIA SIĘ.

Literatura:

1. Maria
Przetacznikowa i Grażyna Makiełło-Jarża Psychologia
rozwojowa
wyd. II Warszawa 1977, PWN

2. E. B. Hurlock Rozwój dziecka wyd. III, Warszawa 1985,
PWN

3. Jan Strelau Psychologia, Tom I, wyd. I, Gdańsk 2000,
GWP

4. Jan Strelau Psychologia, Tom II, wyd. I, Gdańsk
2000, GWP

5. T. Gordon Wychowanie bez porażek w szkole , wyd.
VI, Warszawa 2000, Instytut Wydawniczy PAX

6. Stanisław Mika Psychologia społeczna dla nauczycieli,
wyd. II, Warszawa 1987, WSZiP

Po co istnieje
psychologia rozwojowa? Po to aby badać i określać normy pomocne w poznaniu
psychiki dziecka, tak aby mogło prawidłowo się rozwijać w idealnych dla siebie
warunkach. Podstawą dobrego wychowania jest dobre poznanie psychiki i odstępstw
od norm u dzieci. Psychologia rozwojowa charakteryzuje proces rozwoju
psychicznego, bada właściwości i prawidłowości rozwoju psychicznego dziecka
oraz czynniki kształtujące jego rozwój. Ten dział psychologii pozostaje także w
ścisłym związku z pedagogiką, która zajmuje się sferą wychowania dziecka. Wiek
dorastania został wyodrębniony w wyniku podziału psychologii ontogenetycznej.
Początek tego okresu wyznaczają
zmiany natury anatomiczno - fizjologicznej, jakie zachodzą w organizmie. One
właśnie sygnalizują rozpoczęcie biologicznej fazy dorastania. Fazę tę kończy
osiągnięcie biologicznej dojrzałości: zdolności do dawania życia. Ta faza jest nazywana
również fazą pokwitania lub pubertalną. Fazę drugą wyznaczają zmiany w sferze
psychicznej, przede wszystkim w obrazie własnej osoby. Zakończenie tej fazy
wiąże się z osiągnięciem dojrzałości psychicznej, czyli ze zdolnością do
decydowania o sobie, odkryciem sensu własnego istnienia i odnalezieniem własnej
tożsamości
Wg E. Eriksona adolescencja przypada
na lata od 13 do 18 roku życia. To stadium charakteryzuje osiąganie odpowiedzi
na pytanie, „kim jestem i kim mogę być”. Jest to skrzyżowanie dzieciństwa i
dojrzałości. Dorastający musi ustanowić podstawową tożsamość społeczną i
zawodową lub pozostanie nieokreślony co do roli, jaką ma pełnić jako dorosły.
Podstawowy czynnik w rozwoju tego okresu to społeczność rówieśników. Obszary
rozwoju wg Newmanów to m.in.: obszar dojrzewania fizycznego (wzrost i masa
ciała, dojrzewanie seksualne, skok pokwitowy); operacje formalne; rozwój
emocjonalny; autonomia w stosunku do rodziców (niezależność emocjonalna,
fizyczna, ekonomiczna).

W
fazie pokwitania pojawiają się pierwszorzędne i drugorzędne cechy płciowe. Skok
pokwitaniowy objawia się szybkim wzrostem ciała. Zmiany w dojrzewaniu fizycznym
zależne są od czynników socjoekonomicznych, przy czym większą podatność w tym
zakresie obserwuje się u chłopców w porównaniu z dziewczętami.

Jak wspomniałam, dorastanie to okres
poszukiwania własnej tożsamości i próby określenia siebie. Młody człowiek
poszukuje wiedzy o sobie poprzez refleksję nad sobą. Ujawnia się tutaj tzw.
kryzys tożsamości. Jego rozwiązanie zależy od: poczucia wewnętrznej identyczności
i ciągłości; dostrzegania tej identyczności i ciągłości przez innych;
potwierdzenia percepcji samego siebie w kontaktach interpersonalnych. Młodzież
poszukuje własnej tożsamości w stałości stosunku do niej rodziców; tworzeniu
nowego obrazu własnej osoby – często poprzez przejmowanie cudzych zachowań,
poglądów, przekonań; w sprawdzeniu swoich możliwości fizycznych i psychicznych.
Dokonywanie samodzielnych wyborów wiąże się często z przeżywaniem konfliktu
między pragnieniem samodzielności a lękiem przed odpowiedzialnością. Brak
rozwiązania kryzysu tożsamości prowadzi, zdaniem Eriksona, do trudności w
ustalaniu właściwych relacji z otoczeniem, uwzględniających wzajemne wymagania
partnerów integracji. Mamy wówczas do czynienia z rozproszeniem ról, poczuciem
dezorientacji co do tego, kim się jest. Dorastający może mieć poczucie
opuszczenia i rozpaczy i w konsekwencji wycofywać się z otoczenia, a w
skrajnych wypadkach – przyjmować negatywną tożsamość, prezentując zachowania
bądź postawy sprzeczne z obserwowanymi u rodziców i wychowawców

