Płeć mózgu

Wstęp

Kobiety i mężczyźni zdecydowanie różnią
się od siebie, choć obie płcie przynależą do tego samego gatunku – Homo
sapiens.
Te różnice nie dotyczą tylko budowy ciała, ale przede wszystkim mózgu,
najważniejszego narządu dla ludzkich emocji i działań, co daje w efekcie każdej
z płci odmienne spostrzeżenia, preferencje, zachowania.
Przez ostatnie dziesięciolecia naukowcy szukali odpowiedzi na pytanie :
co konkretnie różni obie płcie ? I tak, lekarze, przyrodnicy, psychologowie i
socjologowie pracując niezależnie od siebie dokonali wielu odkryć, które
zebrane razem tworzą obraz uderzającej wręcz asymetrii płciowej.
Nadszedł więc czas, by zburzyć społeczny mit, że kobieta i mężczyzna
mogą wymieniać się rolami, bo są pod każdym względem tacy sami. I jeżeli tylko
kobiety i mężczyźni zaakceptują swoją odmienność, będą żyli szczęśliwiej,
lepiej się będą rozumieć, bardziej kochać i urządzać świat z lepszym skutkiem.

Genetyczna i
hormonalna determinacja płci

Genetyczna determinacja płci zaczyna się dopiero w sześć, siedem tygodni
po zapłodnieniu. Wtedy to właśnie zaczyna się kształtować mózg według męskiego
lub żeńskiego wzorca.
Jak wiemy, wraz z genami przekazywanymi
przez rodziców otrzymujemy zakodowany projekt naszych indywidualnych cech. Ale
geny odpowiedzialne są również za to kto z nas jest mężczyzną a kto kobietą.
Kobiety różnią się od mężczyzn i to każdą
nawet mikroskopijną komórką, a jest tak dlatego, że każda z nich ma inny zestaw
chromosomów zależny od płci.

Małgorzata Wypych Strona 1

Płeć
mózgu

Każdy z nas w momencie zapłodnienia
otrzymuje od rodziców po 23 chromosomy, czyli razem liczba ich wynosi 46.
Spośród nich 44 ( czyli 22 chromosomy od matki i 22 chromosomy od ojca ) łączą
się w pary i determinują określone cechy cielesne, takie jak kolor oczu czy
kształt nosa. Natomiast zupełnie inną rolę pełni ostatnia para chromosomów. Są to tzw.
chromosomy płciowe.
Matka wnosi do komórki jajowej chromosom X.
Jeżeli ojciec wniesie w procesie zapłodnienia także chromosom X, wtedy powinno
narodzić się dziecko płci żeńskiej.
Natomiast, jeżeli
plemnik wniesie chromosom Y, powinien narodzić się chłopiec.
Jednak nie same chromosomy decydują o płci
dziecka. Znaczną rolę odgrywa tu również obecność lub nieobecność drugiego
determinującego płeć czynnika – hormonów.
Niezależnie od genetycznej natury zarodka,
płód ukształtuje się jako męski tylko wówczas, gdy obecne będą hormony męskie,
a kształt żeński przyjmie jedynie w przypadku, gdy hormony męskie będą
nieobecne. Dowiodły tego badania nad osobami, które miały dziedzicznie
zaszczepione nieprawidłowości rozwojowe.
Otóż badania te
wykazały, że to właśnie męskie hormony są decydującym czynnikiem determinującym
płeć. I tak, płód płci żeńskiej genetycznie XX, który poddany zostanie
działaniu hormonów męskich po urodzeniu będzie wyglądać jak noworodek płci
żeńskiej. Jednakże jeżeli wszystko dzieje się normalnie, to według projektu XY
płód rozwija się w chłopca, a według projektu XX płód rozwija się w
dziewczynkę.
Mniej więcej w sześć tygodni po
zapłodnieniu tożsamość płciowa zostaje ostatecznie określona i wtedy już płód
męski, genetycznie XY, wykształca specjalne komórki, produkujące hormony męskie
– androgeny, w tym najważniejszy z nich – testosteron. Owe hormony stymulują
rozwój narządów męskich i „polecają” ciału, by nie rozwijało narządów żeńskich.
Podobnie, w tym samym czasie, jeżeli jest genetycznie żeński XX, jego narządy
płciowe rozwijają się jako żeńskie, gonady nie wytwarzają znaczących ilości
hormonu męskiego i w rezultacie rozwija się niemowlę płci żeńskiej.

Małgorzata Wypych Strona 2

Płeć
mózgu

Tożsamość płciowa mózgu jednak zaczyna się
kształtować dopiero po pewnym czasie.
Jeżeli płód jest
genetycznie żeński, wówczas podstawowy schemat mózgu nie ulega żadnym
zasadniczym zmianom. Zatem, naturalny model mózgu, jak się wydaje jest żeński.
W normalnych warunkach mózg dziewczynek rozwija się według schematu żeńskiego.
Inaczej dzieje się z chłopcami. Tak jak
wykształcenie się narządów męskich zależało od obecności hormonu męskiego, tak
też do zmiany naturalnej żeńskiej struktury mózgu na schemat męski potrzebne
jest również działanie tego hormonu.
W czasie, gdy kształtuje się mózg na
kształt męski, płód płci męskiej poddany zostaje działaniu czterokrotnie
wyższej dawki hormonu męskiego niż w ciągu całego okresu niemowlęcego i
dziecięcego. Mogą jednak nastąpić zaburzenia w rozwoju mózgu. Płód męski może
mieć dostateczną ilość hormonów męskich do prawidłowego rozwoju narządów
płciowych, jednak narządy te mogą nie być w stanie wytworzyć dodatkowo takiej
ilości hormonów męskich, aby mógł prawidłowo rozwinąć się w mózg według
męskiego schematu. Mózg takiego dziecka ma żeński schemat, ale w męskim ciele.
W taki sam sposób płód żeński może zostać poddany działaniu hormonu męskiego,
czego efektem będą narodziny dziecka z kobiecym mózgiem w męskim ciele.
Naukowcy, m.in. dzięki badaniom na
zwierzętach doszli do tego, że mózg uzyskuje swoją płeć już w łonie matki.
Dowodem na to mogą być wyniki badań przeprowadzonych na szczurach, które mają,
podobnie jak ludzie, geny, hormony i centralny system nerwowy. Inaczej jest
jednak u szczurów z rozwojem mózgu. Otóż mózg tego gryzonia nie rozwija się tak
jak ludzki w łonie matki, lecz osiąga swój ostateczny kształt dopiero po
narodzeniu. Dlatego też możemy łatwiej obserwować rozwój szczura i wpływać na
jego przebieg.
I tak, jeżeli wykastrowano szczura – samca
dopiero po narodzeniu, stawał się szczurem – samicą, tzn. jego zachowania były
typowe dla samic.

