Praca rozumiana jest jako wartość uniwersalna, dzięki której powstają i funkcjonują wszystkie inne wartości.

Stanowi więc ona podstawowy miernik wartości
człowieka. Jan Paweł II kiedyś napisał: „...praca jest dobrem człowieka, dobrem
jego człowieczeństwa – przez pracę bowiem człowiek nie tylko przekształca
przyrodę, dostosowując ją do swoich potrzeb, ale także urzeczywistnia siebie
jako człowieka, a także poniekąd bardziej staje się człowiekiem”. Inaczej rzecz
biorąc można to wytłumaczyć w następujący sposób:

§ każdy człowiek ma prawo do pracy, a wszyscy co mają na to
wpływ powinni gwarantować realizację tego prawa,

§ każdy człowiek powinien uzyskać takie przygotowanie do
pracy i taki stan kompetencji, które zagwarantują mu szansę bycia podmiotem w
każdej sytuacji pracowniczej,

§ każdy pracujący ma prawo do pozyskiwania w drodze pracy
zawodowej minimum środków niezbędnych do
ludzkiej egzystencji jego i jego rodzinie,

§ bezrobocie godzi w istotę człowieka zdolnego i pragnącego
realizować swoje naturalne prawo do pracy.

Poglądy na pracę
jako dobro człowieka zmieniały się przez wieki. Obecnie coraz bardziej
uświadamiamy sobie, że praca polega na przekształcaniu dóbr przyrody i
przystosowaniu ich do zaspokojenia potrzeb ludzkich. W ustroju wspólnoty
zawodowej pracę traktowano jak konieczność życiową ciążącą na wszystkich
jednostkach dorosłych i sprawnych. W okresie niewolnictwa praca została
zepchnięta na barki niewolników. Była przedmiotem przymusu i pogardy wyższych
warstw społeczeństwa. W czasach feudalizmu pracę traktowano jako konsekwencją
grzechu pierworodnego lub też jako środek konieczny do utrzymania w zdrowiu
ciała i duszy. W czasach nowożytnych pracy człowieka zaczęto przypisywać różne
wartości w tym wartość moralną i ekonomiczną.

Bardzo poważnie nad rolą pracy
zaczęto myśleć w okresie pozytywizmu. Wtedy właśnie pozytywiści polscy głosili
dwa główne hasła „praca organiczna” oraz „praca u podstaw”. Praca organiczna
wywodziła się z teorii Herberta Spencera, który wskazał analogię pomiędzy
organizmem społecznym a żywym organizmem. Stwierdził iż prawidłowe
funkcjonowanie będzie zapewnione dopiero wtedy gdy będą właściwie działały
wszystkie organy. A więc by społeczeństwo osiągało coraz wyższe stadia rozwoju
muszą pomnażać swe bogactwa i doskonalić wszystkie dziedziny gospodarki i
kultury. Natomiast praca u podstaw kładła nacisk na konieczność należytego
wykształcenia i oświecenia wszystkich grup społecznych, traktowane jako
równouprawnione organy jednego organizmu. Ponieważ wieki ucisku i prześladowań
szczególnie negatywnie odbiły się na
warstwie chłopskiej, pozytywiści głosili postulat podniesienia poziomu oświaty
ogólnej i zawodowej wśród tej najbardziej zacofanej grupy społecznej.

W dzisiejszych czasach praca jest
czymś normalnym (brak pracy także zaczyna być na porządku dziennym), a pojęcie
praca zawodowa powszechnie jest uznawane za centralną kategorię kształcenia
zawodowego. Ogólnie rzecz biorąc praca jest to działalność ludzi
zorganizowanych w taki sposób aby doprowadziła do powstania wytworów społecznie
wartościowych i podnoszenia jakości życia wykonujących ją jednostek. Człowiek
wybierając pracę bierze pod uwagę wiele czynników, które mogą mieć znaczny
wpływ na jego przyszłość. Jako główne można wymienić:

§ praca powinna być sensowna, potrzebna i użyteczna

§ praca powinna być godna i wolna

§ praca powinna być wydajna i efektowna

§ praca powinna być dokładna

§ praca powinna być oszczędna i gospodarna

§ praca powinna być dobrze nagradzana

§ praca powinna być szanowana

§ praca powinna być wykonywana w warunkach godnych człowieka

§ praca powinna być bezpieczna i dostosowana do właściwości
człowieka

§ praca powinna rozwijać i dowartościowywać wykonawcę

§ praca powinna uszlachetniać przyrodę i społeczeństwo

W dzisiejszych
czasach jest ogromna walka o pracę. Bezrobocie sięga wysokich pułapów więc w
większości przypadków człowiek nie ma wielkiego wyboru w podjęciu pracy,
dlatego też powyższe czynniki w niewielu przypadkach mogą być analizowane przez osoby dokonujące wyboru. Dlatego jeżeli
człowiek dostaje pracę to zazwyczaj ją szanuje i ma do niej pozytywny stosunek,
choć nie zawsze się to zdarza.

W pracy zawodowej ważna jest także
motywacja. Według amerykańskiego psychologa pracy A.H.Maslowa motywacja
człowieka to hierarchia sześciu grup potrzeb:

1. Fizjologicznych
– potrzeby powietrza, wody, jedzenia i płci.

2. Bezpieczeństwa –
potrzeby pewności, porządku, braku lęku lub zagrożenia, bezpieczeństwo
społeczne i fizyczne.

3. Społeczne –
potrzeby przynależności i miłości.

4. Szacunku –
potrzeby osiągnięć, uznania dla samego siebie oraz szacunku ze strony innych.

5. Samourzeczywistnienia
– potrzeby samorealizacji i rozwoju własnego potencjału, wiedzy i rozumienia.

6. Estetyczne –
potrzeby rozumienia piękna i brzydoty, urabiania poczucia estetyki.

Według A.H.Maslowa
warunkiem pojawienia się każdej kolejnej potrzeby jest zaspokojenie potrzeby
stojącej niżej w hierarchii. Każda potrzeba fizjologiczna musi więc być choć
częściowo zaspokojona, zanim dana osoba zapragnie zaspokojenia potrzeb wyższego
rzędu. Praktyczne wnioski wynikające z tej teorii dla motywacji w zakładach
pracy są liczne. Podstawowe fizjologiczne potrzeby pracownika muszą być
zaspokojone za pomocą płacy wystarczającej do nakarmienia, zapewnienia
mieszkania oraz ochrony pracownika i jego rodziny. Istotne jest zagwarantowanie
bezpiecznego miejsca pracy, właściwych zachęt do pracy, poczucia przynależności
czy możliwości rozwoju.

Kolejnym ważnym punktem jest
zadowolenie z pracy. Wiadomo, że jeżeli jedna z powyższych potrzeb (motywacji)
nie będzie spełniona, to od razu zadowolenie z pracy będzie mniejsze, co wiąże
się z wydajnością pracy. Pewna grupa badaczy amerykańskich ustaliła następujące
czynniki , które powodują zadowolenie z pracy:

1. Rozumienie
wartości z pożytku wykonywanej pracy, przekonanie, że się robi coś co warto
robić.

2. Zaufanie do
kierownictwa, które zna się na rzeczy i ma właściwy stosunek do podwładnych.

3. Świadomość
uczestnictwa w ważnej pracy oraz zaufanie własnej grupy roboczej.

4. Poczucie
własnego znaczenia dla pracy.

5. Sprawiedliwa i
słuszna płaca, wystarczająca na przyzwoite utrzymanie.

6. Perspektywy
awansu, możliwości wykazania się zdolnościami i podwyższania kwalifikacji.

7. Stałość pracy.
Opieka na wypadek choroby i starości.

8. Świadomość tego
co się dzieje w zakładzie Liczenie się ze zdaniem podwładnych.

9. Dobre warunki
pracy, sprawny sprzęt i narzędzia.

Praca pełni podstawową rolę w życiu
człowieka. Wiedzą o tym nawet dzieci , bowiem od najmłodszych lat znają stare
polskie powiedzenie „Bez pracy nie ma kołaczy”. Człowiek pracuje, zarabia, utrzymuje
rodzinę – jest zadowolony. Choć nie zawsze zdarza się że pracownicy są
zadowoleni z tego co robią. Ale związane jest to przecież z ich przyszłością
ponieważ nie pracując nie będą mogli zapewnić jej ani sobie ani swoim bliskim.