Pedagogika jako nauka.

Posted by nauka on wt., 01/29/2008 - 22:47

Pedagogika jako nauka:

a) przedmiot badań,

b) funkcje
pedagogiki jako nauki,

c) związki
pedagogiki z innymi naukami,

d) podstawowe
pojęcia pedagogiki: wychowanie (węższy i szerszy zakres ujmowania tego pojęcia,
cechy wychowania, cele wychowania), kształcenie, nauczanie, uczenie się,
socjalizacja.

Warunkiem, który musi spełnić każda
dyscyplina jest celowy, świadomy przedmiot badań- w sensie świadomego procesu,
celowego oddziaływania na drugiego człowieka. Cała edukacja jest obszarem
praktycznego oddziaływania na drugiego człowieka. Teorie i koncepcje ciągle
ulegają zmianie. Jest to powodowane przez:

wzrastającą możliwość ludzkiego poznania, wzrastającą wiedzę.

Istnieją trzy funkcje pedagogiki:

1. FUNKCJA DIAGNOSTYCZNA- analiza byłej bądź obecnej rzeczywistości wychowawczej.

2. FUNKCJA PROGNOSTYCZNA- na podstawie
wiedzy, która jest kwintesencją tej analizy opracowujemy przyszły model
edukacyjny.

3. FUNKCJA INSTRUMENTALNQTECHNICZNA- polega na opracowaniu procedur przekształcania istniejącej rzeczywistości
pedagogicznej w postulowaną.

Z funkcji tych wynikają zadania pedagogiki:

· analizowanie, opisywanie, wyjaśnianie
i porównywanie byłej i obecnej rzeczywistości wychowawczej.

· analizowanie, opisywanie i
wyjaśnianie względnie trwałych związków i zależności między sytuacją
ekonomiczną, polityczną, społeczną, kulturową a sytuacją wychowawczą.

· w oparciu o posiadaną wiedzę
opracowanie przyszłościowego ideału wychowania.

· opracowanie procedury przekształcania
tegoż ideału wychowania w praktyce (co należy zrobić, w jaki sposób, aby
wykształcić dany wzór osobowy).

Aby dana dyscyplina naukowa mogła być uznana za dyscyplinę samodzielną
musi posiadać własną metodologię.

Pedagogika dzieli się na trzy działy:

1. PEI)AGOGIKA OGÓLNA- zajmuje się
problematyką wychowania w najogólniejszym tego słowa znaczeniu, czyli definiuje
pojęcia, uszczegóławia terminologię, opracowuje metody i techniki badań,
określa funkcje i zadania.

2. DYDAKTYKA- jest to teoria nauczania, uczenia
się. Traktuje ona o metodach, formach, środkach, treściach i zasadach
skutecznego nauczania uczenia się, Przedmiotem zainteresowań dydaktyki jest
wychowanie umysłowe.

3. TEORIA WYCHOWANIA- zajmuje się
analogicznie tym, co dydaktyka, ale w odniesieniu do wychowania społeczno
-moralnego, które jest przedmiotem jej zainteresowań. A więc traktuje ona o
metodach, formach, środkach, treściach i zasadach wychowania społeczno-
moralnego.

Wyróżniamy
wychowanie umysłowe, społeczno- moralne, estetyczne i zdrowotne.

Pedagogikę dzieli
się też ze względu na zakres treściowy i wiek:

· ped. przedszkolna

· ped. wczesnoszkolna

· ped. szkoły ogólnokształcącej

· ped. szkoły wyższej

· ped. kulturalno- oświatowa

· ped. opiekuńczo- wychowawcza

· ped. zawodowa (pracy)