Małgorzata Wypych Strona 3

Płeć mózgu

Taki bezpłciowy
szczur był dużo mniej agresywny niż inne samce, a nawet czyścił i lizał inne
szczury jak matka. Im później kastrowano szczura, tym mniej kobiece były jego
zachowania, ponieważ im dłużej mózg poddawany był wpływowi hormonów męskich,
tym bardziej jego budowa będzie odpowiadała męskiemu wzorcowi. Ale kiedy minie
krytyczny moment w rozwoju mózgu, żadne dawki hormonu męskiego nie spowodują,
że szczur odzyska swą męską tożsamość. W dodatku, jeżeli takiemu szczurowi
wstrzykiwano w wieku dojrzałym hormony żeńskie, jego seksualne zachowania były
takie jak u samicy, czyli np. w obecności samców szczur ten wyginał grzbiet w
sposób typowy dla samicy gryzoni. Jest to zatem przykład szczura – samca z
mózgiem samicy.
Podobnie jest też z nowonarodzoną samicą,
podaną działaniu hormonów męskich. Samica pod wpływem takiego zastrzyku będzie
zachowywać się jak samiec, będzie bardziej agresywna i będzie próbowała wspinać
się na szczury – samice. Jeżeli natomiast wstrzyknie się takiemu szczurowi
hormon żeński, wówczas nic się nie stanie.
Na podstawie tych badań i obserwacji można
dojść do wniosku, że rozwijającemu się mózgowi męskiemu niezbędne są męskie
hormony, aby mógł się on uformować według wzorca męskiego. Natomiast, by mózg
miał wzorzec żeński, męskie hormony nie powinny się pojawiać w trakcie jego
rozwoju. Rozwinięty już mózg żeński odporny jest na dawki hormonów męskich i
rozwinięty mózg męski odporny jest już na dawki hormonów żeńskich. Znaczy to,
że raz uformowany mózg ma strukturę męską lub żeńską nie zmienia się już pod
wpływem hormonów płci przeciwnej.
W dalszych badaniach, badaniach podwzgórza
naukowcy stwierdzili różnice w strukturze sieci komórek nerwowych w mózgu
samców i samic. A mianowicie:
- różnice w długości niektórych połączeń
komórek nerwowych
- odmienny schemat odgałęzień
- odmienne trasy, którymi substancje
chemiczne ( hormony ) docierają do rozmaitych miejsc przeznaczenia w mózgu.

Małgorzata Wypych Strona 4

Płeć
mózgu

Następnie, w toku kolejnych badań ujawniły
się jeszcze dalsze różnice w mózgu między płciami.
Jak wiadomo kora mózgu otacza jak łupina
obie półkule i w niej znajdują się główne ośrodki, które kierują stosunkowo
skomplikowanymi zachowaniami. Okazało się, że łupina ta jest u samców grubsza
niż u samic, ale tylko po prawej stronie, bowiem po lewej stronie z kolei
grubsza jest u samic.
Inne badania, nad pewnymi gatunkami
ptaków śpiewających wykazały, że to samce śpiewają a samice nie. Można wykazać,
iż zdolność do śpiewu zależy od występowania lub braku hormonu męskiego. Samicę
zięby i kanarka można skłonić do śpiewu wstrzykując im hormon męski –
testosteron. Także w tym przypadku pod mikroskopem widoczne są różnice w
układzie komórek mózgowych. Jednakże poddany działaniu hormonu męskiego mózg
samiczki zięby uzyskuje potrzebne neurony, a z nim dar śpiewu.
Mózgi samców i samic ssaków od gryzoni do
naczelnych, w których wykryto hormonalnie kontrolowane różnice poziomu
rozmaitych neurohormonów, połączeń nerwowych, a także masy komórek i ich jąder
w mózgu, stanowią silny argument za tym, że podobny dymorfizm płciowy struktury
i funkcji istnieje także w mózgach ludzkich.

Wpływ
hormonów męskich na rozwój mózgu i zachowanie ludzi

Zespól nadnerczowo – płciowy powoduje w
okresie rozwoju płodowego wydzielanie substancji spokrewnionej z hormonem
męskim. Schorzenie to często powoduje wykształcenie się niedorozwiniętych
zewnętrznych męskich narządów płciowych z równoczesnym uformowaniem normalnego
wewnętrznego żeńskiego aparatu rozrodczego.

Małgorzata Wypych Strona 5

Płeć
mózgu

Zbędnych męskich
części można pozbyć się chirurgicznie , ale procesów, które zaszły w mózgu
odwrócić się nie da. W rezultacie mózg takiego dziecka „otrzymuje instrukcje”
rozwoju według męskiego schematu. Mamy tu do czynienia z męskim mózgiem w
kobiecym ciele.
Świadectwa wykazują, że ukształtowanie
mózgu zgodnie z płcią następuje stopniowo: im większa ilość hormonu męskiego
działa na mózg, w tym większym stopniu człowiek dorosły będzie zachowywał się
jak mężczyzna. Im mniejsza ilość hormonu męskiego, tym bardziej kobiece
zachowanie dorosłego.
Dalszych dowodów ogromnego wpływu hormonów
na nasze zachowanie dostarczają badania nad skutkami przyjmowania hormonów
syntetycznych.
Stosowano je –
zarówno męskie jak i żeńskie – rutynowo w latach 50-tych i 60-tych w leczeniu
nieprawidłowych ciąż. U niektórych chorych na cukrzycę kobiet dochodziło do
wielokrotnych poronień. Lekarze wiedzieli, że spowodowane jest to niskim
poziomem naturalnego hormonu żeńskiego, co jest skutkiem ubocznym cukrzycy.
Podawali im więc w czasie ciąży syntetyczny hormon żeński dietylostilbestrol.
Leczenie skutecznie przeciwdziałało poronieniom, ale powodowało inne
komplikacje. Dodatkowe hormony żeńskie zmieniały mózg, a co za tym idzie
zachowanie dzieci płci męskiej urodzonych przez te kobiety.
Natomiast kobietom w ciąży cierpiącym na
toksemię podawano hormon męski. Leczenie łagodziło cierpienia spowodowane tą
chorobą, ale oddziaływało na urodzone przez te kobiety dzieci – tym razem płci
żeńskiej. W konsekwencji zachowanie tych dziewczynek podobne było do zachowania
dziewczynek z zespołem nadnerczowo – płciowym, gdzie dysfunkcja ich własnych nerek
spowodowała wytwarzanie zwiększonej ilości hormonu męskiego. Wykazywały one
niewielkie zainteresowanie typowo kobiecymi zajęciami.

Dr June Reinish, psycholog, dyrektor
Instytutu Kinseya w Ohio opisuje, jak wpływają na nas hormony.

Małgorzata Wypych Strona 6

Płeć
mózgu

Twierdzi ona, że
„wszyscy zostaliśmy określeni przez nasz prenatalny rozwój chemiczny”. Dr
Reinish wyjaśnia, jak rodzaj hormonu, jego dawka i synchronizacja w czasie
decyduje o naturze dziewcząt urwisów oraz chłopców wykazujących niezwykłe
zainteresowanie strojami, lalkami i dziećmi.
Jak więc widać, męski albo żeński
charakter mózgu nie zależy tylko od genów. Przekonaliśmy się bowiem, że osobnik
genetycznie męski może mieć umysł kobiecy i vice versa. Płciowa charakterystyka
mózgu zależy przede wszystkim od hormonów wytwarzanych przez nasze rozwijające
się ciało lub otaczających nas w łonie matki.
Naukowcy doszli do wniosku, że u człowieka
i u niektórych zwierząt przełomowe stadium w rozwoju mózgu współpracuje z
przełomowymi falami wzrostu komórek nerwowych, na które wpływ ma hormon męski.
Jeden z nich tak podsumował ten proces: „Wpływ hormonu w krytycznym stadium
jest ważny dla zróżnicowania płciowego, ponieważ komórki mózgu uzyskują
strukturę bardzo odporną na zmiany po urodzeniu. To właśnie wpływ działania
hormonów na organizację połączeń nerwowych skłonił neurofizjologów do mówienia
o ‘męskim’ lub ‘kobiecym’ mózgu w chwili narodzin”.

