MUZYKOTERAPIA W LECZENIU CHORYCH Z NERWICAMI I ZABURZENIAMI CZYNNOŚCIOWYMI

Muzykoterapia to forma psychoterapii, która
wykorzystuje muzykę i jej elementy jako środki stymulacji, strukturalizacji
oraz ekspresji emocjonalnej i komunikacji niewerbalnej w procesie diagnozy,
leczenia
i rozwoju osobowości człowieka. Muzykoterapia - niekiedy traktowana jest jako
dział psychoterapii, czasem artterapii. Jest to metodyczne, oparte na
podstawach naukowych zastosowanie muzyki. Dźwięk i rytm służą stymulacji
ekspresji. W muzykoterapii wartość posiada muzyka, techniki terapeutyczne oraz
kontakt pacjent - terapeuta.

Muzykoterapia obejmuje dwie formy aktywności:

1. w sferze odbiorczej -
muzykoterapia bierna

2. w sferze wykonawczej -
muzykoterapia czynna. Dominują tu ekspresje dźwiękowe za pomocą instrumentów
oraz z użyciem głosu pacjenta.

Odpowiednio dobrana muzyka ma pozytywny wpływ na
emocje, procesy myślowe i psychomotorykę. Ma działanie aktywizujące lub
osłabiające czynność mózgu w zależności od aktualnego stanu pacjenta.

Muzykoterapia może być stosowana w odniesieniu
do wszelkich schorzeń psychicznych, psychosomatycznych i somatopsychicznych.

Wyniki wielu badań i
eksperymentów wskazują, że muzyka jako zbiór symboli akustycznych i
semantycznych jest specyficznie zorganizowanym zbiorem energii
akustyczno-muzycznej.

Możliwość kształtowania psychiki ludzkiej za
pośrednictwem muzyki zaobserwował już Pitagoras, autor tezy estetycznej
równającej piękno
z ładem, harmonią świata zewnętrznego i
doskonałością proporcji. Ład zewnętrzny, wyrażany przez muzykę, miał
oddziaływać na tworzenie wewnętrznej harmonii człowieka, kształtować jego
postawę moralną.

Głównym dążeniem terapii jest ujawnianie
konfliktów tkwiących
w podświadomości, uświadamianie ich przez pacjenta, a następnie „oczyszczanie”
go drogą zabiegów zmierzających do przebudowy osobowości. Muzyka ma pełnić rolę
wzmacniającą przeżycia wyzwalające konflikty z podświadomości i rolę
regulującą,, integrującą w procesie rekonstrukcji osobowości.

W Klinice Nerwic Instytutu Psychoneurologicznego
w Warszawie prowadzi się muzykoterapię receptywną i aktywną, werbalizację oraz
techniki komunikacji niewerbalnej. Terapia nastawiona jest na ujawnianie
przyczyn zaburzeń nerwicowych, a także na usuwanie ich objawów. Muzyka jest
pojmowana zarówno jako wzmocnienie przeżyć emocjonalnych, ale też jako bodziec
wspierający procesy uczenia się.

W leczeniu nerwic oraz innych zaburzeń
czynnościowych duży nacisk kładzie się na indywidualne podejście do chorego i
stosowanie różnych metod psychoterapeutycznych. Muzykoterapia jest swoistą
metodą psychoterapeutyczną. Wywiera wpływ leczniczy na pacjenta przez różne
elementy i rodzaje muzyki, jak również przez zróżnicowane formy odbierania i
uprawiania muzyki.

Muzykoterapię należy wykorzystywać w leczeniu
zaburzeń psychicznych. Mogą one być pochodzenia nerwicowego lub też skutkiem
chorób organicznych. Przede wszystkim należy ją stosować przy objawach
anakastycznych, stanach lękowych i depresyjnych, nerwicowych, czynnościowych
lub innego pochodzenia kurczów mięśni i naczyń,
w zaburzeniach psychosomatycznych. Dzięki muzykoterapii można przezwyciężać
zaburzenia kontaktu.

