Dzieci
niewidome od urodzenia bądź od wczesnego dzieciństwa powinny być jak
najwcześniej objęte specjalistyczną opieką pedagogiczną, a żeby zapobiec
opóźnieniom rozwoju, niepożądanym nawykom ruchowym oraz, grożącej im izolacji
społecznej. Dlatego wszystkie te dzieci powinny być objęte wychowaniem
przedszkolnym jako pełno sprawne. Trzeba tylko im zapewnić szczególną opiekę ze
względu na trudności orientacyjne.

Kształcenie niewidomych
zapoczątkował pierwszy tyflopedagog francuski – Valentin Hauy, wynalazca
wypukłego alfabetu dla niewidomych, i założyciel pierwszej szkoły dla dzieci
niewidomych, gdzie za pomocą książek z wypukłym drukiem uczył niewidomych
czytania, a w ślad za tym pisania, rachunków, języków, historii, geografii,
matematyki, muzyki, a następnie kształcił ich w sztukach, rzemiośle, by
pożytecznie ich zatrudnić dla osiągnięcia lepszych warunków życiowych.

Obecnie istnieją następujące formy
kształcenia dzieci niewidomych i słabo widzących:

- kształcenie
oparte na współpracy z nauczycielem (dziecko nie uczy się w ogólno dostępnej
klasie publicznej, lecz korzysta z pomocą nauczyciela z różnych pomocy
tyflodydaktycznych).

- prowadzenie
gabinetów wyrównawczych (dziecko uczy się w szkole publicznej, a w miarę
potrzeby korzysta ze specjalnie wyposażonego gabinetu).

- klasy
specjalne (część lekcji wspólnych z dziećmi widzącymi, a część – wymagających
specjalnych technik – oddzielnie).

- szkoły
specjalne

- kształcenie
zintegrowane z dziećmi widzącymi.

Czynnikiem, który w decydującym stopniu wpływa na wyniki
kształcenia, jest u słabo widzących stan wzroku, gdyż nauczanie w szkołach dla
słabo widzących prowadzi się za pomocą technik wymagających wzroku. Dlatego
ustalenie kryteriów okulistycznych jest podstawowym problemem przy
kwalifikowaniu uczniów do odpowiednich form kształcenia specjalistycznego . W
kształceniu dzieci niewidomych i słabo widzących stosowane są specjalne środki
dydaktyczne przystosowane do wzrokowych możliwości uczniów. Są to: druki o zwiększonych
literach, układanki literowe, epidiaskopy, rzutniki, grafoskopy, monitory
telewizyjne do przenoszenia na ekran tekstów drukowanych pismem zwykłym,
magnetofony, taśmy magnetofonowe, pismo Braillea, a ostatnio nawet komputery.

Zasada
poglądowości w nauczaniu

niewidomych.

Związek pierwszego
układu sygnałowego z wdrażaniem zasady poglądowości.

Pierwszy układ
sygnałowy umożliwia tę działalność poznawczą człowieka, która następuje podczas
bezpośredniego kontaktu z poznawanym przedmiotem. Na skutek działania
pierwszego układu sygnałowego powstają więc wrażenia, spostrzeżenia,
wyobrażenia i myślenie konkretno – obrazowe. Nauczanie biorące za podstawę
pierwszy układ sygnałowe odbywa się dzięki percepcji konkretów i zjawisk, a nie
ich symboli, którymi są słowa. Analiza i synteza oraz odruchy warunkowe
powstają jako reakcja na wszelkie bodźce z wyjątkiem słownych. Potrafimy więc
odróżnić od siebie podobne dźwięki, siłę światła, nasycenie barw czy wielkość
przedmiotów. Ponieważ każdy analizator odbiera tylko określone bodźce, dlatego
podczas analizy musi zachodzić współpraca między analizatorami. Synteza łączy
poszczególne punkty pobudzania w korze mózgowej, umożliwiając całościowe ujęcie
danego przedmiotu, natomiast analiza rozdrabnia to ujęcie i w ten sposób
umożliwia uściślenie i precyzję wrażenia o tym, co obiektywnie zawarte jest w
konkrecie.

Poszerzenie wiedzy
możliwe jest tylko dzięki sprawnemu działaniu drugiego układu sygnałowego za
pomocą którego powstają pojęcia dla pełnego i właściwego poznania. Procesu
kształcenia nie można jednak opierać tylko na konkretach ani, tylko na słowach.
Realizacja zasady poglądowości w kształceniu dzieci niewidomych ma właśnie
łączyć pracę obu układów, pamiętając o pozostałych zmysłach (dotyk, słuch,
powonienie, smak).

Wskazówki
metodyczne.

Podczas nauczania
poglądowego konieczne jest powtarzanie.
Dotyczy ono zarówno powtarzania demonstracji pomocy poglądowych jak i wyjaśnień
słownych, szczególnie gdy przerabiany materiał na lekcji jest uczniom zupełnie
nieznany, a ich doświadczenie zmysłowe ograniczone.

W celu przezwyciężenia
generalizacji informacji konieczne jest porównywanie
konkretów. Odróżnienie cech ściśle wiąże się z porównywaniem. Następuje
wówczas, gdy kilkakrotnie porównujemy ze sobą podobne konkrety. Uczeń wówczas
łatwo dochodzi do wniosku, które szczegóły są podobne, a które różne.
Aktywizują się wówczas procesy myślenia, gdyż rozwiązujemy konkretny problem.
Należy pamiętać o stopniowaniu trudności czyli zaczynamy od konkretów mało
podobnych a kończymy na bardzo podobnych.

Następnie stosujemy
konieczność wzmacniania wiadomości
która ściśle związana jest z powtarzaniem. W nauczaniu trzeba co pewien czas
powracać do przerobionego materiału stosując przy tym konkrety i opisy słowne,
aby wzbogacić dzieciom wyobrażenia i wiedzę o świecie w którym żyją.

Bibliografia

Dykcik W. (red), Pedagogika specjalna. UAM, Poznań 2001.

Hulek A. (red), Pedagogika rewalidacyjna. PWN, W-wa 1988.

Sowa J., Pedagogika specjalna w zarysie. Wyd. Oświatowe FOSZE,
Rzeszów 1997.

Sękowska Z., Wprowadzenie do pedagogiki specjalnej. WSPS, W-wa
1998.