Homoseksualizm

Jedną z najistotniejszych różnic pomiędzy
płciami jest znacznie większa liczba homoseksualistów wśród mężczyzn niż wśród
kobiet. Prawdopodobnie 4% mężczyzn to homoseksualiści, podczas gdy tylko jedna
kobieta na sto jest lesbijką.
Wschodnioeuropejski naukowiec, dr Gunter
Durner, poświęcił całe swe życie pracą nad teorią, że poddanie płodu działaniu
określonych hormonów przed narodzeniem determinuje późniejsze skłonności
seksualne człowieka. Twierdzi on, że potencjalne przyszłe zachowanie
homoseksualne można wykryć za pomocą aminocentezy, czyli badania płynu
owodniowego wewnątrz macicy.

Małgorzata Wypych Strona 7

Płeć
kobiety

Durner twierdzi
również, że homoseksualizmowi można zapobiegać dzięki zastrzykom prenatalnym.
Dr Durner sugeruje, że zarówno u kobiet
jak i u mężczyzn wszystko zależy od występowania lub braku hormonów męskich,
kształtujących krok po kroku strukturę mózgu w męski lub żeński model
tożsamości płciowej. Dzieje się to, jak twierdzi, w trzech stadiach: rozwój
ośrodków płci, ośrodków preferencji seksualnych i ośrodków ról płciowych w
mózgu. Najpierw, rozwijając ‘ośrodek płci’, hormony przystępują do pracy nad
wytworzeniem typowych męskich lub kobiecych cech fizycznych. Następne stadium,
częściowo nakładające się na poprzednie, to przekształcenie „ośrodka
preferencji seksualnych”. Durner umieszcza go w podwzgórzu, które – jak wiadomo
– inaczej ukształtowane jest u mężczyzn i u kobiet i kontroluje zachowania
seksualne w dorosłym życiu.
W ostatnim stadium hormony kształtują „ośrodki ról płciowych” w mózgu nienarodzonego
dziecka, układając siatkę połączeń determinujących charakter jego późniejszych
zachowań. Dorner jest przekonany, że każdy z wyżej wymienionych ośrodków może
być oddzielnie uszkodzony na każdym etapie rozwoju.
Jego zdaniem, rozwój ośrodków preferencji
seksualnych, czyli podwzgórza także może ulec zakłóceniom. U płci męskiej – im
mniejsza ilość hormonów męskich, tym większe prawdopodobieństwo, że przyszłe
dziecko będzie miało skłonności homoseksualne. U płci żeńskiej – wyższy poziom
androgenów kształtuje podwzgórze w taki sposób, że dziewczynka będzie
przejawiać zainteresowanie swoją własną płcią.
Teoria hormonalna pozwala wyjaśnić,
dlaczego dewiacje seksualne znacznie częściej występują u mężczyzn niż u
kobiet.
Mężczyźni muszą zostać poddani procesowi
hormonalnemu, który przekształci ich mózg z naturalnego żeńskiego modelu,
występującego u każdego z nas począwszy od pierwszych tygodni życia w łonie
matki, niezależnie od naszej ostatecznej płci.

Małgorzata Wypych Strona 8

Płeć
mózgu

Mózgi mężczyzn muszą
zostać nasycone dodatkowymi dawkami hormonów męskich, a ich struktura musi ulec
zmianie – i w tym procesie przebudowy, szansa błędu jest znacznie większa niż u
kobiety, której mózg nie potrzebuje żadnego przekształcenia.
Poziom testosteronu u homoseksualnych
mężczyzn jest z pewnością dostatecznie wysoki, by spowodować, że większość z
nich myśli i zachowuje się po męsku. Mają oni, na przykład, takie same – mało
romantyczne i dość swobodne poglądy na temat seksu jak mężczyźni
heteroseksualni. A mimo to ich własne ośrodki preferencji seksualnych mają
charakter kobiecy.
Tylko mniejszość homoseksualistów ma
zniewieściały wygląd i przejawia stereotypowo „kobiece” zachowania. U tych
mężczyzn zniewieściałości uległ zarówno ośrodek zachowań jak i ośrodek
preferencji seksualnych. W swoich związkach z ludźmi okazują znacznie więcej
czułości i opiekuńczości, kojarzonych zwykle z kobiecością oraz mniejsze
zainteresowanie seksem dla samego seksu.
Homoseksualne kobiety ukształtowane są,
jak się wydaje według normalnego wzorca kobiecego – dążą przede wszystkim do
satysfakcjonujących związków z ludźmi. Naturalny dla nich hormon żeński nie
tylko powstrzymuje wpływ testosteronu, ale również działa na cały mechanizm
mące się z czułością czy wrażliwością.
Ale niezależnie od tego, czy chodzi o
osoby homoseksualne czy heteroseksualne, o mężczyzn czy o kobiety – „u mężczyzn
seks prowadzi czasem do intymności; u kobiet intymność czasami prowadzi do
seksu ”.
Wiemy już, że przyczyną dewiacji
seksualnych jest zakłócone wydzielanie hormonów w okresie płodowym, lecz
pozostaje jeszcze pytanie – co owe zakłócenia powoduje ?
Pierwsze wskazówki pochodzą znowu od
szczurów. Wiadomo, że wysoki poziom stresu u matki obniża poziom hormonu męskiego
w jej macicy. Eksperymenty wykazały, że jeśli ciężarne samice szczura poddaje
się poważnemu stresowi, ich potomstwo płci męskiej odczuwa pociąg do innych
samców, w gruncie rzeczy takie szczury są homoseksualistami, najwidoczniej w
rezultacie stresu, jakiemu były poddane ich matki.

Małgorzata Wypych Strona 9

Płeć
mózgu

Owe eksperymenty zaintrygowały Dorena. Nie
mógł on oczywiście powtórzyć tych eksperymentów na kobietach ciężarnych, ale
mógł przeanalizować wyniki z laboratorium historii. Przyjrzał się okresowi II
wojny światowej, kiedy to – jak można przyjąć – mieszkańcy jego kraju żyli w
trudniejszych warunkach.
Dorner stwierdził, że spośród około
ośmiuset homoseksualnych mężczyzn znacząco więcej urodziło się w pełnym napięć
okresie wojny i w trudnych pierwszych powojennych latach, niż w latach
przedwojennych i w późniejszym okresie powojennym.
Dwie trzecie spośród tych ośmiuset
mężczyzn i ich matek opowiadało o przeżyciu przez matkę silnego lub
umiarkowanego stresu w okresie ciąży w efekcie takich czynników jaki: utrata
bliskiej osoby, bombardowanie, gwałt, poważny niepokój. Z drugiej zaś strony matka żadnego z heteroseksualnych
mężczyzn stanowiących próbę kontrolną nie padła w okresie ciąży ofiarą silnego
stresu, a tylko 10% podlegało stresowi umiarkowanemu.
Wpływ na niski poziom hormonów męskich w
okresie płodowym może też mieć niewłaściwe przyjmowanie leków. Uważa się, że
barbiturany, jedna z tych grup leków, które są najpowszechniej przepisywane i
nadużywane, podawane były od lat 50-tych do 80-tych aż w 25% ciąż.
Skutkiem u ludzi mogą być niedostosowanie
psychospołeczne i demaskulinizacja tożsamości płciowej oraz zachowań związanych
z rolą płciową u mężczyzn.
Z tego wniosek, że kobiety w ciąży powinny
unikać barbituranów.
Pocieszającym jest
fakt, że obecnie nie przepisuje się ich tak chętnie, jak kiedyś.
Jest nadzieja, że świadomość biologicznych
źródeł anatomii seksualnych doprowadzi do uznania, że skłonności homoseksualne
to także syndrom naturalny.
Być może zmieni się
nasze pojmowanie tego, co jest normą, bo w końcu zasadniczy problem, przed
którym stoją homoseksualiści, został stworzony przez heteroseksualistów.
Wyrasta on z naszej nietolerancji wobec niezgodności ich tożsamości płciowej i
zachowań seksualnych z tym, co my dekretujemy jako normalne.