Przyczyną powstawania nerwic są niezgodności
pomiędzy wewnętrznymi i zewnętrznymi uwarunkowaniami systemowymi, które
etiologicznie uważać należałoby za pierwotnie zaburzone stosunki między danymi
osobnikami, a otoczeniem. Muzykoterapia w leczeniu nerwic oraz innych zaburzeń
czynnościowych ma zadanie cząstkowe, wchodzące w skład ogólnego procesu
psychoterapeutycznego. Można wyróżnić cztery aspekty muzykoterapii:

1. emocjonalna aktywizacja osobowości, której celem jest
intensyfikacja walki z nerwicowymi nastawieniami i modelami zachowania
sprowokowanymi w czasie rozmowy psychoterapeutycznej.

2. stymulacja gotowości i umiejętności interpersonalnej
w nawiązaniu kontaktu, jak również likwidowanie neurotycznych modeli
zachowawczych, które tym celom stoją na drodze.

3. uzyskanie wpływu na zaburzenia psychowegetatywne oraz na
utrzymujące się napięcie mięśniowe.

4. zlikwidowanie zaburzonych nerwicowych umiejętności przeżywania i
odczuwania zadowolenia oraz odzyskanie lub rozwinięcie nowych obszarów
zainteresowań, szczególnie natury estetycznej, w celu wszechstronnego
wzbogacenia
i rozwoju osobowości.

Muzykoterapia jest szczególnie wskazana u takich
pacjentów, którzy pod wpływem czynników środowiskowych cierpią na emocjonalną
trudność wypowiadania się, nawiązywania kontaktu i swoją wadliwą postawę
próbują racjonalnie rekompensować, nie dopuszczając do akceptowania swoich
uczuć. Przeżycie muzyczne pod względem terapeutycznym podlega
w dużym stopniu wpływowi osobowości słuchacza. Cel terapeutyczny zmierza do
wyzwalania reakcji emocjonalno-myślowych, jak też
i fizycznych. Muzyka instrumentalna dla celów leczniczych jest przydatniejsza
od wokalnej, ponieważ oferuje bogatsze możliwości asocjacyjne, niż to może
uczynić uzależniona od tekstu literackiego muzyka wokalna. Utwory powinny mieć
jednolity charakter emocjonalny, ponieważ pozycje o wyraźnie występujących
kontrastach napięciowych dla tych celów się nie nadają.

Muzykoterapię możemy podzielić na indywidualną i
grupową.

Muzykoterapia indywidualna jest to leczenie muzyką osobno każdego pacjenta
przez dłuższy lub krótszy okres czasu. Może intensyfikować działanie
psychoterapeutycznej rozmowy indywidualnej i jest wtedy dodatkową metodą w
obrębie aplikowanego systemu leczniczego. Rozróżniamy dwa metodyczne warianty:

- komunikatywną muzykoterapię
indywidualną, która ma na celu rozwinięcie skutecznego stosunku
terapeuta-pacjent i wskazana jest w stosunku do chorych o ciężkich
zahamowaniach

- reaktywną muzykoterapię
indywidualną, która przez krótkotrwałą afektywną reakcję powinna spowodować
starcie się z indywidualną nerwicową sytuacją konfliktową, jeśli rozwiązanie
patogenetycznie istotnego czynnika podlega stagnacji, spowodowanej wymijającym
zachowaniem się pacjenta.

Indywidualna muzykoterapia ukierunkowana charakteryzuje
się ambitnym celem leczniczym, jest ograniczona w czasie, dostosowana do
swoistej sytuacji leczniczej każdego pacjenta w postępowaniu leczniczym.
Ukierunkowaną muzykoterapię indywidualną można określić jako stawiającą sobie
ważny cel pod względem efektu terapeutycznego w okresie czasowo ograniczonym i
w sytuacji swoistej, wymagającej leczenia indywidualnego każdego pacjenta, a
odbywającego się w ramach zespołu, jaki stanowi
w równym stopniu zakład leczniczy, personel i społeczność chorych.