· ped. wojskowa

· ped. medyczna

Jako
pedagogikę ludzi dorosłych określa się ANDRAGOGIK

Odrębną dyscypliną pedagogiki jest pedagogika
specjalna,
która zajmuje się dziećmi z odchyleniami w stanie zdrowia i
rozwoju. Również odrębną dyscypliną pedagogiki jest pedagogika porównawcza. Zajmuje się porównywaniem systemów
oświatowych w różnych krajach. Pedagogika jako taka wywodzi się z filozofii.
Pochodzi od łacińskiego słowa pedagogos- prowadzący
chłopca. Pedagogika współpracuje z innymi dyscyplinami:

1. FILOZOFIĄ- która posiada istotny związek z takimi naukami jak epistemologia (teoria poznania), metodologia (teoria o skutecznej pracy
badawczej), etyka (nauka o
moralności), estetyka (nauka o
poczuciu piękna), prakseologia (nauka
o skutecznym działaniu).

2. PSYCHOLOGIĄ- należy tutaj zaznaczyć iż z wszystkimi jej pięcioma
odmianami: psychologiq rozwojową (daje
teoretyczny opis rozwoju ucznia w różnych okresach jego życia), psychologią ogólną (traktuje o rozwoju
procesów umysłowych i poznawczych, jak powstaje wrażenie, spostrzeżenie, mowa,
uwaga), psychologią wychowawczą (dostarcza
wiedzy o skutecznych sposobach oddziaływań wychowawczych oraz pozwala
uzmysłowić jakie postawy wychowawcze przejawiamy, które są pozytywne, które
negatywne), psychologia społeczanq (traktuje
o funkcjonowaniu grupy- co najmniej dwie osoby), psychologia kliniczną (dotyczy zaburzeń w zachowaniu).

3. HISTORIĄ OŚWIATY I WYCHOWANIA

4. NAUKAMI MEDYCZNYMI- m.in. biomedyką (medyczne podstawy rozwoju i
wychowania), higieną, dietetyka,
pediatrią.

5. ARCHITEKTURĄ projektowanie placówek wychowawczych.

6. EKONOMIĄ- planowanie budżetu.

Podstawowe
pojęcia stosowane w pedagogice:

WYCHOWANIE- rozwijanie osobowości wychowanka,
zmierzające do przygotowania go do życia, uwzględnianie indywidualnych cech
człowieka. Każdy ma do spełnienia pewną rolę. Środowiska wychowawcze naturalne:
rodzina, krąg rówieśników. Należy, uznawać, szanować i respektować normy, które
są przypisywane danej roli. Wychowanie to również dostarczenie wiedzy, postaw,
zobligowanie ucznia do pracy, świadome, celowe działanie na jednostkę przez
słowo i przykład, przygotowanie do życia w społeczeństwie:

• umiejętność pójścia na kompromis w sytuacjach konfliktowych;

• umiejętność myślenia i samodzielnego działania;

• zasady moralne;

• nawiązywanie kontaktów;

umiejętność
konwersacji, bycia osobą kreatywną, twórczą; • przerwanie więzi emocjonalnej z
rodziną;

umiejętność
pogodzenia się z porażkami;

• umiejętność radzenia sobie z sytuacjami trudnymi; • znalezienie sposobu
odreagowania stresu;

Istotna jest również kwestia wychowawcy, gdyż można podzielić ich na:
profesjonalnych i nieprofesjonalnych.


Wychowanie- wszelkie działanie ludzkie zmierzające do rozwijania sfery
kierunkowej osobowości. Natomiast wszelkie działanie ludzkie zmierzające do
rozwijania sfery instrumentalnej osobowości nazywamy nauczaniem. W zakres sfery
kierunkowej wchodzą: poglądy, opinie, sądy, nastawienia, motywy, normy, zasady,
wartości, wzory i ideały. W zakres sfery instrumentalnej wchodzą: wiedza,
umiejętności, sprawności, nawyki, zdolności, zainteresowania, procesy poznawcze
(mowa, myślenie, pamięć, uwaga, wrażenia, spostrzeżenia, wyobrażenia), operacje
umysłowe (analiza, synteza, uogólnienie, abstrahowanie, wnioskowanie,
wyjaśnianie). Nie istnieje nauczanie oddziaływujące na umysłowy aspekt
osobowości. Osobowość jest traktowana jako integralna całość. W treści
kształcenia włączone są treści wychowawcze i odwrotnie. Następuje przerost
funkcji dydaktycznej nad wychowawczej. Wychowanie w szerokim znaczeniu ujęte
przez Gadacza to: „(...) dialog mistrza z uczniem zmierzający ku horyzontom dobra, prawdy i piękna': Dialog postrzegany jest
jako wymiana myśli