Małgorzata Wypych Strona 10

Płeć
mózgu

Różnice
strukturalne i funkcjonalne między „męskim” a „kobiecym” mózgiem

Wpływ hormonów na mózg jest dwustopniowy.
Podczas rozwoju mózgu w łonie matki hormony kontrolują powstawanie sieci
neuronów. Później, w okresie dojrzewania, hormony ponownie odwiedzają mózg, aby
uruchomić sieć, którą wcześniej stworzyły. W łonie matki produkowany jest jak
gdyby negatyw, który zostaje wywołany dopiero w momencie powrotu chemicznych
nośników informacji w okresie dojrzewania.
Funkcje mózgu zlokalizowane są w okrytej
czaszką półtorakilogramowej bryle tkanek o wyglądzie orzecha włoskiego. Mózgi
kobiet są nieco mniejsze niż mózgi mężczyzn, ale wydaje się, że nie ma to
żadnego znaczenia.
Zanim przyjrzymy się odmienności między
mózgiem męskim a kobiecym, powinniśmy zapoznać się z ogólną strukturą mózgu
człowieka, aby potem przyjrzeć się różnicom między ściśle określonymi jego
obszarami u obu płci.
Obecnie wiadomo, że lewa strona mózgu
odpowiada przede wszystkim za sprawności werbalne i szczegółowe, uporządkowane
przetwarzanie informacji, a więc mówienie, pisanie i czytanie są w znacznym
stopniu pod kontrolą lewej półkuli mózgowej. Uszkodzenia lewej półkuli powodują
wszelkiego rodzaju problemy językowe. Lewa strona kontroluje także logiczne,
uporządkowane procesy myślowe.
Prawa półkula, natomiast, to centrum
informacji wizualnych i przestrzennych.
Osoba z uszkodzoną
prawą półkulą często traci poczucie kierunku, czasem nawet gubi się własnym
domu. Strona prawa także odpowiada za odbiór „ogólnego obrazu” to znaczy
podstawowych kształtów i wzorów, kontroluje ona abstrakcyjne procesy myślowe i niektóre z naszych reakcji
emocjonalnych.
Jednak powyższy pogląd na funkcje
lokalizowane w lewej i prawej półkuli okazał się zbytnio uogólniony. Już w
pierwszym okresie badań zauważono, że u kobiet przewaga lewej półkuli jest
mniejsza.

Małgorzata Wypych Strona 11

Płeć
mózgu

Do frapujących wyników doszedł H.Landsell.
Stwierdził on, że kobiety i mężczyźni z uszkodzeniami w analogicznych rejonach
mózgu nie zachowali się podczas badań testowych w taki sam sposób. Mężczyźni z
reguły wykazywali znaczne niedostatki zdolności przestrzennych albo werbalnych
w zależności od tego, czy mieli uszkodzoną lewą, czy prawą półkulę. U kobiet
natomiast konsekwencje podobnych uszkodzeń były znacznie mniejsze. Wykrycie
tych różnic nasunęło myśl, że klasyczny pogląd na lokalizację funkcji musi ulec
istotnej zmianie, gdyż nie uwzględnia się różnic związanych z płcią.
Rezultaty uzyskane przez Landsella zostały
potwierdzone w późniejszych badaniach McGlone’a. Wykrył on, że u mężczyzn
uszkodzenie lewej półkuli prowadziło do znacznie głębszej afazji niż u kobiet.
Kolejne dane eksperymentalne i kliniczne,
potwierdzające zależne od płci różnice w lokalizacji funkcji poznawczych,
wpłynęły na zmianę poglądu na temat różnic w rozmieszczeniu ośrodków
poznawczych w mózgach mężczyzn i kobiety.
Obecnie uważa się, że mózg kobiety
charakteryzuje się znacznie mniejszą asymetrią, czyli mniejszą przewagą półkuli
lewej nad prawą. Ponadto u kobiet znacznie jest większe spoidło wielkie ( corpus callosum ), łączące obie
półkule, co sugeruje, że zdolności werbalne i przestrzenne rozmieszczone są w
obu półkulach, lub też, że komunikacja między półkulami jest znacznie
łatwiejsza.
Dochodzi się do ciekawego wniosku, że mózg
kobiecy jest mniej wyspecjalizowany, znacznie bardziej harmonijny, dzięki czemu
częściej działa jako naturalna całość. Prawdopodobnie dzięki ściślejszemu
zespoleniu obydwu półkul kobiecego mózgu, łatwiej w nim zachodzi integracja
emocji i poznania. Daje to kobietom przewagę nad mężczyznami w dziedzinie
stosunków międzyludzkich, intuicyjnej oceny ludzi, trafności rozpoznawania
przekazów niewerbalnych ( gestów, postawy i ruchów ciała ), intencji
zachowania, rozpoznawania kłamstwa itp. Jednakże przewaga ta ma też swoją cenę,
którą są trudności w oddzielaniu emocji od rozumowania.

Małgorzata Wypych Strona 12

Płeć
mózgu

Trudności te są
organicznie uwarunkowane, wynikają bowiem ze ściślejszego związku półkuli lewej
i prawej.
Organizacja mózgu męskiego natomiast,
wykazuje asymetrię i specjalizację określonych funkcji w każdej z półkul w
porównaniu do rozproszonej struktury kobiecego mózgu. Wykazały to pomiary
bioelektrycznej aktywności półkul podczas rozwiązywania różnych zadań.

Zdolności
werbalne

Z badań wynika, że podstawowe ośrodki
związane z funkcjami werbalnymi ( mowa, gramatyka) są reprezentowane u mężczyzn
w półkuli lewej w rozproszony sposób. Analogiczne ośrodki mózgu u kobiet są
znacznie bardziej skoncentrowane.
Jeśli zgodzimy się z
tym poglądem, że większa koncentracja warunkuje wyższy poziom określonej
kompetencji poznawczej, to łatwiej nam zrozumieć, dlaczego kobiety mają tutaj
przewagę nad mężczyznami. Zapewne dlatego właśnie dziewczynki szybciej uczą się
mówić i wykazują zdecydowanie mniej zaburzeń mowy. Łatwość ta sprawia, że wolny
czas wypełniają mówieniem, a nawet zwykłą paplaniną. Wzmacnia to także
lokalizacja ośrodków odpowiedzialnych za słownictwo, które u kobiet są
rozproszone w obu półkulach mózgu, podczas gdy u mężczyzn umiejscowione w lewej
półkuli.
Różnice w sposobie rozmieszczenia ośrodków
odpowiedzialnych za rozmaite aspekty kompetencji językowych u mężczyzn i u
kobiet dobrze objaśniają styl „kobiecego” i „męskiego” mówienia niezależnie od
tego, jakiej płci jest ciało mówcy.
Styl męski jest jak
strzelanie w środek „tarczy” znaczeń: korzysta z niewielu słów, używając
ścisłych pojęć. Styl kobiecy jest bardziej rozproszony, charakteryzuje go
snucie opowieści, używanie wielu słów, dbanie o konkrety i emocjonalność.