Muzykoterapia
nieukierunkowana jest względnie samodzielną formą terapeutyczną, a stosunek do
sytuacji partnerstwa tylko pośredni. W tej formie muzykoterapii celem jest
emocjonalna aktywizacja pacjenta
w sensie orientowania go na wywołanie sprzeczki z własnymi nerwicowymi
sposobami zachowania. Umożliwia pośrednią konfrontację osobowości nerwicowej z
jej patogennie konfliktowymi obszarami – jest to recypowanie muzyki.

Aby muzykoterapia
grupowa w sensie psychoterapeutycznym mogła być skuteczna, konieczne staje
się organizowanie działania w taki sposób, aby każdy członek grupy w czasie
leczenia mógł zdobyć umiejętności porozumiewania się z pozostałymi pacjentami.
Najważniejszą metodą muzykoterapii, prowadzonej w zespole jest leczenie
śpiewem. Śpiew umożliwia bezpośrednie porozumiewanie się w płaszczyźnie
społecznej
i somatyczne przeżywanie napięcia oraz rozluźnienia. Muzykoterapia grupowa ma
znaczenie dla terapii zajęciowej, jako kulturalno-rekreacyjna metoda lecznicza
w psychozach.

W psychoterapii mogą brać udział grupy homogeniczne
i heterogeniczne. Jako homogeniczne rozumiemy grupy, w których dobiera się
uczestników pod względem jednolitych, jednakowych objawów i danych, odnoszących
się do płci, wieku, stanu rodzinnego itp. Grupy heterogeniczne z takiego doboru
uczestników rezygnują, są one zróżnicowane. Jednak przeważająca liczba
pacjentów o jednakowych obrazach chorobowych
i takich samych objawach działa hamująco na dynamiczny rozwój grupy.
Szczególnie szkodliwa jest większa liczba osobowości kwerulantnych
i histerycznych, przeciwstawiających się terapeutycznie skutecznej integracji.
W tym przypadku tworzy się masywny opór przeciwko terapii. Im bardziej
emocjonalnie zróżnicowane będą osobowości poszczególnych pacjentów, tym
intensywniej i terapeutycznie skuteczniej rozwinie się dynamika grupy.

Grupowa terapia jest szczególnie wskazana u pacjentach
o następujących modelach zachowania i objawach:

· w fobiach,

· u osobowości anakastycznych i depresyjnych,

· w zahamowaniach i zmniejszonej zdolności kontaktowania różnego
pochodzenia,

· w zredukowanej umiejętności przeżywania u osobowości
przewrażliwionych i egocentrycznych,

· u łatwo wpadających w stany lękowe,

· w czynnościowo uwarunkowanych zaburzeniach snu i wszystkich innych
czynnościowo uwarunkowanych objawach organicznych.

Aktualnie zaznacza się rozwój muzykoterapii
przebiegający dwoma niezależnymi od siebie i zróżnicowanymi kierunkami.
Pierwszy to „szkoła amerykańska” – empiryczno-kliniczna, ograniczająca się do
opisów zaobserwowanych działań przy stosowaniu muzyki różnych stylów, do jazzu
i nowoczesnej muzyki popularno-rozrywkowej włącznie. Muzykoterapię według
szkoły amerykańskiej określa się jako „psychoterapeutyczną metodę pomocniczą.

„Szkoła szwedzka” sądzi, że należy zapewnić
muzykoterapii funkcję centralną podczas leczenia.

Bibliografia:

1. T. Natanson „Wstęp do
muzykoterapii”

2. Ch. Schwabe „Leczenie muzyką
chorych z nerwicami i zaburzeniami czynnościowymi”

3. Galińska Elżbieta -
"Kierunki rozwojowe w polskiej muzykoterapii"

4. Galińska Elżbieta -
"Muzykoterapia jako jedna z form terapii poprzez sztukę"

5. K. Lewandowska „Muzykoterapia
dziecięca”