ORALNA STRUKTURA CHARAKTERU

Posted by nauka on wt., 04/08/2008 - 16:25

ETIOLOGIA:
zaraz za prawem do egzystencji wyłaniają się kolejne potrzeby małego dziecka:
wymaga ono zapewnienia mu wszystkich środków niezbędnych do życia, opieki i
kontaktu dotykowego. Jeśli potrzeby te nie zostaną całkowicie zaspokojone,
rozwija się struktura charakteru zwana oralną. A zatem mówimy tu o sytuacji, gdy dziecko zasadniczo jest chciane
i gdy relacja przywiązania jest rozwinięta, natomiast opieka nad nim nie jest
odpowiednia i wzbudza wielokrotne doświadczenie emocjonalnego porzucenia, a
także wtedy, gdy nastąpi utrata podstawowej postaci przywiązania i nigdy nie
będzie ona w sposób adekwatny zastąpiona przez inną. Chronicznie chorzy,
cierpiący na depresję, uzależnieni od alkoholu lub sami reprezentujący
charakter oralny rodzice są najczęstszą przyczyną rozwoju tej struktury
charakteru. Czynnikiem takim mogą być
także skrajnie trudne warunki czyniące opiekę rodzicielską bardzo trudnym
zadaniem: doświadczenie wojny, samotni rodzice czy trudna sytuacja materialna.
Utrata postaci dobrej matki najgłębiej wpływa na dziecko po 7 miesiącu życia, gdy proces różnicowania jest już rozpoczęty,
ale najczęstsze przypadki wiązać należy ze słabymi lub zniekształconymi
relacjami symbiotycznymi powodującymi niezdolność matki do zaspokajania potrzeb
dziecka. Symbioza miała tu swój początek, ale nigdy nie została dopełniona, a
tym samym nigdy też nie doszło do jej rozwiązania. Nie wykształciło się tu
„ufne oczekiwanie”, ponieważ matka nie była wystarczająco dostępna dla dziecka.
Można tu mówić o doświadczeniu „utraty raju”. Wielokrotnie pozostawione samemu
sobie i rozczarowane dziecko zrobi wszystko, by zaadaptować się do tej sytuacji. Aby powstrzymać ból i nie przeżywać
kolejnych rozczarowań zaczyna blokować swe naturalne potrzeby.

Zespół symptomów:
osoba porzuca swoją zależną pozycję jeszcze zanim zostanie usatysfakcjo­nowana,
pozostając w rzeczywistości chronicznie potrzebującą i zależną. Konsekwentnie
próbuje ukrywać tę zależność, która może być widoczna lub w jakiś sposób
kompensowana, ale zawsze wiąże się z poczuciem nieusatysfakcjonowania własnego self.

Jednostka nie uzyskuje
zaspokojenia swoich potrzeb, nie jest
zdolna do identyfikacji swoich potrzeb, do ich wyrażania, nie akceptacje faktu
bycia potrzebującą, nie potrafi zbliżyć się do innych, poprosić o pomoc i
zaspokoić własne self. Możliwości
samokojenia i samoopieki są upośledzone. Jednostka skłania się raczej do
zaspokajania potrzeb innych osób, w stopniu przekraczającym jej możliwości i do identyfikacji z ludźmi potrzebują­cymi,
przy jednoczesnym ukrywaniu swojego do nich podobieństwa. Częste są choroby (w
wyniku braku umiejętności troszczenia się o siebie, wyczerpywania swych
wewnętrznych zasobów poprzez przekraczające możliwości zaspokajanie innych,
przeświadczenie, że choroba jest jedyną akceptowaną przez ego jednostki metodą
zaspokojenia wypartych potrzeb oraz wymuszenia uwagi i opieki), depresje
(bardzo dotkliwe, wyczerpujące, towarzyszy im rozpacz i tęsknota – za osobą,
która wreszcie zaspokoi potrzeby jednostki) czy inne formy załamania, które
wymuszają i usprawiedliwiają wsparcie, dopuszczając tym samym za­spokojenie self. Z drugiej strony częste są okresy
kompensacji z przesadnym optymizmem, wielkościowością, epizodami manii, w
których jednostka zaniedbuje jednak poważnie samą siebie, co jest podstawą
niechybnie nadciągającego załamania. Stąd ogromna zmienność nastrojów. Poważne
problemy z samotnością. Jednostka oralna może popadać w panikę, gdy doświadczy
oddzielenia od głównej postaci przywiązania i zostanie sama. Stąd tendencja do
zazdrości i silne przywiązanie do
obiektów przejściowych (wiąże się to z brakiem wykształcenia stałości
podstawowego obiektu przywiązania w ósmym miesiącu życia). Obiektami tymi mogą
być np. różnego rodzaju używki oraz korzyści materialne. Łatwość wpadania w
uzależnienia Problemy w związkach miłosnych polegające na tendencji do
symbiozy, zlania się z partnerem, który czuje się wykorzystywany i uwięziony.
Gdy „wymęczony” odchodzi powtarza się schemat porzucenia jednostki oralnej.