Światopogląd młodzieży jest wyrazem
intelektualnego modelu świata, połączonego z jego oceną. W omawianym okresie
ulega on ciągłym przemianom, jest
niestabilny. Jego specyficzną forma
jest idealizm młodzieńczy. Przechodzi on od optymistycznej wizji przyszłości,
przez krytykowanie innych, postawy negatywne, cynizm, do rozróżniania tego, co
jest, a co nie jest możliwe do zrealizowania.

Na początku okresu dojrzewania następuje
zmiana w postawach społecznych, spadek zainteresowania aktywnością grupy i
tendencja do preferowania samotności. Zachowania młodego człowieka są coraz
bardziej antyspołeczne. Najgorsze przejawy takiego zachowania występują w ciągu
6 – 12 miesięcy poprzedzających dojrzewanie płciowe – tzn. u dziewcząt w
okresie między 12 i 13 r. ż, a u chłopców pomiędzy 13 i 14 r. ż. Po osiągnięciu
punktu szczytowego następuje zwykle szybko spadek zachowań antyspołecznych.
Taka droga postępowania jest częściowo rezultatem szybkich i daleko idących zmian
fizycznych i hormonalnych, zależy również od czynników środowiskowych. Gdy
dojrzewanie seksualne dorastającego, różni się od dojrzewania równolatków,
następuje poczucie krzywdy. Zmiany fizyczne, powodują nadmierną troskę o siebie
i niepokój. Dzieci, które za bardzo martwią się, stają się zbyt sobą zajęte, a
więc aspołeczne.

Na omawiamy okres przypada etap
moralności autonomicznej (jej początek – 10 –11r. ż). We wczesnym stadium tego
okresu sądy dziecka cechują się pryncypialnością. Dziecko uważa, że bez względu
na sytuację należy podporządkować się regule. Jego oceny moralne są bardzo
surowe (nie uznawanie kłamstwa nawet w szlachetnych celach).

W wieku od 11 do 15 lat dziecko
przyjmuje i interioryzuje wiele reguł postępowania w grupie rówieśniczej. W tym
okresie przynależność do grupy koleżeńskiej ma dla dziecka bardzo duże
znaczenie. Stara się ono podporządkować normom i regułom postępowania obowiązującym
w zespole. Współżycie z rówieśnikami stwarza konieczność przystosowania się
dziecka do nich, a równocześnie przyswojenia sobie umiejętności oczekiwania od
współpartnerów respektowania obowiązujących zasad. Odkrywa ono, że
prawdomówność czy też lojalność jest niezbędna w kontaktach z przyjacielem. W
tym okresie dziecko musi wytworzyć sobie pewną hierarchię wartości. Zatem na
przykład udział w bardziej skomplikowanych zabawach i grach sportowych z
regułami jest możliwy dopiero u uczniów klas szkoły podstawowej. W wieku od 12
do 14 lat dziewczęta zaczynają się interesować chłopcami, którzy na ogół wolą
przebywać tylko w swoim towarzystwie.

Gdy zainteresowanie zabawą maleje na
skutek zmian fizycznych, które wyczerpują energię, i ponieważ nasilają się
obawy związane z tymi zmianami, dzieci pragną raczej rówieśników niż towarzyszy
zabaw. Członkowie rodziny rzadko zaspokajają potrzeby towarzystwa odczuwane
przez dzieci w tym wieku. Tu wystarcza zwykle jeden kolega (lub najwyżej
dwóch), który może pełnić rolę zaufanego przyjaciela. Dziecko dobiera przyjaciół spośród członków
swych poprzednich grup rówieśniczych albo spośród dorosłych te osoby, które potrafią
je „zrozumieć” i chętnie słuchają ich zwierzeń.