między osobami, mistrz natomiast jako osoba bardziej doświadczona.
Wychowanie o którym mowa ma określony cel, do którego się zbliżamy, a który
jest nieosiągalny (zmierzamy do osiągnięcia doskonałości). Dobro obiektywizuje
się w wychowaniu społeczno- moralnym (poprzez dialog). Prawda obiektywizuje się
w wychowaniu umysłowym, gdyż wtedy przekazujemy wiedzę. Piękno obiektywizuje
się w wychowaniu estetycznym, ma ono jednak wymiar subiektywny

NAUCZANIE- świadome działanie podejmowane przez jedne osoby w stosunku do drugich,
tak aby te drugie nabrały pewnych umiejętności. Jest to systematyczna praca
nauczyciela z uczniami, kierowanie procesem uczenia się uczniów. Jest to
również część procesu nauczania- uczenia się, używana na oznaczenie zespołu
czynności podejmowanych intencjonalnie przez nauczycieli dla realizacji
społecznie akceptowanych celów dydaktycznych, w celu, by inni przyswoili jakieś
wiadomości lub umiejętności, podwyższyli poziom swego wykształcenia uzyskali
pożądane osiągnięcia rozwojowe. Nauczyciel- uczeń tworzą nierozłączną parę
współtwórców wyniku nauczania. Podmiotowość ucznia jest niezbędnym warunkiem
osiągnięcia wyników nauczania- uczenia się (także w przypadku nauczyciela).
Dwupodmiotowość- postulat dydaktyczny, dotyczący:

• rozumienia nauczania;

• poznania;

• celów;

uczących
się uczniów;

• treści nauczania;

• środków nauczania;

• metod;

Rodzaje sposobów nauczania:

1. nauczanie całościowe- porządkowanie
treści nauczania jak i metod jej przekazywania uczniom klas początkowych;

2. nauczanie przedmiotowe;

3. nauczanie problemowe- uczeń, dzięki zaaranżowanej przez nauczyciela określonej sytuacji
dydaktycznej, zwaną problemową, zdobywa samodzielnie informacje przez
rozwiązywanie problemów;

4. nauczanie programowe- porządkowanie i przekazywanie uczniom treści programowych;

5. nauczanie indywidualne;

6. nauczanie masowe;

7. nauczanie zindywidualizowane- podział treści programowych na jednostki tematyczne, które uczniowie
rozwiązywali w tempie sobie właściwym;

8. nauczanie grupowe;

9. nauczanie
zróżnicowane;

10. nauczanie integrujące- przez określone zabiegi metodyczne dokonuje się scalenie, integracja
rozproszonych informacji;

11. nauczanie wychowujące- poza dostarczeniem wiedzy kształtuje się szereg właściwości
osobowościowych;

UCZENIE SIĘ
natomiast to proces nabywania przez jednostkę względnie trwałych zmian w
zachowaniu na podstawie jej indywidualnego doświadczenia, świadome i zamierzone
zdobywanie wiadomości i umiejętności. O efektach uczenia się decydują cechy
gatunkowe, rozwojowe i indywidualne. Zdolność uczenia się wzrasta do dwudziestu
kilku lat życia, po czym utrzymuje się w ciągu pewnego czasu na niezmienionym
poziomie, a następnie obniża się. Ma na to wpływ zespół cech indywidualnych,
takich jak:

· płeć;

· inteligencja;

· zdolności;

· styl poznawczy;

· zainteresowania;