Styl poznawczy:
Skłonność do przechodzenia od myślenia nadaktywnego, euforycznego i czasami
kreatywnego do otępienia, depresji i zubożenia procesów poznawczych. W okresach
uniesienia może występować ograniczenie zdolności sądzenia i oceny rzeczywistości,
skłonność do przejawiania nadmiernie opie­kuńczej postawy względem innych, do
podejmowania większej odpowiedzialno­ści i niezależnych działań, niż w
rzeczywistości jednostka potrafi realizować oraz do tworzenia przesadnie optymistycznych
planów. W stanie załamania dominuje brak nadziei oraz poczucie bycia ofiarą.

Formy obrony: Zaprzeczenie, projekcja,
identyfikacja, inwersja, przeniesienie i zwrócenie się przeciwko sobie.
Kompensacyjna troska o innych i stany uniesienia, tak samo jak załamania
chorobowe i depresje, są formą obrony i wiążą się z rozszczepieniem self i reprezentacji obiektu. W
przesadnej odpowiedzialności za innych i próbach zaspokojenia ich potrzeb
ujawnia się wielkościowość. Silna samonegacja. Potrzeby jednostki, wyparte
i/albo wyrażane w minimalnym stopniu, odbierane są jako obce albo złe i trzeba
wyjątkowego niezaspokojenia, zanim zaczną być postrzegane jako uprawomocnione.

Decyzje skryptowe i patogenne przekonania:
„Niczego nie potrzebuję; wszystko to mogę osiągnąć samodzielnie. Odnajduję się
w dawaniu i kochaniu. Moje potrzeby są zbyt wielkie i mogłyby przytłoczyć
innych. Gdybym wyraził swoje potrzeby, przeżyłbym rozczarowanie, opuszczenie
albo odrzucenie. Troska o mnie jest w
rzeczywistości sprawą kogoś innego, a ponieważ nikt mi jej nie okazał, nie mogę
nic z tym zrobić ".

Reprezentacja self: Rozszczepienie, które uwydatnia dające, kochające,
leczące, opiekuńcze i umocnione self
w stanach kompensacyjnych, a zranione, wyczerpane, słabe, uszkodzone i bezsilne
self w stanach załamania.

Reprezentacje obiektu i relacje z obiektem: Rozszczepienie z innymi postrzeganymi jako osoby
dysponujące znacznie większymi zasobami, które mogłyby dostarczyć potrzebnych
wartości i dóbr, albo jako słabe, niezdolne do zatroszczenia się o samych
siebie i wymagające zaspokojenia. Pod maską manii, narcyzmu i wielkościowości
kryje się złudne postanowienie udowodnienia sobie i innym, że jednostka oralna
nie potrzebuje nikogo i jest samodzielna. Z drugiej strony depresja i choroby
fizyczne są wołaniem o opiekę i troskę. Tendencja do tworzenia relacji na
zasadach zależności albo współzależności. W sytua­cjach, gdy zależność jest
widoczna, inni mają poczucie, że nigdy nie będą zdolni zrobić dla nich
wystarczająco dużo — osoba taka naprawdę nie potrafi być usatysfakcjonowana.

