Pierwsze wielkie poczynania na rzecz zahamowania ciemnoty i zacofania, odrodzenia nauki i szkolnictwa
podjął na początku IX wieku Karol Wielki.

W 800 roku Karol przybrał tytuł cesarza i wznowił tradycje
Cesarstwa Rzymskiego. Powstanie Cesarstwa Rzymskiego o charakterze religijnym pod berłem Karola wielkiego przyczyniło się
do odrodzenia szkolnictwa.

Przez przyjęcie takiego tytułu Karol stał się obrońcom Chrystusa. Papieża

uznał za ojca swego siebie zaś za obrońcę Kościoła. Ustawy synodalne wcielał do ustaw państwowych. Takie uchwały zapoczątkowały synod w Akwizgranie zwołany przez Karola Wielkiego w 789
r. Który zobowiązywał biskupów i opatów
do zakładania szkół katedralnych i
klasztornych tam, gdzie ich dotąd nie było. W 797roku nakazał utrzymywanie przy każdym kościele szkół dla
chłopców chętnych do nauki , a w 802 r.
Wyszło zarządzenie nakazujące każdemu ojcu posyłanie syna do szkoły. W
celu przeprowadzenia tych reform szkolnych i innych zamierzeń
oświatowych w swej monarchii Karol Wielki sprowadził na dwór uczonych . Organizatorem nauki na dworze Karola Wielkiego był wybitny
zwolennik kultury antycznej teolog,
filozof i pedagog anglosaski mnich Alkuin. Przyczynił się do powstania szkoły pałacowej .Jej uczniami zostali członkowie
rodziny władcy oraz synowie ważniejszych
urzędników. (Treść nauczania obejmowała siedem sztuk wyzwolonych: gramatykę,
dialektykę, retorykę, geometrie, arytmetykę, astronomie, muzykę oraz
architekturę, medycynę, redagowanie zarządzeń i dekretów).

W ciągu kilku lat szkoła
pałacowa pod kierunkiem Alkuina wspaniale się rozwinęła i osiągnęła wysoki
poziom. Zwiększyła się nie tylko liczba uczniów; przede wszystkim zmienił się
program studiów, które, oparte na metodzie sztuk wyzwolonych, nosiły piętno
indywidualności mistrza Alkuina. Gramatyka w wydaniu Alkuina przestała być
tylko nauką o słowach, sylabach, zasadach interpunkcji, stała się studiowaniem
słowa w jego relacjach z procesem myślowym, a więc częścią logiki. Retorykę
wykładał Alkuin według for- muły klasycznej, jako sztukę dobrego mówienia.
Przeciwstawił jej dialektykę i zobrazował to przeciwstawienie przy pomocy
zamkniętej pięści i otwartej dłoni: podczas gdy dialektyka operuje argumentami
ścisłymi, retoryka otwiera się szeroko dla elokwencji.

Sztuki wyzwolone stały się rychło w państwie Karola Wielkiego fundamentem
wiedzy, a ten, kto je studiował, realizował w swojej epoce ideał człowieka
oświeconego. Dla Alkuina jednak nie stanowiły one bynajmniej celu i kresu
studiów. Były jedynie środkiem umożliwiającym dotarcie do wierzchołków wiedzy
spekulatywnej, poprzez pojmowanie Pisma Świętego - osiągnięcie perfekcji
ewangelicznej. Służyła temu arytmetyka i astronomia, bo przecież obserwacja
Słońca, Księżyca i gwiazd pozwalała bardziej niż cokolwiek innego admirować
wielkość i doskonałość dzieła stworzenia. Alkuin, kierując szkołą pałacową,
potrafił rozbudować ją do takich rozmiarów, że zyskała miano Akademii
Pałacowej.

Podczas panowania Karola Wielkiego ukształtowały się i rozpowszechniły różne typy szkół:

-parafialne

-katedralne

-klasztorne

-kolegiackie

Szkoły klasztorne

Były dziełem zakonu
Benedyktynów z Nursji (480-543).

Pierwszy klasztor założono na Monte
Cassino w 529r.

Nauczano według programu 7 sztuk wyzwolonych. Przy szkole
klasztornej były szkoły początkowe w których uczono czytania i pisania. Nauczyciel uczył każdego
indywidualnie. Najpierw uczył pisać spółgłoski i samogłoski łączyć je
w słowa i zdania.

I rok trwała nauka początkowa a
następnie przechodziło się do Trivium.

Trivium (nauczyciel
gramatyki 10 r.ż.)

I. rok przyswajanie
pojęciowe, tłumaczenie z niemieckiego na
łacinę, opowiadanie z historii biblii kończyło się to egzaminem.

II. rok uczono gramatyki
(ortografii) dyktanda, nauka psałterzy.

III. rok obowiązywała
metryka, oparta na wzorach metryki klasycznej i wykładano Pismo św.

IV. rok powtarzanie
gramatyki , nauka o figurach i przenośniach w poezji i prozie łacińskiej i Piśmie Św. Przepisywanie podręczników
gramatyki i egzamin.