Poza kontaktami z rodzicami, które
często przyjmują formę buntu, młody człowiek, aby prawidłowo się rozwijać ,
musi kontaktować się z rówieśnikami. Dziecko wstępuje więc do różnych „klubów”,
szuka przyjaźni, nie chce być odtrącone. Maria Żebrowska dokonuje nawet
podziału i opisu każdej z grup (mówi o paczkach, grupach koleżeńskich, bandach
i gangach). Oprócz tego przedstawia grupy formalne, które zostały stworzone
sztucznie, tak aby rozwijać zainteresowania młodzieży, albo uczyć współżycia
między sobą (ZHP, kluby, związki i kółka).

Spośród wszystkich towarzyszy dzieci
największy wpływ na ich uspołecznienie wywierają przyjaciele. Na ogół kilku
przyjaciół przyczynia się do tego bardziej niż jeden, wkład każdego z nich może
być bowiem inny. Dziecko samotne zwykle nie jest w stanie, na skutek braku
doświadczenia, osiągnąć pełnego, zadowalającego uspołecznienia. Może tego
natomiast łatwiej dokonać grupa złożona z dzieci o różnych zainteresowaniach i
zdolnościach. Grupa rówieśnicza, czy klasa szkolna ma znaczenie, nie tylko dla
rozwoju procesów poznawczych, ale wpływa na wiele innych, istotnych spraw:

1. Grupa może w jakimś stopniu wpływać na zdrowie psychiczne
swoich członków. Jednostki izolowane w grupie, w przeciwieństwie do
akceptowanych, mają różne problemy psychologiczne wiążące się z ich zdrowiem
psychicznym. W niektórych przypadkach izolowani mogą się nawet stać nieletnimi
przestępcami.

2. Grupa przekazuje wartości, postawy, normy, itp.

3. Grupa może uczyć swoich członków zachowań społecznie
niepożądanych, takich jak zachowania agresywne, używanie alkoholu czy
narkotyków.

4. Grupa rówieśnicza bywa często pierwszym źródłem wiedzy i
doświadczeń seksualnych.

5. W grupie typu klasa szkolna dzieci uczą się przyjmować
perspektywę innych, co jest bardzo ważne dla rozwoju moralnego.

6. W jakimś stopniu grupa wpływa na aspiracje swoich członków
w zakresie edukacji. Uczniowie bowiem często wybierają określona szkołę czy
kierunek studiów z zależności od tego, co mówią i robią inni.

Odrzucanie lub pomijanie ma różny wpływ
na dziecko, w zależności czy jest samotnikiem dobrowolnym czy niedobrowolnym.
Najczęstszymi ofiarami odrzucenia lub ignorowania są jednak dzieci nowo
zamieszkałe w sąsiedztwie, nie należące do żadnej grupy, upośledzone fizycznie,
takie, które nie mogą dotrzymać kroku rówieśnikom, lub dzieci egocentryczne w
swoich zainteresowaniach, mające mało do zaoferowania grupie.

Najpoważniejsze zagrożenie dla rozwoju
społecznego stanowią uprzedzenia i antyspołeczne zachowanie się dojrzewającego
dziecka, doprowadzają one bowiem do złej opinii otoczenia o nim i negatywnego
pojęcia własnego „ja”. Odbiegający od
przeciętnej przebieg dojrzewania seksualnego jest szczególnie niebezpieczny dla
właściwej socjalizacji, ponieważ jego skutki w przystosowaniu psychicznym i
społecznym dziecka mają tendencję do utrzymywania się.

Uczestniczenie w życiu społecznym zależy
od dojrzałości człowieka. Na tym polu młodzież się dopiero przystosowuje,
wpajając sobie odpowiednie normy i wzorce.
W miarę rozwoju uczuć, powstają potrzeby ich realizacji na gruncie wyższym (np.
patriotyzm, albo uczucia estetyczne, które wyrażają się w zwiększonej
wrażliwości na sztukę albo na piękno). Nastroje emocjonalne mogą podlegać wpływom
epoki, w jakiej żyje młody człowiek. Kilkanaście lat temu mentalność młodzieży
była inna, niż teraz. Zmiany zależą od takich czynników, jak rozwój mediów,
poglądów politycznych, mody, komputeryzacji, itp.

