Podmiotowość w wychowaniu

Posted by nauka on nie., 03/16/2008 - 10:24


1.Ogólne pojęcie
podmiotowości:

Podmiotowość wg. K. Wieleckiego nie ma zbyt
długiej historii. Pojawiało się w wystąpieniach różnych myślicieli, humanistów,
i moralistów mimo to nie od razu stało się faktem społecznym, kategorią
ideologiczną, czy podmiotem analiz teoretyczno-empirycznych dyscyplin naukowych.

W filozofii gdzie podmiotowość zdaniem
P. Sztompki oznacza-przeciwieństwo reifikacji, uprzedmiotowienia
jednostki, odrzucenie mechanistycznej
teorii odbicia i podkreślenie czynnej roli poznającego rozumu.

W socjologicznym znaczeniu podmiotowość
jest to istotny wpływ działań ludzkich na kształt struktury społecznej. Od tego
sensu wywodzą się znaczenia pochodne jak podmiotowość jednostek, klas, ruchów
społecznych rozumiana jako zdolność do wywierania wpływu na kształt struktury
społecznej, lub podmiotowość społeczeństwa rozumiana jako podatność struktur społecznych na tego
rodzaju wpływy.

W psychologii K. Korzeniowski wyróżnia 3
momenty rozumienia ludzkiej podmiotowości. Pierwszym jest przekształcenie
świata (realne dokonywanie zmian), drugim jest świadomość tej działalność a trzecim odrębność i autonomia. Aby ktoś
mógł być uznany za podmiot nie wystarczy, że działa w sposób świadomy, ale musi
być źródłem owego działania i opierając się na systemie znaczeń określić jego
kierunek.

2.Pedagogiczny
aspekt podmiotowości:

Podmiotowość w aspekcie pedagogicznym ma nie tylko sens
teoretyczny, ale przede wszystkim praktyczny. W sensie teoretycznym pedagogika
jest nauką współdziałającą z innymi dyscyplinami społecznymi (psychologią i
socjologią) oraz korzysta z ich dorobku w tym zakresie. Ważniejsze wydaje się
być właściwe rozumienie i realizowanie idei podmiotowości w działalności
pedagogicznej oraz określenie warunków uzyskania wysokiej sprawności
podejmowanych w tej mierze działań. Podmiotowość dla licznej grupy
pedagogów (reprezentantów pedagogiki
tradycyjnej) wyraża się częściej w aktywności własnej wychowanka w procesie
wychowania, rzadziej konieczności kontaktu psychicznego i zrozumienia między
wychowawcą a wychowankiem.

3.Wychowanie
podmiotowe:

Wychowanie podmiotowe to takie, które sytuację wychowawczą,
wyznaczoną zawsze układem ludzi rzeczy i zadań traktuje jako sytuację
dwupodmiotową,

4. Cechy
podmiotowej sytuacji wychowawczej:

w sytuacji tej podmioty wychowania (wychowanek i wychowawca)
włączają się wzajemnie w linie własnych działań i stają się równoważnymi
aktorami (M.Kofta). Wyznacznikiem podmiotowego charakteru sytuacji wychowawczej
jest względna równowaga prawa do aktywności wychowawcy i wychowanka. Zadania
wykonywane przez wychowanka nie dominują nad nim, a wychowawca godzi się na
ograniczenie swej podmiotowości podmiotowością wychowanka.

5.Rola aktywności
wychowanka:

Aktywność wychowanka jest rozwijana przez niego wg jego własnych,
osobistych wartości i standardów. Aktywność jest tu szczególnym rodzajem
regulacji stosunków człowieka z otoczeniem opartym na poczuciu sprawstwa,
kontroli nad otoczeniem i nad samym sobą (K. Korzeniowski)

6. Co oznacza
zasada podmiotowości w wychowaniu:

Zasada podmiotowości w wychowaniu nie oznacza tworzenia warunków
dla wszelkiej aktywności wychowanka, lecz takiej aktywności wychowanka, która
pochodzi z własnego wyboru, obejmuje prawo szukania możliwych sposobów
rozwiązań i własnej oceny sposobu wykonania
zadania i osiągniętego wyniku. Natomiast wychowawca stwarza szerokie pole do
własnej aktywności, twórczości i działa w zgodzie z własnymi wartościami.

7.Miara
skuteczności wychowania podmiotowego:

Miarą skuteczności pracy wychowanka nie są cechy wychowanków, lecz
wysiłki i pomysłowości włożona w dostarczenie im wartościowych przeżyć (
A.Gołąb)

8. Def.
orientacji podmiotowej:

Podmiotowość jako cel wychowania sprowadza się do świadomego
kształtowania orientacji podmiotowej. Natomiast orientacja podmiotowa

zdaniem M. Kofty jest to nastawienie na aktywność sprawczą
obejmującą składniki.

9. Składniki
orientacji podmiotowej:

-generatywność; skłonność
do spontanicznej emisji zachowań oraz tendencję do wypróbowania nowych
schematów myślenia i działania.

-optymizm; nastawienia jednostki na wydarzenia pozytywne,
oczekiwanie sukcesu

-zaufanie; do siebie, czyli wiara we własne siły

-selektywność; wyrażająca się jasnym zdecydowanym wartościowaniem,
ukierunkowaniem na pewne aspekty otoczenia

-poszukiwanie przyczynowości; wykrywanie związków przyczynowych
między zjawiskami, zwłaszcza między własnym zachowaniem a możliwymi
następstwami.

10.Proces
kształtowania orientacji podmiotowej:

Jest to proces długotrwały i trudny. Odbywa się przez generowanie
i strukturalizację doświadczeń zdobywanych przez wychowanka. Im częściej
wychowanek będzie miał prawo do swobodnego wyboru własnych działań, ról i
częściej będzie motywowany wewnętrznie do działania tym większe będzie poczucie
jego wolności w sytuacjach wyboru i poczucie odpowiedzialności za wybrane
działanie.

11.Poczucie
podmiotowości:

Jest to poczucie przez jednostkę ludzką sprawowania kontroli poznawczej i sprawczej rzeczywistości
opartej na jej własnych kategoriach (celach, wartościach) w stopniu nie
wywołującym dysonansu z jej własnymi standardami kontroli. Człowiek przekonany
o własnej podmiotowości spostrzega siebie jako element dający się wyodrębnić z
otoczenia, określić granice między „ja” a „nie-ja”, wskazać związki między „ja”
i światem, a także własną osobowościom i aktywnością (W.Łukaszewski).

12.Cechy
podmiotu wg. K. Wieleckiego:

Podmiotem jest ten kto:

pełni pewną rolę społeczną, kieruje swoimi stanami psychicznymi i
aktywnością, ma wpływ na zdarzenia, pozostaje w procesie samodoskonalenia się,
rozszerza zakres swojej podmiotowości i podmiotowości środowiska społecznego i
ułatwia realizację podmiotowości drugiemu człowiekowi.