V. rok retoryka uczniowie
ćwiczyli się praktycznie przez wygłaszanie przemów , nauka historii.

VI. rok dialektyka czyli
logika tłumaczenie z łacińskiego na język rodzimy i odwrotnie, pisanie wypracowań, dysputy .
Dialektyka przyczyniła się do rozwoju filozofi i teologii egzamin.

Po zakończeniu nauki był krótki kurs
arytmetyki i egzamin ci co zdali przechodzili do

Qvadrivium

Obejmowało geometrię (geografia,
geologia, botanika, zoologia , kosmologia), arytmetykę, astronomię, muzykę i
śpiew, wychowanie fizyczne.

Szkoły katedralne

Powstawały w siedzibach
biskupów.

Władza biskup i scholastyk.

Obowiązywał program 7 sztuk wyzwolonych,
którego poszczególne przedmioty ulegały pewnej ewolucji .zmienił się kanon
lektur .Nauka trwała 6 lat .

W II połowie Średniowiecza podzielono je
na szkoły wewnętrzne i zewnętrzne.

Szkoły wewnętrzne przeznaczone dla stanu
duchowego , lektoraty z teologii i prawa.

Wydział teologiczny był
uzupełnieniem przez proboszcza (liturgia
i śpiew) . Dopiero po zdaniu egzaminów
przed komisją biskupią otrzymywali uczniowie
święcenia kapłańskie.

Szkoły kolegiackie

Powstały z fundacji prywatnych
przy większych kościołach. Nauczanie jak w szkołach katedralnych i
klasztornych. Scholastyk na wzór kapituły katedralnej.

Szkoły parafialne

I powstała w Mezopotamii w II wieku. Zakładało je
duchowieństwo świeckie i zakonne.

Głównym celem szkoły było wychowanie i nauczanie
religii. Nauczano pisania, czytania i
rachowania, elem psałterzu Dawidowego.
Celem wychowania było kształcenie osobowości Chrześcijańskiej. Językiem wykładowym była łacina śpiewu kościelnego,
muzyka i ministrantura ( organy pierwsze).W szkołach nauczali proboszczowie bądź
klerykowie ( bakałarz, magister. Szkoły
były przy parafiach 1-2 stół i długie ławy) . Nauczano indywidualnie w
izbie szkolnej, posługiwano się
metodą werbalną i mnemotechniką która polegała poddawaniu pewnych twierdzeń w formie
wiersza.

Szkoła miejska
(XII-XV w)

Pierwsze takie szkoły powstały
XII w .Nauczano w nich religii, śpiewu, czytania, pisania i rachowania
.Założycielami były magistraty . Głównym przedmiotem szkolnym była łacina,
ćwiczono się w pisaniu korespondencji w sprawach handlowych. Drugim przedmiotem
była buchalteria . Nauczanie także było werbalne z braku książek. Początkowo nauczali duchowni
a potem świeccy .Na czele szkoły stał rektor lub magister .Na czesne szkolne
składali się rodzice. Nauczyciele zajmowali się dodatkowo zatrudnieniem jako
kantorzy kościelni, organiści, służba kościoła .Od II połowy Średniowiecza istniały w miastach prywatne szkoły miejskie gdzie językiem
wykładowym był ojczysty. Nauka ograniczała się doczytania, pisania i
rachowania.

Rozwinęło się również wychowanie w
domu obcym:

-Rycerstwo

Paź (był u boku pana i pani .Tu
otrzymywał wychowanie religijne i gramatyczne, naukę czytania, pisania, siedzenia, dyscypliny, egzamin)

Giermek ( przed
ołtarzem wręczano mu miecz a rodzice ostrogi srebrne. wyrabiał zręczność i
zdobywał 7 cnót jazda konna, pływanie,
rzut oszczepem, szermierka, myślistwo, gra w warcaby, poznawał prawidła etyki
wszystkim dostępował pasowania na rycerza.)

Rycerz ( uroczystość pasowania na rycerza miała miejsce przy okazji koronacji królów.
Składano przysięgę .Rycerz miał żyć według zasad : Bogu duszę ,me życie
królowi, me serce damą, sławę dla siebie.

-wychowanie
rzemieślnicze

uczeń (terminator) ( wymagano posłuszeństwa, pilności,
skromności, wytrwałości strzeżenia tajemnicy państwowej. uczeń kończąc naukę
stawał się czeladnikiem)

czeladnik (towarzysz)
(Czeladnik korzystał z przywilejów noszenia miecza jako wolny człowiek i znak
swego cechu .Był jeszcze 1 rok w roli czeladnika następnie wyruszał na wędrówkę po innych warsztatach trwało to 5-6 lat.)

mistrz ( egzamin
zostawał mistrzem miał tytuł wpłacał pieniądze i otrzymywał indygat.)

Chociaż dążenia oświatowe Karola
Wielkiego nie były już kontynuowane w takim zakresie przez jego następców, to
odegrało w rozwoju oświaty ogromną role. Przede wszystkim, tworząc precedensy
świeckiej organizacji oświaty, zmusiły
Kościół do zajęcia się tą problematyką z drugiej zaś strony wypłynęły wydatnie
na rozwój świeckiego szkolnictwa mieszczańskiego.

Źródła:

Wołoszyn „Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej w zarysie.”

Możdzeń „ Historia wychowania”