Kiedy następuje przemiana fizyczna i
psychiczna dziecka, kształtuje się w nim wola, czyli świadoma działalność. We
wczesnym okresie dorastania, pojawia się tzw. przekora czyli krnąbrność i
nieposłuszeństwo wobec dorosłych. Dziecko próbuje wtedy dać do zrozumienia, iż
to ono ma rację, nawet jeśli jest to dla niego niekorzystne. Zjawisko to trwa
przez cały okres dojrzewania i nie ma dokładnej granicy. Dziecko stara się
jednak kształtować swoją wolę, tak aby osiągnąć ideał upatrzonej osobowości,
czy w dążeniu do np. odporności na ból, poprzez pozbawianie się określonych
form przyjemności. Ten proces następuje jednak dopiero u szczytu dojrzewania,
czyli w wieku 17/18 lat.

Powyższy proces może prowadzić do
kryzysu autorytetu rodziców.
Młodzież zaczyna sama rozumieć i interpretować świat wedle swojego uznania,
które staje się najwyższą wartością, bez względu na normy czy zasady. Warto by
tu dodać, iż często dorośli próbują odizolować dziecko od otoczenia, którego
sami się boją, nie bacząc na fakty, lecz intuicyjnie.

W wieku 18 lat kończy się okres dojrzewania
i następuje faza młodzieńcza . W latach 60-tych badacz A. Cole wymienił
dziewięć dziedzin, w których te zmiany zachodzą:

- dojrzewanie emocjonalne,

- wzrost zainteresowania płcią przeciwną,

- dojrzewanie społeczne,

- ucieczka spod kontroli domu,

- dojrzewanie intelektualne,

- wybór zawodu,

- używanie wolnego czasu,

- filozofia życia,

- identyfikacja samego siebie.

Kończąc charakterystykę okresu
dojrzewania, należy wspomnieć o trudnościach wychowawczych. Bowiem nie wszyscy
dorastają wedle oczekiwanych norm i zasad. Trudności wychowawcze rozpoczynają
się od negacji woli rodziców, od braku uprzejmości wobec nich do aroganckiego
zachowania, ślepego uporu opartego na zasadzie przekory. Przyjmowanie przez
dziecko pewnego światopoglądu, który nie ukazuje świata w neutralnym świetle,
prowadzi do zaburzeń psychiki, a nauczenie młodego człowieka nowych zasad
świata musi polegać na całkowitym zanegowaniu i zburzeniu starego
światopoglądu. Na początku prowadzi to do osamotnienia dziecka w świecie, które
czuje się zagubione. Dlatego też zasady kulturowe powinny być przyjmowane z
dużą ostrożnością przez młodzież.

Dorastanie jest tym okresem, w którym
ujawniają się wszelkie nieprawidłowości w rozwoju, który ma doprowadzić młodego
człowieka od stanu bycia dzieckiem i wprowadzić go w dorosłe życie. Jest
to okres przemian, często
nieprzewidzianych, ale prawie zawsze prowadzących do całkowitej kontroli nad
własnym „ja” i własnym życiem.

CZĘŚĆ GRUGA

Opis osoby.

Krystian S. ma 14 lat. Wyglądem
zewnętrznym nie różni się od rówieśników. Jest przeciętnego wzrostu, ma drobne
problemy z trądzikiem młodzieńczym. Jest wrażliwym chłopcem, raczej cichym i
nieśmiałym. Nie ma rodzeństwa. Najczęściej przebywa w otoczeniu dorosłych
ludzi, przeważnie rodziny. Dobry kontakt ma z 27 kuzynem, nie mieszkającym
jednak w tej samej miejscowości. Krystian od 6 miesięcy mieszka w mieście
wojewódzkim. Jego ojciec otrzymał propozycję pracy i dlatego wraz rodziną,
przeprowadzili się. Przedtem mieszkali w małym miasteczku. Nadmienię, że
rodzice mają wykształcenie wyższe i pracują w swoich profesjach.

Na osiedlu, gdzie mieszkają jest wielu
rówieśników Krystiana, jednak on nie kontaktuje się z nimi.

Opis niedostosowania.

Krystian w szkole nazywany jest „nowym”.
Nie umie sobie z tym poradzić. Ma wrażenie, że nikt go nie lubi. Nie uśmiecha
się, nie zabiera głosu na lekcjach. Na przerwach stoi przy ścianie, na uboczu.
Jego samoocena jest bardzo zaniżona, ma on poczucie, że jest inny od grupy.