Małgorzata Wypych Strona 13

Płeć
mózgu

Emocje

Mózg determinuje nasze uczucia, naszą
zdolność do reagowania na nie i do ich wyrażania.
Sandra Witleson badała, jak ludzie reagują
na informacje emocjonalne przekazywane do prawej półkuli, a jak na te
przekazywane do lewej. Oparła to badanie na znanym fakcie, że wyobrażenia
wizualne ograniczone do prawostronnego pola widzenia przekazywane są do lewej
półkuli, natomiast obrazy pojawiające się jedynie w lewostronnym polu widzenia
– do prawej.
Wyobrażenia wzrokowe, którymi się
posłużyła były naładowane emocjonalnie. Stwierdziła, że kobiety rozpoznawały
treść emocjonalną niezależnie od tego, do której półkuli mózgowej obraz był
przekazywany. Mężczyźni rozpoznawali treści emocjonalne tylko wówczas, gdy
obraz przekazywany był do półkuli prawej. Stąd wniosek, że u kobiet funkcje
emocjonalne są obecne w obu półkulach mózgowych, natomiast u mężczyzn
skoncentrowane są w półkuli prawej.
Dopiero w świetle ostatnich odkryć
dotychczasowych różnic między mózgami obu płci staje się jasne, jak ważne są
różnice w rozmieszczeniu w mózgu obszarów kontrolujących emocje.
Różnice te dotyczą ciała modzelowatego,
wiązki włókien łączących lewą i prawą półkulę mózgu.
Te właśnie włókna
nerwowe zapewniają wymianę informacji między obiema półkulami.
Naukowcy po przeprowadzonych badaniach
stwierdzili, ze pewien istotny obszar ciała modzelowatego jest u kobiet grubszy
i bardziej bulwiasty niż u mężczyzn. Ponadto kobiety mają większą liczbę
połączeń tworzących ciało modzelowate, łącznik między obiema półkulami. Oznacza
to, że między prawą i lewą półkulą kobiecego mózgu następuje wymiana większej
ilości informacji.

Małgorzata Wypych Strona
14

Płeć
mózgu

Niektórzy naukowcy sugerują, iż różnice w
reakcjach emocjonalnych kobiet i mężczyzn można wytłumaczyć różnicami w strukturze
i organizacji ich mózgów.
Mężczyzna trzyma emocje w prawej półkuli,
podczas gdy zdolność wyrażania ich w mowie znajduje się po drugiej stronie.
Ponieważ obie półkule połączone są mniejszą liczbą włókien niż u kobiety,
przepływ informacji między nimi jest bardziej ograniczony. A więc mężczyźnie
trudniej wyrazić uczucia, bo informacje przepływają u niego do lewej półkuli z
większym oporem.
Kobiecie może być trudniej oddzielić
emocje od rozumowania ze względu na sposób, w jaki zorganizowany jest jej mózg.
Funkcje emocjonalne umieszczone są u kobiety w obu półkulach, a w dodatku
większy jest przepływ informacji między półkulami. Strona emocjonalna mózgu
kobiety jest lepiej połączona ze stroną werbalną. Zatem kobieta łatwiej może
wyrazić swoje uczucia słowami, ponieważ to, co czuje jest efektywniej
przekazywane do werbalnej strony mózgu.

Cechy
osobowości

Każda jednostka ma sobie tylko właściwe
cechy intelektualne, emocjonalne, temperamentalne, wolicjonalne. Osobowość to
stały element postępowania, właściwy danemu człowiekowi, charakterystyczny dla
niego i odróżniający go od innych ludzi.
Takie cechy jak: agresywność i skłonność
do kompromisów, uspołecznienie i indywidualizm, dominacja i uległość,
posłuszeństwo i obstawanie przy własnym zdaniu stanowią znaczną część tego, co
określamy mianem osobowości. W każdym z tych aspektów osobowości zauważono
wyraźne różnice pomiędzy dziewczynkami i chłopcami, kobietami i mężczyznami.
§ Już u trzytygodniowych niemowląt
zauważono różnice w reakcji na płacz innego dziecka; dziewczynki były znacznie
bardziej skłonne do odpowiedzi płaczem na płacz.

Małgorzata Wypych Strona
15

Płeć
mózgu

§ Badania Brindley’a z 1972 r. wykazały,
że ogólna liczba czynów agresywnych jest większa u chłopców, przy czym są one
najczęściej nakierowane na innych chłopców, znacznie rzadziej na dziewczynki.
Co ciekawe, chłopcy są nieco mniej niż dziewczynki agresywni w stosunku do
nauczycieli.
Biermann w 1980 r., po przeanalizowaniu
150 historii chorób dzieci i młodocianych, którzy ulegli wypadkom, stwierdził
że połowa dzieci uległa wypadkowi na ulicy aktywnie uczestnicząc w ruchu
drogowym, w tym aż 78% chłopców i tylko 38 dziewcząt samemu spowodowało wypadki
drogowe.
§ Ponadto we wszystkich ośrodkach
poradnictwa wychowawczego na 2-óch chłopców przypada tylko jedna dziewczynka.

Skąd
się biorą różnice ?

Do niedawna twierdzono, że przyczyn tych
różnic należy się dopatrywać tylko w odmiennym sposobie wychowania chłopców i
dziewcząt, podyktowanym określonym wzorcem kulturowym, dotyczącym roli
mężczyzny i kobiety w społeczeństwie. I tak np. A.Ziemska (1975) uważa, że
oddziaływanie rodziców i innych osób z otoczenia dziecka zaczyna się różnić w
stosunku do dziewczynek i chłopców bardzo wcześnie – już ok.18 –go miesiąca życia.
Pisze ona: „Rodzice akcentują wybiórczo zachowanie odpowiadające płci dziecka.
Ojciec w czasie zabawy ze swym synem bywa bardziej szorstki, męski, niż podczas
zabaw z córką i wybiera inne zabawy – bardziej chłopięce, jak siłowanie się,
boksowanie. Zabawy matki bywają bardziej łagodny (...) Różny jest też w odniesieniu do
chłopców i dziewczynek nacisk na zachowania konformistyczne – brak agresji,
zachowania spokojne, dobre maniery, czystość wymagane są bardziej od dziewczynek”.
R.S. Sears (1975) pisze, że większość
rodziców w procesie wychowywania chłopców zachęca ich wyraźnie do odpowiedzi na
każdy atak ze strony kolegów, czego nie oczekuje od córek.

Małgorzata Wypych Strona
16

Płeć
mózgu

Obecnie kształtuje się jednak nowy pogląd
na rolę kobiety w społeczeństwie, z czym wiąże się zmiana stylu wychowywania.
Już w latach siedemdziesiątych N. Chiswick po przeprowadzeniu badań nad grupą
dzieci w wieku 9-ciu lat stwierdził, że po raz pierwszy, odkąd prowadzi badania
psychologiczne, dziewczęta uzyskały takie same wyniki co chłopcy w
eksperymencie dotyczącym jawnego zachowania agresywnego. Uwarunkowania
kulturowe nie wydają się być wystarczającą przyczyną odmienności zachowania
dziewcząt i chłopców, „chłopcy są karani znacznie częściej niż dziewczynki.
Rodzice mówią zarówno swoim synom, jak i córkom aby unikali kradzieży,
pijaństwa, narkomanii, bójek (...). mimo to jednak zajęciom tym oddają się w
przytaczającej większości mężczyźni”.
Można z tego łatwo wywnioskować, że prócz
wychowania istnieją jeszcze inne ważne czynniki powodujące różnice w zachowaniu
statystycznego mężczyzny i statystycznej kobiety. Być może istotną rolę odgrywa
tu nasza przeszłość ewolucyjna, kiedy to mężczyźnie – myśliwemu agresja była
konieczna do zapewnienia niezbędnych do życia środków, a także do utrzymania,
bądź też zdobycia wysokiej pozycji w hierarchii plemiennej. Wystarczy
przypatrzeć się naszym ewolucyjnym przodkom – w całym królestwie zwierząt
zwycięzca dociera na same szczyty dzięki swej agresywnej determinacji. W
„królestwie ludzi” są skłonni częściej niż kobiety poświęcić swoje życie
prywatne, czas wolny, przyjemności, poczucie bezpieczeństwa, aby zdobyć wyższą
pozycją społeczną.
Obecnie coraz liczniejsze rzesze naukowców
skłaniają się do wniosku, że różnice w zachowaniach mężczyzn i kobiet mają w
przeważającej części charakter biologiczny są niejako zapisane w naszych
mózgach. Do przyjęcia takiej hipotezy skłaniają liczne doświadczenia na
zwierzętach oraz analiza „anormalnych” nietypowych dla płci zachowań u ludzi.

