MULTIMEDIA I TECHNOLOGIA INFORMATYCZNA

We współczesnym społeczeństwie europejskim
zauważa się gwałtowny postęp naukowo techniczny i rozwój technologii
informacyjnej. Wnosi to potrzebę zastosowania w edukacji i doskonaleniu
zawodowym technik multimedialnych, a także stwarza konieczność kształcenia
ustawicznego. Społeczeństwo informacyjne powinno zatem wykorzystywać w systemie
kształcenia nowoczesne elektroniczne media edukacyjne. Mimo, że powstaje wiele
multimedialnych programów edukacyjnych, niski poziom komputeryzacji polskich
szkół utrudnia upowszechnianie multimedialnego systemu kształcenia. Dlatego też
należy zmierzać do szybszego wyposażania szkół w sprzęt informatyczny i
multimedialny, doskonalić nauczycieli w obsłudze tego sprzętu oraz w twórczym
wykorzystaniu technologii informacyjnej na różnych poziomach kształcenia.

Termin „multimedia” pojawił się w latach
siedemdziesiątych. Słowem
tym zaczęto określać pakiety pomocy naukowych zwane następnie środkami
dydaktycznymi. Zawierały one różnego typu materiały dydaktyczne: podręczniki,
modele, materiały ilustracyjne, okazy naturalne, kredki, farby, przezrocza,
filmy, taśmy magnetofonowe i materiały towarzyszące. Do dzisiaj najbardziej
powszechnie używanymi mediami w procesie dydaktycznym są książki, kreda i
tablica. Drugi okres rozwoju multimediów sterowanych już komputerem rozumiano
inaczej i jego trzy podstawowe składniki to teksty, nagrania audiowizualne i
obraz statyczny lub dynamiczny. Technologię stanowiły komputery, optycznie
odczytywane bazy danych, takie jak dyski, natomiast wytworami były notebook’ i,
wideo, symulacje, mówiące książki, gry edukacyjne etc.

Słowo multimedia oznacza dzisiaj więcej
niż tylko jednoczesną obecność wielu różnych mediów. Multimedia można opisać w
skrócie jako technologię integrującą sobie trzy dziedziny: techniki
publicystyczno – wydawnicze, elektronikę komercyjną i zastosowania komputerowe,
w jedno medium służące do wymiany informacji. Jako multimedialne źródła danych
można wymienić: wideo, dźwięk, grafika, tekst, animacje, zdjęcia, obrazy oraz
dane alfanumeryczne. W. Skrzydlewski multimedialność ujmuje jako uniwersum
znaków dochodzących do użytkownika, akcentując jednocześnie, oprócz funkcji
przekaźnikowej mediów, ich funkcję bycia narzędziami rozwoju poznawczego
człowieka.

Technologię informacyjną można zdefiniować
jako grupę środków i
urządzeń takich jak: komputery, sieci komputerowe i media, oraz narzędzia, do
których zalicza się oprogramowanie, a także technologie pozwalające na
wielowymiarowe wykorzystanie informacji. Technologia informacyjna obejmuje więc
informację, komputery, informatykę oraz telekomunikację. Kładziony jest nacisk
na powiązania między działalnością produkcyjną a uczeniem się i nauczaniem, co
ściślej wiąże system edukacyjny z systemem produkcyjnym. Zmiany spowodowane
technologią informacyjną mają szerokie ekonomiczne i społeczne konsekwencje.

Technologia informacyjna jest jednym z
podstawowych elementów kształtujących współczesne społeczeństwo. „Ludzie
potrzebują przygotowania w zakresie umiejętności i pojęć związanych z
technologią informacyjną, by być przygotowanym na przyszłość, zapewnić sobie
dobrą pracę i przyczynić się do kreowania dobrobytu.” Społeczeństwo
informacyjne, w którym edukacja medialna ma do odegrania szczególną rolę
poprzez tworzenie, przetwarzanie i wykorzystywanie różnych danych to nie tylko
dźwignia postępu nauki i osiągnięć naukowo – technicznych, ale także instrument
edukacji i upowszechniania wiedzy. Takie cele i zadania mają do spełnienia
techniki multimedialne. W szkołach wyższych technologia informacyjna stosowana
jest m. in. w postaci telematyki, czyli kształcenia na odległość, np. telekonferencje wykorzystujące dźwięk,
komputer, sieć komputerową, wideo. Wykorzystywany jest także Internet, jako
najbardziej dostępne narzędzie zdobywania wiedzy. Na Akademiach Medycznych
stosuje się np. trójwymiarowe atlasy anatomiczne, komputerowe symulacje
zabiegów i operacji, korzystanie z urządzeń medycznych sterowanych komputerowo. Akademie Muzyczne prowadzą
wydziały muzyki elektronicznej i komputerowej, jest to jednak działalność
marginesowa. W akademiach sztuk pięknych wykorzystuje się elektroniczną obróbkę
obrazu, a także grafikę komputerową. Multimedia i technologię informatyczną
można także wykorzystać w: laboratorium elektrotechniki, systemach informacji
geograficznej, matematyce i geometrii, encyklopediach multimedialnych, słownikach języków obcych oraz lekcjach
języków obcych.