Osoby z negatywną samooceną funkcjonują
źle. Przede wszystkim nie wykorzystują szans na osiągnięcie sukcesu tam, gdzie
mają ku temu predyspozycje. Niska samoocena podpowiada im bowiem, że lepiej
takich prób nawet nie podejmować. Poza tym często generalizują konsekwencje
porażki na wszelkie aspekty swego funkcjonowania i nie uruchamiają mechanizmu
autoafirmacji. Co gorsza, stosują także inne destruktywne techniki radzenia
sobie z zagrożeniem. Aby obronić i tak już relatywnie niską samoocenę,
usiłują nieźle wypaść w porównaniu do
innych osób. Żeby to osiągnąć, uciekają się do oczerniania ich i przypisywania
im różnych negatywnych atrybutów. Starają się też wytłumaczyć sobie swoje
porażki wrogością zewnętrznego świata społecznego, demonstrując negatywne
postawy wobec innych ludzi i zamykając się przed nimi.

Klasa nie interesuje się nim, jest od dla niej
małowartościowy, ponieważ nic „nie wnosi” do zespołu. Chłopiec nie bierze
udziału w imprezach klasowych, szkolnych – symuluje chorobę, rodzice piszą mu
usprawiedliwienia, nie domyślając się przyczyn złego samopoczucia, akurat przed
ważnymi wydarzeniami w szkole. Pogorszenie w nauce jest banalizowane. Dorośli,
zwracają tylko chłopcu uwagę, że jest leniwy. Krystian od pewnego czasu zaczął
się zamykać w pokoju, nie zważa na wołania rodziców. Na pytania odpowiada
zdawkowo „nie wiem”, „nic”. Chłopiec cały dzień spędza przy komputerze. Bardzo
się interesuje sprawami techniki, zagadnieniami komputeryzacji. Zauważa się
tutaj, znamienne zastąpienie kontaktu z rówieśnikami – kontaktem z komputerem.
Rodzice zauważyli problem w momencie, kiedy ich syn zaczął wybuchać złością,
przejawami złych emocji, nawet wybiegał płacząc z pokoju. Takie sytuacje miały
miejsce podczas namawiania Krystiana do wyjścia na podwórko czy podczas wyrażania
pretensji o jego nieustanną pracę z komputerem.

Nieśmiałość w wieku lat 14 nie powinna
mieć takiego nasilenia jak w omawianym przypadku, „spada” ona raczej do zera.
Kulminacyjny moment tego stanu przypada u chłopców na 12 rok. U Krystiana ma on
bardzo silny wyraz, co uniemożliwia mu dobre funkcjonowanie, nie tylko w grupie,
ale w ogóle.

Omawiany chłopiec stał się osobą
antyspołeczną. Wie, czego grupa od niego oczekuje, lecz na skutek swych
antagonistycznych postaw w stosunku do innych ludzi ignoruje, lekceważy
panujące zwyczaje. W rezultacie stał się osobą izolowaną. Nie ma przyjaciół
wśród rówieśników.

Rozróżnia się dwa rodzaje izolowanych:
1) dobrowolnie samotnych, którzy odsuwają się od grupy, ponieważ nie interesują
ich jej członkowie lub działalność; 2) samotnych nie z własnej woli (do których
należy omawiany chłopiec), odrzuconych przez grupę, chociaż chcieliby się z nią
identyfikować. „Subiektywnie” dzieci samotne nie z własnej woli mogą myśleć, że
grupa ich nie chce i same się od niej odseparowują. „Obiektywnie” natomiast są
one rzeczywiście odrzucane przez grupę.

To, jak wielki wpływ na rozwój dzieci
wywiera odrzucanie ich lub pomijanie przez grupę społeczną, zależy w pewnym
stopniu od tego, jak ważna jest dla nich aprobata i akceptacja społeczna. Na
przykład różne potrzeby mają samotnicy dobrowolni i niedobrowolni – pierwsi
mniejsze niż drudzy.

Negatywne konsekwencje psychologiczne
odrzucenia lub ignorowania przez rówieśników.

Dzieci źle przystosowane:

- są samotne, ponieważ ich potrzeby społeczne nie są
zaspokojone

- są nieszczęśliwe i niepewne

- wytwarzają niekorzystne pojęcie własnego „ja”, które może
prowadzić do zaburzeń osobowości

- są pozbawione możności nabywania doświadczeń niezbędnych w
procesie socjalizacji

- mają poczucie krzywdy, ponieważ są pozbawione przyjemności,
jakich zaznają ich rówieśnicy

- czasami próbują siłą wejść do grupy, a to powiększa
odsuwanie się grupy od nich i dalsze ograniczanie możności nabywania
umiejętności społecznych

- żyją w stanie niepewności co do tego, jakie są reakcje
społeczne w stosunku do nich, a to z kolei powoduje, że są lękliwe, nieśmiałe i
nadwrażliwe

- często dostosowują się w sposób niewolniczy, w nadziei, że
to wzmocni ich akceptację społeczną

Przyczyny niedostosowania.