Małgorzata Wypych Strona
17

Płeć
Mózgu

Badania rozpoczęto od prób wywołania
zachowań aspołecznych u myszy. Dorosłe samce tych gryzoni trzymano przez pewien
czas w samotności, by potem wpuścić do klatki obcą mysz, która była prawie
natychmiast atakowana. Gdy samca poddano kastracji, stawał się łagodniejszy.
Kiedy potem takiemu zwierzęciu wstrzykiwano hormon męski dihydrotestosteron,
powracało ono do swych agresywnych zachowań. Do wywołania takiego efektu nie
wystarczą jednak tylko hormony – muszą one mieć możliwość oddziaływania na mózg
ustrukturowany jak u samca. ( Należy tu dodać, że u gryzoni odmienne schematy
mózgu samic i samców utrwalają się dopiero jakiś czas po narodzinach ). I tak
jeżeli np. wykastruje się samca zanim hormony zaczną pracę nad kształtowaniem
jego mózgu według wzorca męskiego, wstrzykiwanie dodatkowych dawek
dihydrotestosteronu nie wywoła sztucznie agresji. Gdy samicom myszy poda się
hormon męski w okresie, gdy ich mózg dopiero się rozwija, zachowują się one
równie agresywnie jak samce.
Badania nie ograniczały się jednak tylko
do gryzoni. W. C. Young wraz z grupą swych współpracowników (1964) podawał
ciężarnym rezusom w drugiej ćwiartce ciąży testosteron, a potem wstrzykiwał go
narodzonym młodym samicom, co powodowało, że odznaczały się one zachowaniem
typowym dla samców. U małp rezusów mózg przybiera strukturę męską lub żeńską w
okresie życia płodowego, tak więc zmiana zachowania takich samic przebiegała
dwuetapowo: najpierw, jeszcze w łonie matki, testosteron nadał mózgowi
charakter męski, a po wstrzyknięciu kolejnej dawki, już po narodzinach małpy,
wyzwalał zachowanie agresywne.
Badania, a raczej
obserwacje, objęły też ludzi. W 1967 r.Ehrhard na podstawie tzw. testów
preferencji ról płciowych stwierdził u 9-ciu z 10-ciu dziewcząt w wieku 4-14
lat, których matki przyjmowały w okresie ciąży kurację hormonami zbliżonymi do
androgenów, cechy chłopięce w wyborze zabawek i charakteru zabaw.

Małgorzata Wypych Strona
18

Płeć
mózgu

Wydaje się więc, że
nawet tak subtelna różnica między dziewczynkami i chłopcami, jak wybór zabawek,
jak zdeterminowana w dużym stopniu przez wpływ hormonów na ich mózgi w okresie
życia płodowego.
Warto w tym miejscu przytoczyć za autorami
książki „Płeć mózgu” opis przypadku dziewczynki, której matka przyjmowała w
okresie ciąży syntetyczne progestyny, działające w sposób zbliżony do działania
hormonów męskich. „Kiedy Erika się urodziła, pod względem anatomicznym była
nieco męska, ale w nieznacznym stopniu. Co bardziej odróżniało ją od sióstr, to
gwałtowny charakter jej zabaw. Lubi zabawy zawierające elementy bijatyki czy
pogoni, a także działania związane ze wspinaniem się – i łamaniem zakazów.
Ubiera się w chłopięce ubrania i woli towarzystwo chłopców. Tylko raz wyjęła
swoją lalkę z szafki z zabawkami, a po to, żeby ją włożyć do wanny i ‘zobaczyć,
czy będzie pływać’”.
Ten sam mechanizm działa też w drugą
stronę - podawanie hormonu żeńskiego w krytycznym okresie rozwoju mózgu
kształtującego się wg schematu męskiego powoduje, że urodzeni chłopcy
charakteryzują się np. brakiem zainteresowania sportami zw. z bezpośrednim
kontaktem fizycznym, niechęcią do bójek, tendencją do wycofywania się w
sytuacjach, gdy w grę wchodzą pięści.
June Reinisch z USA stwierdziła, że
dziewczynki poddane w okresie płodowym działaniu hormonu męskiego są o ok.50%
agresywniejsze od swych sióstr, a chłopcy którzy w łonie matki otrzymali taką
zwiększoną dawkę hormonu męskiego – są 2 razy agresywniejsi niż ich bracia.
Pani Reinisch też, że agresywność była skorelowana z takimi cechami jak:
niezależność i pewność siebie. Standardowe kwestionariusze osobowości wykazały,
że i dziewczynki i chłopcy, których matki przyjmowały w okresie ciąży dodatkowe
dawki hormonów męskich są bardziej samowystarczalni, bardziej liczą na własne
siły, a także odznaczają się większym indywidualizmem. I odwrotnie: dzieci
matek przyjmujących w ciąży dodatkowe dawki hormonów żeńskich wolą bawić się w
grupie, częściej oczekują na pomoc innych.

Małgorzata Wypych Strona
19

Płeć
mózgu

Wydaje się, że hormon żeński, estrogen,
działa neutralizująco na hormon męski, testosteron, czego dowiodły liczne
badania kliniczne, podczas których podawano estrogen mężczyznom, których
zachowanie było skrajnie agresywne, i tym samym powstrzymywano ich w znacznym
stopniu od stosowania przemocy. Estrogenu używano też do uzyskania kontroli nad
zachowaniami mężczyzn popełniających przestępstwa seksualne. Warto tu wspomnieć
badania przeprowadzone w USA, które dowiodły, że większość mężczyzn , którzy
popełnili przestępstwa z użyciem przemocy, miała w okresie dojrzewania
podwyższony poziom hormonu męskiego. Wiadomym jest, że kobiety, których
zachowanie wydaje się irracjonalne, i które reagują na większość rzeczy zbyt
emocjonalnie, mają często po prostu podwyższony poziom hormonów żeńskich.

Przytoczone tu wyniki badań zdają się wskazywać na to, iż
takie cechy jak: skłonność do agresji, współzawodnictwa, pewność i wiara w
siebie, oraz przeciwieństwa tych cech związane są z oddziaływaniem hormonów na
nasz mózg „ukształtowany w specyficzny, wpływający na nasze zachowanie sposób
na długo przedtem, zanim wkroczą do gry wartości przyjęte przez społeczeństwo”.
Nadal jednak w środowisku naukowym toczy się spór dotyczący odpowiedzi na pytanie:
„Co bardziej determinuje różnice w zachowaniu mężczyzn i kobiet – wychowanie,
czynniki środowiskowe, czy poziom hormonów we krwi i organizacja odpowiednich
struktur mózgowych, powstała w wyniku oddziaływań hormonalnych w okresie
płodowym ?”

