ORGANIZOWANIE I REALIZOWANIE DZIAŁANIA PRAKTYCZNEGO W PROCESIE KSZTAŁCENIA

Działalność praktyczna uczniów umożliwia im zastosowanie
zdobytej wiedzy teoretycznej, pozwala poznawać związki i zależności dotyczące
określonych zjawisk i procesów. Poza tym umożliwia lepsze zrozumienie i
trwalsze zapamiętanie przyswojonych wiadomości .

Działalność
praktyczna jest również czynnikiem sprzyjającym rozwojowi samodzielności
ucznia. Dlatego też w procesie kształcenia szkoła powinna stwarzać sytuacje
umożliwiające uczniom rozwiązywanie problemów praktycznych w zakresie techniki,
produkcji czy życia społecznego.

Jednym ze zwolenników praktycznego
działania w procesie kształcenia był John Dewey (1859-1952), amerykański
filozof, psycholog i pedagog. Profesor Uniwersytetu w Chicago, a później wielu
innych uniwersytetów amerykańskich. Stworzył system pedagogiczny oparty na
założeniu, że treści i metody nauczania należy przystosować do natury dziecka, a główną zasadą
winno być uczenie się przez działanie.
Był inicjatorem koncepcji szkoły pracy w której uczniowie zdobywali wiedzę
przez wykonywanie różnych prac rzemieślniczych. Główne prace: Moje pedagogiczne credo (1897), Szkoła a społeczeństwo (1899), Jak myślimy (1910), Demokracja i wychowanie (1916).

Dewey
był również
Przedstawicielem instrumentalizmu pedagogicznego, kierunku, uznającego tylko
taką wiedzę, która przynosi sukces w działaniu. Dewey uznawał prawdziwość myśli
i koncepcji według ich skuteczności w działaniu.

Rozwiązywanie
problemów praktycznych i wszelka działalność produkcyjna jest wyrazem
aktywności wytwórczej.

Z inicjatywy Heleny Parkhurst
(1892-1973), amerykańskiej nauczycielki, pod wpływem dzieła J. Deweya oraz wieloletniej współpracy z M.
Montessori powstał system nauczania określany mianem "daltoński plan
laboratoryjny". Wprowadzony został w szkole dla kalek w Berkshire, a
następnie w szkole średniej w Dalton (USA). Założenia swojego systemu
pedagogicznego przedstawiła w pracy Wykształcenie
według planu daltońskiego (1922, wydanie polskie 1928).

Plan daltoński jest to system
organizacyjny szkoły, stworzony przez H. Parkhurst w mieście Dalton (USA). Uczniowie mieli
pełną swobodę w wyborze zajęć i czasu pracy, a zobligowani byli tylko do
wykonywania określonych zadań w pracowniach przedmiotowych w oznaczonym
terminie. Nauczyciel pełnił rolę konsultanta, prowadził sporadycznie zajęcia
zbiorowe z całą klasą i sprawdzał wykonanie zadanych prac.

Działanie
praktyczne w procesie kształcenia można podzielić na czynności nauczyciela i
ucznia:

Uczenie się przez działanie może
przyjmować różną postać. Najmniej kształcące jest opanowanie tylko samych
czynności, bez wiązania z podstawami naukowymi.

Bardziej
wartościowe jest działanie, w którym stosuje się wiązanie teorii z praktyką i
praktyki z teorią. Ponieważ oprócz opanowania umiejętności i nawyków następuje
rozszerzenie i utrwalenie wiedzy oraz ukazanie jej znaczenia.

Według W. Okonia najwyżej jednak trzeba
stawiać działanie łączące w sobie stronę orientacyjną ze stroną informacyjną, a
jednocześnie apelujące do samodzielności działającego, zmuszającego do
formułowania i rozwiązywania problemów praktycznych.

Uczenie
się przez działanie rozwija wyobraźnię konstruktorską, myślenie techniczne i
pomysłowość.

Przykładem działalności praktycznej w
szkole może być wykorzystanie przez nauczyciela metod dramowych.

Metody
dramowe to inaczej pewne techniki teatralne wykorzystane do celów edukacyjnych.
Ich celem nie jest jednak sama gra, ale zrozumienie motywów, jakimi kierują się
ludzie w postępowaniu. Inaczej mówiąc chodzi o to, aby za pomocą dramy łatwiej
było zrozumieć rzeczywistość. W ten sposób służy ona indywidualnemu, osobowemu
rozwojowi.

Punktem wyjścia pracy metodami dramowymi jest zawsze
określona sytuacja. Jest w niej zawarte jakieś napięcie, jakiś problem. Może to
być sytuacja wzięta z życia, zaczerpnięta z fragmentu książki lub wyobrażona.
Bohaterami takiej sytuacji mogą być np. postacie obecne w lekturze, jak i spoza
tekstu. Ta sytuacja wyjściowa staje się w pewien sposób "obecna"
poprzez to, że uczestnicy zajęć wchodzą w role bohaterów tejże sytuacji.
Istotnym elementem działania w tej "umownej przestrzeni" jest
ekspresyjne pokazanie swojego sposobu przeżywania danej sytuacji poprzez ciało,
mimikę, gest, głos. Dzięki wejściu w rolę sytuacja wyjściowa zostaje rozpoznana
z określonej perspektywy. Uczestnik, który wchodzi w rolę staje przed
problemem, przed którym stanęli wcześniej inni ludzie np. bohaterowie książki.
Poprzez grę "próbuje" ten problem rozwiązać. Ta próba w "umownej
przestrzeni", nie jest rzeczywistym działaniem. Mimo to stanowi jakąś
formę doświadczenia, jest czymś w rodzaju próby generalnej przed działaniem w
rzeczywistej sytuacji. Jest to uczenie się przez działanie. Nie chodzi bowiem o
pokazywanie innych ludzi - ale jak ja bym rozwiązał dany problem.