Charakterystyka emocjonalna: duża podatność na wzorce cyklotymiczne. Częste stany
kompensacyjne z bardzo dobrym samopoczuciem z łatwością przeradzające się w
rodzaj wzniosło­ści, euforii i, w skrajnych okolicznościach, w epizody manii.
Przeplatają się one z załamaniem fizycznym i depresją. Obie te formy ekspresji
charakterologicznej stanowią obronę przed ukrywającą się pod nimi strukturą
prawdziwego self, która obejmuje
archaiczne, prawdziwe i wrażliwe żądania dziecka. Pod stanem kompensacji kryją
się złość, żal, rozpacz i strach przed stratą. Depresja natomiast
wykorzystywana jest w funkcji obronnego tłumienia agresji, wrogości i znacznie
bardziej intensywnego, ale rzeczywistego żalu z powodu deprywacji i
nieuniknionej utraty self . Może mieć
podobne znaczenie jak choroba fizyczna. Osoby oralne pozbawione są kontaktu z
impulsami agresji i wrogości, ale łatwo popadają w irytację, która kłóci się z
Ja, lecz której nie można w pełni
kontrolować. W irytacji tej przebija złość z powo­du nieustannego braku
satysfakcji i głęboki uraz związany z tym, że jednostka musiała szybko stać się
samowystarczalna, nauczyć się troszczyć o innych, a sama tego nie doznała.
Często ujawniany jest lęk przed samotnością,
lęk przed porzuceniem i zazdrość. Lęk nie służy jako sygnał mobilizujący
agresję, lecz ma charakter urazu powiększającego jeszcze naturalną pasywność
jednostek oralnych.

Ekspresja energetyczna: osoba z charakterem oralnym kurczy mięśnie, które
powstrzymują naturalną, spontaniczną autoekspresję. Stłumieniu potrzeb i emocji
pomaga ograniczenie oddechu najczęściej poprzez zaokrąglenie i wyciągnięcie
ramion do przodu, przez co następuje ograniczenie i zapadnięcie klatki
piersiowej oraz mostka. Służy temu również chroniczne napięcie w obrębie
obręczy barkowej, napięcie w górnej części pleców-pomiędzy łopatkami oraz
wysunięcie głowy do przodu. Te zabiegi blokują możliwość uderzenia i gest
sięgania po coś. Napięte mięśnie dolnej części brzucha, podstawy szyi oraz
szczęki nie dopuszczają do płaczu oraz bezpośredniego wyrażania agresji. Kolana
są usztywnione, a miednica wysunięta do przodu, co mówi nam o konieczności
wczesnego stanięcia na nogach, radzenia
sobie z rzeczywistością i dużej samodzielności. Ale osoba oralna ma słabo
rozwiniętą muskulaturę i chude, słabe nogi, bo nie ma ona naprawdę mocnego
kontaktu z podłożem. Cały ten układ sprzyja bólom głowy, infekcjom i chorobom
górnych dróg oddechowych, urazom kręgosłupa i kolan oraz dolegliwościom dolnego
odcinka układu pokarmowego.

Cele
terapeutyczne

Cele emocjonalne

1.
Wyzwolić uczucia potrzeby i tęsknoty i towarzyszyć klientowi w ich identyfikacji.

2. Przepracować doświadczenie smutku po przeżyciach bólu i
głębokiej rozpaczy z powodu opuszczenia albo chronicznej frustracji.

3. Przepracować uczucie wściekłości z powodu opuszczenia.

4. Przepracować lęk
spowodowany wyzwoleniem wszystkich innych uczuć:

lęk odrzucenia, opuszczenia
i chronicznej frustracji.