Różnice
w preferencji prawej lub lewej u mężczyzn i kobiet

Calnan i Richardson po przeprowadzeniu w
1976 r. analizy preferencji ręki prawej lub lewej w grupie 16.000
jedenastoletnich dzieci angielskich stwierdzili, że:
-leworęczność występowała częściej u chłopców
( 11,7% ), niż u dziewcząt ( 8,5% )

Małgorzata Wypych Strona
20

Płeć
mózgu

-odpowiednio praworęcznych było więcej
dziewcząt ( 87,0% ), niż chłopców ( 81,7% )
-oburęczność częściej występowała u
chłopców ( 6,6% ), niż u dziewcząt ( 4,5% ).
Marion Anett stwierdziła z kolei, że nawet
wśród osób praworęcznych występuje silniejsza praworęczność u kobiet, niż u
mężczyzn ( tzn. praworęczne kobiety częściej używają ręki prawej niż
praworęczni mężczyźni ).
Na podstawie szeregu badań ustalono, że
leworęczność jest częstsza o 2-3% u chłopców, niż u dziewcząt.
Calnan i Richardson, których wyniki badań
przytoczyłam, uważają, że przyczyną takiego stanu rzeczy jest ściślejsze
podporządkowanie się „normom” przez organizmy dziewcząt niż chłopców.
Doreen Kimura łączy częstsze występowanie
lewo- i oburęczności u mężczyzn z późniejszą specjalizacją ich półkul
mózgowych.

Wyobraźnia
przestrzenna i zdolności matematyczne

Zdolności, które nazywamy zdolnościami
wzrokowo-przestrzennymi, to, ogólnie rzecz biorąc, umiejętności wizualizowania
w wyobraźni przedmiotów, ich kształtu, położenia, rozmieszczenia i proporcji.
Są one wykorzystywane w życiu np. przy pracy z przedmiotami trójwymiarowymi lub
rysunkami. Wśród różnic w uzdolnieniach mężczyzn i kobiet zdolności
przestrzenne zajmują szczególne miejsce – doniesienia o najwyższej wartości
tzw. współczynnika płci dotyczą właśni testów, za pomocą których mierzono
zdolność do przeprowadzania w wyobraźni rotacji przestrzennej obiektów ( o wiele
więcej mężczyzn osiągnęło w górnym zakresie rozkładu wyników ).
Mężczyźni na ogół
lepiej niż kobiety rozwiązują zadania przestrzenne. Przewyższają oni kobiety
także w testach myślenia matematycznego i w wytyczaniu szlaku zgodnego z
wytyczoną trasą. Wykazano jednak, że kobiety lepiej niż mężczyźni dokonują
obliczeń matematycznych i szybciej rozpoznają punkty orientacyjne na drodze.

Małgorzata Wypych Strona
21

Płeć
mózgu

Już w wieku szkolnym chłopcy zazwyczaj
prześcigają dziewczynki w dziedzinach matematyki, w których obecne są takie
pojęcia abstrakcyjne jak „przestrzeń”, czy „teoria” i „zależności”. Najlepsi
chłopcy zaćmiewają wtedy najlepsze nawet dziewczęta. Chociaż dziewczynki uczą
się zazwyczaj szybciej niż ich koledzy ( zresztą większość rzeczy uczą się w
młodszym wieku ), chłopcy bardzo szybko zaczynają prześcigać je w kwestii
rozumowania matematycznego. I tak owa wcześniejsza przewaga kobiet w matematyce
zanika w miarę, jak natura matematyki zamienia się z rachunków arytmetycznych w
teorię.
Dwóch amerykańskich psychologów, dr Julian
Stanley i dr Camilla Benbow, w czasie pracy z wybitnie uzdolnionymi dziećmi
stwierdzili, że wśród wybitnie uzdolnionych matematycznie, na każdą dziewczynkę
przypada średnio trzynastu chłopców. Badacze ci wysunęli hipotezę, że różnic
tych nie da się wyłącznie wytłumaczyć uwarunkowaniami środowiskowymi i
wychowawczymi. Na poparcie swego twierdzenia musieli najpierw obalić inną
hipotezę, wg której chłopcy są lepsi w rozumowaniu matematycznym, a dziewczynki
w prostych rachunkach, gdyż szkoły stosują inne programy nauczania dla każdej
płci. Benbow i Stanley stwierdzili, że różnice w uzdolnieniach zaznaczają się,
zanim chłopców i dziewczęta kieruje się do klas sprofilowanych. Badacze ci
odrzucili też inną hipotezę, wg której wyjaśnieniem tych różnic jest fakt, że
nauczycielami matematyki są zazwyczaj mężczyźni i w związku z tym język
nauczania tego przedmiotu i atmosfera na zajęciach stają się zmaskulinizowane,
a dziewczynki stwierdzają na tej podstawie, że matematyka nie jest domeną
kobiet i że one same i tak niczego na tym polu nie osiągną. Takie stwierdzenie
nie jest jednak prawdziwe w stosunku do tej grupy dziewcząt, które odniosły
pewne osiągnięcia w dziedzinie matematyki, gdyż pomimo, że mężczyźni mają tu znaczną
przewagę, dokonały one świadomego i przemyślanego wyboru właśnie tej gałęzi
nauki.

Małgorzata Wypych Strona
22

Płeć
mózgu

Czynniki
społeczno-wychowawcze wydają się więc nie być zasadniczą przyczyną różnic w
uzdolnieniach matematycznych u płci męskiej i żeńskiej, nie należy jednak
wykluczać możliwości, że mogą one wzmacniać naturalne słabości i przewagi.
D.McGuinessa zauważył, że większość
chłopców ma wobec matematyki taką postawę, która prawie nie występuje u
dziewcząt; są oni bowiem w stanie postrzegać i myśleć za pomocą pojęć i modeli,
odnajdując abstrakcyjne związki pomiędzy różnymi działami poznawczej wiedzy i
wiążąc je ze sobą. Dziewczynki mają tendencję do traktowania każdego działu
matematyki osobno- traktują go jako pewną zamkniętą całość, opanowują go i
wtedy dopiero mogą przejść do następnego. Różnice w uzdolnieniach zmniejszają
się gwałtownie w przypadku ściśle wydzielonych działów matematyki, a także przy
rozwiązywaniu konkretnych zadań arytmetycznych. Liczne, prowadzone badania na
całym świecie dowiodły, że mężczyznom jest się łatwiej skoncentrować na
abstrakcyjnej idei albo na twierdzeniu teoretycznym, oddzielić je od innego i
abstrahować z niego informacje.
Przyjrzyjmy się teraz trochę dokładniej
różnicy między płciami dotyczącej zdolności wzrokowo-przestrzennych. W jednym z
testów mierzono np. umiejętność złożenia przez kobiety i mężczyzn. Na szczycie
tej skali zdolności technicznych znajduje się 2 razy więcej mężczyzn niż
kobiet.
Większe zdolności przestrzenne mogą
zapewne pomóc w wytłumaczeniu przewagi mężczyzn w posługiwaniu się mapą. W
jednym z eksperymentów dawano chłopcom i dziewczętom plan miasta i proszono o
powiedzenie – bez obracania mapy – w którą stronę będą skręcać na wskazanych
skrzyżowaniach podczas przejazdu przez miasto w wyobraźni. Okazało się, że
więcej kobiet niż mężczyzn, obraca go tak, aby jego położenie było zgodne z
kierunkiem podróży. W czasie innego badania polecono studentom przyswojenie
sobie pewnej trasy na mapie. Mężczyźni do nauczenia się drogi potrzebowali
mniejszej liczby prób i robili mniej błędów niż kobiety, za to kobiety
pamiętały więcej punktów orientacyjnych.