Do najważniejszych czynników, jakie
złożyły się na obecną sytuację Krystiana, należą: wychowanie w otoczeniu dorosłych,
brak rodzeństwa, zmiana otoczenia w trakcie roku szkolnego, konieczność
szybkiego dostosowania się do nowych warunków.

Ten młody człowiek został wychowany w
atmosferze dorosłych osób. Kontakt z rówieśnikami ograniczony był do minimum,
ale jednak był. Autorytetem i osobą dla niego zaufaną był wspomniany na
początku 27-letni kuzyn. Bardzo ważny proces uspołecznienia w dzieciństwie
został zaniedbany. Dlatego teraz, po zburzeniu pewnego rodzaju stabilizacji
(mowa o przeprowadzce), tak trudno jest mu się dostosować do nowych warunków.
Krystian jest jedynakiem. To powoduje, że pozostawiony jest sam sobie. Nie może
porównać swego zmieniającego się ciała, swych reakcji na zmiany w zachowaniu z
bliską osobą, tym bardziej, że jak wspomniałam, nie miał należytego kontaktu z
dziećmi.

Po przeprowadzce do dużego miasta,
poczuł się zagubiony, nie mógł sprostać zadaniom jakie przed nim stanęły, m.in.
dojazd autobusem, nowe zasady panujące w szkole, przystosowanie się do nowych
sąsiadów. Niestety rodzice nie w porę zorientowali się co tak naprawdę wpływa
na zachowanie ich dziecka, zbyt zajęci sprawami zawodowymi.

Ważny czynnik to wejście do nowej klasy
w trakcie roku szkolnego, kiedy zespół przygotowywał się do Akademii z okazji
dnia patrona szkoły. Nauczyciel zbyt zajęty sprawami imprezy, „przeoczył”
wdrożenie nowego ucznia do zespołu klasowego.

Opis leczenia.

Terapia Krystiana S. musi obejmować
współpracę całego otoczenia, czyli rodziców, nauczyciela, pedagoga szkolnego
czy psychologa oraz zespołu klasowego, uprzednio odpowiednio przygotowanego
przez wychowawcę.

Pedagog poinformowany przez rodziców o
problemie ich syna, powinien zanalizować dokładnie sytuację. Przyczyn, które
miały źródło w przeszłości, jak jedynactwo, czy wychowanie w atmosferze
dorosłości, nie da się już usunąć.

Ważne jest uświadomienie dziecku,
dlaczego jest odtrącane przez klasę. Powinno wiedzieć, że to nie jest tylko
jego wina. Trzeba podnieść jego samoocenę, wskazać elementy, które są ważne i atrakcyjne w nim
samym.

Rola nauczyciela powinna polegać na:
rozmowie z uczniami, nie mającymi problemów w nauce; zorganizowaniu samopomocy
koleżeńskiej (ważny jest udział osób, które są naprawdę chętne do tego
przedsięwzięcia); wdrożenie Krystiana do czynnego udziału w życiu klasy;
zastosowanie konstruktywnych metod niesienia pomocy uczniom („otwieracze”, aktywne
słuchanie), np. za książką T. Gordona „Wychowanie bez porażek”. Krystian musi
się poczuć dobrze w szkole, istotne jest zaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa,
należy wytworzyć atmosferę serdeczności i życzliwości.

Rola rodziców. Ważne są rozmowy z synem,
poświęcanie mu więcej czasu, interesowanie się jego osiągnięciami, problemami,
a przede wszystkim przywiązanie uwagi do jego kontaktów z rówieśnikami. Moja
propozycja to zaangażowanie dzieci -znajomych rodziców, np. zorganizowanie
przyjęcia urodzinowego- niespodzianki, czy wspólnego wyjazdu na weekend z
całymi rodzinami. Aktywność społeczna chłopca ma szansę rozwinąć się po zapisaniu
go np. do klubu sportowego, kółka zainteresowań w szkole czy po wysłaniu go na
kolonię.

Niedostosowanie tego rodzaju, w
przedstawionym przeze mnie świetle, nie jest bardzo głębokie. Ważne jest, że
nie rozwiązany problem może się uwewnętrznić tak bardzo, że doprowadzi do
poważnego zaburzenia, możliwego do wyleczenia tylko w długiej i kompleksowej
psychoterapii.



zadbaj o swoje zdrowie