5. Rozwinąć większe poczucie ugruntowania, siły i wyraźnego przepływu energii w stopach, kostkach, kolanach
i nogach.

6. Umocnić całe ciało i jego
ogólną muskulaturę.

7. Umocnić ekspresję
asertywności i agresywności.

8. Otworzyć klatkę piersiową, oddech i doprowadzić do
swobodnego prze­pływu energii przez
szyję i krtań.

9. Rozluźnić skurczone mięśnie w dolnej części pleców,
brzucha, w obręczy barkowej, u podstawy czaszki i w szczęce.

10. Wyzwolić prawdziwe
uczucie miłości, szczególnie do centralnej postaci przywiązania, i rozwinąć
ekspresję tego uczucia

Cele poznawcze

Postawy i przekonania

1.
Zidentyfikować, zinterpretować i rozwinąć wgląd w ideał ego czy fałszywe self, dokonać jego zmiany („Jestem miły, łagodny, całkowicie oddający
się. Jestem potrzebny").

2. Zidentyfikować, zinterpretować i rozwinąć wgląd w decyzję
skryptową;

Dokonać jej zmiany („Niczego nie
potrzebuję. Muszę to zrobić samodzielnie. Jeśli ujawnię swoje potrzeby, zostanę
zdradzony i porzucony").

3. Zakwestionować, zinterpretować i wyjaśnić poszczególne
mechanizmy obronne (zaprzeczenie, projekcję, introjekcję, inwersję,
identyfikację, zwrócenie się przeciwko sobie i przeniesienie), aby
zagwarantować elastyczność w ich stosowaniu.

4. Pomóc w rozpoznaniu wzorca kompensacji i załamania. Pomóc
osobie w identyfikacji i odrzuceniu tego powtarzającego się wzorca przez
zaakceptowa­nie przez nią własnej odpowiedzialności za jego trwanie.

5. Umocnić identyfikację self
z
własnymi potrzebami, uznając swoje prawo do występowania potrzeb i do ich
zaspokojenia.

6. Umocnić identyfikację self
z osobistą historią porzucenia
albo niezaspokojenia własnych potrzeb i z ukształtowaną w ten sposób
podatnością na zranie­nie. Afirmować indywidualne prawo do przeżywania uczuć
związanych z do­świadczeniem porzucenia— wściekłości, rozpaczy i strachu.

7. Umocnić identyfikację self
z
naturalną agresją i asertywnością.

Umiejętności poznawcze

1.
Promować i uczyć umiejętności samokojenia i troszczenia się o siebie.

2. Ustanowić ambiwalentne doświadczenie self i innych i rozróżnienie mię­dzy self a innymi.

3. Dokonać oceny i naprawy mechanizmów formowania struktur
osobowych:

asymilacji, akomodacji,
różnicowania, integracji i generalizacji.

4. Umocnić świadome wykorzystanie istniejących mechanizmów
obronnych w takim zakresie, w jakim są one efektywne i użyteczne.

5. Nauczyć nieznanych dotąd
mechanizmów obronnych ego.

6. Umacniać, naprawiać i uczyć strategii radzenia sobie z
szorstkim i wzbu­dzającym lęk środowiskiem.

Cele behawioralno-społeczne

1.
Umacniać i uczyć strategii samokojenia i troszczenia się o siebie.

2. Umacniać umiejętność proszenia o pomoc i sięgania po nią w
bezpośred­nich relacjach społecznych.

3. Umocnić zachowania
agresywne, asertywne i instrumentalne.

4. Zwiększyć odniesienie do rzeczywistości w stopniu
wymaganym dla doj­rzałego funkcjonowania; umocnić stałość zaangażowania w
pracę, relacje mię­dzyosobowe, indywidualne zamierzenia itd. Rozwinąć
wytrwałość.

5. Umocnić zdolność do wzajemności, kontakty oparte na
zasadzie dorosły--dorosły i autentyczne, indywidualne kształtowanie związków
miłosnych (w przeciwieństwie do związków opartych na zależności i
współzależności).

6. Zwiększyć tolerancję na
doświadczenie samotności.

7.
Odwieść od przepracowywania się, nadmiernego stosowania używek i nar­kotyków,
przesadnej odpowiedzialności i opiekuńczości i innych hipomaniakalnych,
autodestrukcyjnych zachowań, pojawiających się w kompensacyjnej fazie cyklu.