Małgorzata Wypych Strona
23

Płeć
mózgu

Marion Eals i Irwin Silverman prowadzili
badania związane z ową pamięcią punktów orientacyjnych, sprawdzając zdolność do
odtwarzania przez ludzi obiektów i ich lokalizacji w zamkniętej przestrzeni,
takiej jak pokój, blat stołu. Okazało się, że kobiety zapamiętują lepiej, czy
dany obiekt został przemieszczony, czy nie.
Doreen Kimura badała z kolei dokładność
zapamiętywania obiektów w przestrzeni, pokazując uczestnikom eksperymentu
szereg przedmiotów i prosząc ich potem, by umieścili je z powrotem na właściwym
miejscach. Kobiety robiły to znacznie dokładniej niż mężczyźni. Doreen Kimura,
podsumowując wyniki swoich badań i badań innych naukowców stwierdziła, że
kobiety w życiu codziennym mają prawdopodobnie tendencję do stosowania
strategii „punktów orientacyjnych”.

Co
jest jednak źródłem wszystkich tych różnic?

Wydaje się, że przyczyn przewagi mężczyzn
w testach dotyczących zdolności przestrzennych i matematycznych należy się
dopatrywać w skoncentrowaniu w prawej półkuli ich mózgów ośrodków regulujących
myślenie matematycznych i kierujących wyobraźnią przestrzenną. U kobiet ośrodki
te są rozproszone i znajdują się w obu półkulach.

Jaki
wpływ na omawiane różnice mają hormony płciowe ?

W świetle badań Geschwinda i Behana
testosteron jawi się jako prawdziwie „matematyczny” hormon. Uczeni ci
stwierdzili, że poziom hormonów męskich u ciężarnej kobiety ma związek ze
zdolnościami urodzonego potem dziecka.

Małgorzata Wypych Strona
24

Płeć
mózgu

Wytwarzanie
nieprawidłowo dużej ilości hormonów męskich może być spowodowane wadą
genetyczną, zw. Wrodzonym przerostem nadnerczy ( CAH – congenital adrenal
hyperplasia ). Przed 1970 r. zdarzały się też przypadki podwyższonego poziomu
hormonów męskich u kobiet zw. Z przyjmowaniem przez nie w okresie ciąży
syntetycznych steroidów.
Skutki oddziaływania tych hormonów na mózg
w oresie prenatalnym są nieodwracalne.
Borenbaum i Melissa Hines z Univwersity of
California w Los Angeles obserwowały dziewczęta z wrodzonym przerostem
nadnerczy i stwierdziły, że mają one większe zdolności przestrzenne niż ich nie
obciążone tą wadą genetyczną siostry. Sprawniej wykonywały one testy
manipulacji przestrzennych, podwójnej rotacji przestrzennej oraz test
polegający na wyodrębnieniu prostej figury ukrytej na tle figury bardziej
skomplikowanej, które to testy wykonywane są zazwyczaj lepiej przez mężczyzn.
Dziewczynki, u których poziom estrogenu
jest najwyższy, wydają się słabsze intelektualnie, a te, które mają wysoki
poziom estrogenu męskiego, osiągają zazwyczaj we wszystkich dyscyplinach
akademickich wyniki lepsze od przeciętnej dla kobiet.
Wyjątkowo dobrze
radzą sobie z orientacją przestrzenną. Warto też dodać, że zmienność sprawności
przestrzenno-matematycznych u kobiet pozostaje w relacji do cyklu
miesiączkowego – rozwiązywanie łamigówek jest najłatwiejsze, gdy estrogen ma poziom
najniższy, a najtrudniejsze gdy osiąga poziom najwyższy.
Dziewczynki z zespołem Turnera (
pozbawione jajników i nie wytwarzające w ogóle hormonów męskich ) nie potrafią
zazwyczaj przeprowadzić w wyobraźni takich operacji jak rozpoznanie przedmiotu
trzymanego w ręku, wymyślanie, jak będzie wyglądał z różnych punktów widzenia,
czy określenia swojego położenia w relacji do tego, co widzi; mylą lewo i
prawo, osiągają słabe wyniki w matematyczno-przestrzennych testów IQ.

Małgorzata Wypych Strona
25

Płeć
mózgu

Chłopcy wyposażeni w geny XXY, mający nie
odpowiadający normom dla ich płci poziom hormonów żeńskich, odznaczają się
umiejętnościami przestrzennymi poniżej przeciętnej dla mężczyzn.
Na podstawie powyższych przykładów można
by wysunąć wniosek, że zdolności przestrzenno-matematyczne są proporcjonalne do
poziomu androgenów we krwi ( przy pominięciu kwestii oddziaływania hormonów na
mózg dziecka w łonie matki ).
Nie jest to jednak do końca prawdą-z
najnowszych badań wynika, że istnieje pewien optymalny poziom testosteronu,
warunkujący maksymalne zdolności przestrzenno-matematyczne. Prawdopodobnie
mieści się on w dolnym przedziale zmienności poziomu testosteronu u mężczyzn.

Małgorzata Wypych Strona
26

Płeć
mózgu

Zakończenie

Na koniec przedstawię
tabelkę porządkującą główne pokazane różnice w lokalizacji funkcji w męskim
mózgu :

Funkcja

Lokalizacja

Organizacja

Podstawowe
mechanizmy języka:
mowa, gramatyka

Mężczyzna:
półkula lewa, część
przednia i tylna
Kobieta:
półkula lewa, część
przednia

rozproszona

skoncentrowana

Reprezentacje
podstawowych
jednostek
leksykalnych

Mężczyzna:
Półkula lewa, część
przednia, część przednia i tylna
Kobieta:
półkula lewa i
prawa, część przednia i tylna

skoncentrowana

rozproszona

Przetwarzanie informacji przestrzennej i
wzrokowej

Mężczyzna:
półkula prawa
Kobieta:
półkula lewa i
prawa

skoncentrowana

rozproszona

Regulacja emocji

Mężczyzna:
Półkula prawa
Kobieta:
Półkula lewa i
prawa

skoncentrowana

rozproszona

A.Moir, D.Jessel : Płeć mózgu

Małgorzata Wypych Strona
27

Płeć
mózgu

Różnice w zachowaniu i uzdolnieniach
mężczyzn i kobiet nie są tylko skutkiem oddziaływania środowiska czy odmiennych
wzorców wychowania. Źródłem ich są też, a może przede wszystkim różnice w
funkcjonowaniu mózgu kobiety i mężczyzny. Dużą rolę odgrywają też hormony, i to
nie tylko te ich dawki, które oddziałują na nas w obecnej chwili, ale także te,
które działały na nasz mózg w łonie matki.
Kwestia różnic w budowie i funkcjonowaniu
mózgów kobiet i mężczyzn nie jest jeszcze zamknięta. Być może za kilka lat
wszystkie wątpliwości zostaną wyjaśnione.
Do tego czasu warto
jednak oswoić się z ograniczeniami, ale także i możliwościami, jakie daje nam płeć.
Aby żyć szczęśliwie musimy zaakceptować fakt, że płeć determinuje nasze
zdolności i zachowania.

Strona
28

Bibliografia

1.A.Moir, D.Jessel :
„Płeć mózgu”, PIW 1993
2.E.Promińska ; „Płeć
człowieka. Biologiczne podstawy różnic”, Zakład Narodowy
im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław
1987.
3. K. Boczkowski :
„Determinacja i różnicowanie płci”, PWN, Warszawa 1983.
4. D. Kimura :
artykuł pt. „Mózg a płeć” w : „Świat nauki”, Listopad 1992.
5. Cz. S. Nosal :
artykuł pt. „Męski, żeński...Czy mózg ma płeć?” w: „Wiedza i życie”,
Nr 8,1992.