Z punktu widzenia pedagogiki za teoretyczną przesłankę w badaniach i
stosowaniu mediów w edukacji uważa się technologię kształcenia.
Technologia informatyczna i multimedia ważne są w doskonaleniu technologii
kształcenia, co szczególnie istotne jest w szkolnictwie wyższym, a także mają
walory poznawczo kształcące i możliwość wykorzystania w wielu dyscyplinach
naukowych. Zastosowanie komputera w edukacji pozwala uzyskać zespół efektów
nieosiągalnych za pomocą innych środków dydaktycznych. Następuje tu
indywidualizacja procesu kształcenia na poziomie:

1. programu kształcenia ( nauczyciel za
pomocą odpowiedniego doboru oprogramowania może zdecydować, jakie tematy będą
wspomagane komputerowo);

2. treści kształcenia (nauczyciel, mając do
dyspozycji aktualizowaną bazę oprogramowania oraz narzędzia do jej modyfikacji,
może w łatwy sposób dostosować oprogramowanie do nowych potrzeb);

3. stylu kształcenia (nauczyciel, mając dużą
swobodę w modyfikacji i doborze oprogramowania, może sam wybierać optymalną
organizację procesu dydaktycznego, dostosowywać ją do możliwości uczących się
oraz do realizowanych celów.

Zauważamy też indywidualizację uczenia się na poziomie:

1. programu (uczący się podczas tych samych
zajęć mają możliwość korzystania z oprogramowania wspomagającego uczenie się
różnych tematów);

2. treści (uczący się może sam zdecydować,
które fragmenty materiału będą w danej chwili przerabiane lub powtarzane);

3. tempa pracy (uczący się pracują przy
autonomicznych stanowiskach, na których przebiega samodzielna, niezależna
realizacja różnych części materiału).

Szybki rozwój technologii komputerowej
spowodował, że zaczęto interesować się komputerem jako narzędziem pracy
dydaktycznej oraz zauważono, że można go wykorzystać do gromadzenia,
prezentowania i generowania informacji bezpośrednio przydatnych w pracy
dydaktycznej, zwłaszcza do oceny wyników oraz przebiegu procesu nauczania –
uczenia się. Komputer może mieć zastosowanie jako środek dydaktyczny w pracy
nauczyciela i z odpowiednim oprogramowaniem służyć do oceny wyników
osiągniętych przez ucznia i kontroli wyników nauczania. Kontrola ta może
odbywać się za pomocą programów symulacyjnych, użytkowych, jak Word i Excel,
lub specjalnie tworzonych programów dydaktycznych. Komputerowe wspomaganie
nauczania i uczenia się oraz oceniania uczniów jest dzisiaj niezbędnym
czynnikiem zwiększającym efektywność kształcenia.