· rodzaj aktywności;

· wiedza;

· nastawienie;

· postawa i poglądy;

· poziom aspiracji;

· motywy uczenia się;

Efekty uczenia się
zależą też od sytuacji uczenia się:

1. czynniki
poprzedzające uczenie;

2. czynniki działające w trakcie uczenia się;

3. czynniki następujące po nim;

AKOMODACJA + APROKSYMACJA = SOCJALIZACJA

INDOKTRYNACJA + APROKSYMACJA = EDUKACJA

AKOMODACJA- przystosowanie;

APROKSYMACJA- wrastanie w normy, wartości, zasady poprzez fakt, że inni ludzie mówią:
„powinnaś” ;

INDOKTRYNACJA- urabianie człowieka, wpływając na jego świadomość poprzez wielokrotne
przekazywanie poglądów, idei, teorii (w psychologii tzw. „zdarta płyta");

SOCJALIZACJA- przystosowanie do życia w społeczeństwie;

EDUKACJA- wpływ różnych instytucji na człowieka oraz edukacja to proces. Wpływ
instytucji nie jest określony wiekiem. Edukacja natomiast jest skierowana do
młodego człowieka;

KSZTAŁCENIE- świadomy, celowy proces oddziaływania na postawy, poglądy, opinie.
Świadomie organizowany proces wyposażania uczniów w wiedzę (o społeczeństwie,
kulturze, życiu gospodarczym, politycznym), umiejętności, sprawności,
zainteresowania, rozwijanie poglądów, zasad, norm, wartości przy doborze
odpowiednich metod, form, środków i treści kształcenia. Jest to całokształt
takich poczynań, czynności, działań, procesów, metod oddziaływania na jednostki
i grupy, by efektem było wykształcenie ogólne tych jednostek i grup, czyli
zdobycie kwalifikacji i kompetencji ogólnych. Przez tak pojęte wykształcenie
ogólne rozumie się opanowanie podstawowych wiadomości, umiejętności, nawyków i
przyzwyczajeń, rozwój zdolności i uzdolnień ogólnych, dorobienie się własnych
poglądów i przekonań, rozwoju wielostronnych zainteresowań, zamiłowań i
upodobań, pasji i techniki całożyciowego samokształcenia, samowychowania i
samorealizacji w ramach edukacji permanentnej, czyli kształcenia ustawicznego.

Główne cele dydaktycznego kształcenia to: poznawczy, sprawczy oraz
wychowawczy. Postawy ucznia w stosunku do procesu kształcenia mogą być
rozmaite:

1. POSTAWA RECEPCYJNA (ODBIORCZA); 2. POSTAWA BADAWCZA;

3. POSTAWA EMOCJONALNA (zapał,
zaangażowanie, motywacja, wartościowanie, ocenianie);

4. POSTAWA OPERACYJNA (stosowanie poznanych przyswojonych treści w
praktyce);

Elementy
kształcenia wielostronnego:

1. psychologiczne:


spostrzeżenia;


przekonania;

• uczucia;

• objawy woli;

2.
struktury wiedzy naukowej:

• opis;

• interpretacja;

• ocena;

• norma.;

W procesie kształcenia nauczyciele wpływają na całą osobowość ucznia.
Istnieje koncepcja trynitarnej dydaktyki- symbioza trzech systemów kształcenia:

1. klasowo- lekcyjny

2. pracowniano- laboratoryjny

3. usługowo- produkcyjny

OSOBOWOŚĆ- każdy człowiek posiada pewne predyspozycje, gdy przychodzi na świat. O
tym jacy jesteśmy decydują cechy, które odziedziczyliśmy. Wpływ środowiska na
osobowość może być pobudzający, stymulujący, bądź hamujący.

Osobowość jest to zespól cech psychofizycznych, instrumentalnych,
emocjonalno - wolicjonalnych i zdrowotnych różnicujących danego człowieka od
innych i organizujących jego zachowanie w sposób względnie trwały.