Technologia informatyczna wywiera ogromny
wpływ na szkoły i
realizowany w nich proces kształcenia. Nowy model edukacji powinien
lepiej przystawać do szybko zmieniającej się rzeczywistości, dlatego pamięciowe
opanowanie wiadomości powinno być zastąpione metodami wyszukiwania, gromadzenia
i analizy informacji. Wykorzystanie nowych mediów w procesie uczenia się i
nauczania pozwala na syntezę wizualną, słuchową i dotykową oraz promowanie
myślenia twórczego, które zacznie przenikać wszystkie aspekty uczenia się.
Szkoła musi pomóc uczniom w krytycznym postrzeganiu rzeczywistości, w
odkrywaniu i interpretowaniu pojęć i ich znaczeń. Komputer jest nośnikiem
przemian i zwiastunem reformy w szkolnictwie, a technologie informacyjne są
jednym ze źródeł procesów transformacji w edukacji. Wg R. Tadeusiewicza
wprowadzenie nowoczesnych mediów technicznych do procesu nauczania może
przyspieszyć wykładniczy wzrost parametrów charakteryzujących wiedzę ucznia.
Komputer może zostać z powodzeniem wykorzystany do wspomagania różnych zajęć
dydaktycznych na różnych poziomach kształcenia oraz na zajęciach techniki. Multimedia
to źródło informacji oraz przygotowanie systemu wartości i postawy ludzi
ponadto narzędzie intelektualnej pracy człowieka, służące do nadawania i
odbierania informacji. Największe i najlepsze połączenia ogólnoświatowe to Internet. Przesłane przez niego informacje
umożliwiają rozwój edukacji za pomocą multimediów. Ogromna ilość wiedzy i
ogólna dostępność pozwoliła na nawiązanie kontaktu nauczyciel – uczeń bez
jakichkolwiek ograniczeń ilościowych, finansowych, rasowych itp.. Nauczyciel
może przekazać wiedzę swoim studentom odległym o tysiące kilometrów, a banki
danych i biblioteki umożliwiają samodzielne uzyskanie odpowiedzi na wszelkie
pytania czy wątpliwości. Istnieje koncepcja zdalnej edukacji, przydatna
w przypadku m. in. dokształcania studentów i kształcenia niepełnosprawnych, z
którymi nauczyciel nie ma bezpośredniego kontaktu, lecz kontaktuje się z nimi
poprzez sieć komputerową. Studenta powinna cechować samodzielność i
systematyczność. Jego jedynym partnerem
w nauce jest ekran komputera, względnie nauczyciel w kontakcie wizyjnym drogą
kamery. W tym systemie można stosować takie formy kształcenia jak:

- wykłady
(telekonferencje),

- ćwiczenia
laboratoryjne (realizowane w czasie rzeczywistym),

- ćwiczenia
audytoryjne (testy i zadania sprawdzające),

- konsultacje
(drogą elektroniczną, telefoniczną lub sieciową),

- egzaminy
(przeprowadzane „na żywo”, podczas gdy studenci
są monitorowani, lub bezpośrednio podczas sesji wyjazdowej).

W ostatnich latach zauważamy rozwój sieci
komputerowych, a rozwój Internetu w języku polskim stwarza szansę, że sieć
będzie mogła zastąpić większość technik stosowanych do tej pory w nauczaniu.

W marcu 1995 r. rozpoczęto wdrażanie
programu „Internet dla szkół” i do roku 1998 do sieci podłączono 300
szkół. Przeszkodą we wdrażaniu programu jest brak profesjonalnego sprzętu, mała
liczba nauczycieli umiejących korzystać z Internetu. Trwa intensywne szkolenie
nauczycieli i uczniów. Wiele szkół posiada własne strony WWW. WWW jest
systemem interaktywnym, udostępniającym dwustronny kanał komunikacyjny.
Odgrywa ważną rolę w edukacji na odległość, umożliwia elastyczne dostosowanie
kursu do wymagań jego uczestników, jest również efektywnym narzędziem
rozpowszechniania pedagogicznych materiałów.

Nowe zadania szkoły wynikają z coraz
szybszego rozwoju nauki i techniki, z postępu społecznego i demokratyzacji
życia oraz z możliwości i konieczności kształcenia na poziomie średnim. Formy
pracy, życia społecznego, codziennego bytowania, narzędzia techniczne i sposoby
organizacyjne są inne niż dotychczas, zatem kształcenie człowieka dla
przyszłości, musi mieć charakter twórczy, powinno wyrabiać w człowieku umiejętność
życia i uczestniczenia w tym nowym świecie. Stosowanie w kształceniu łączenia
teorii z praktyką wymaga przestrzegania następujących zasad nauczania:

- zasady
łączenia myślenia i treści poznawczych o charakterze teoretycznym;

- zasady
łączenia nauki z techniką;

- zasady
łączenia zdobytych wiadomości i umiejętności w struktury logiczne i
posługiwanie się nimi w praktyce;

- zasady
łączenia poznania z działaniem.

Stawiane wymagania multimediom jako nowoczesnym pomocom
dydaktycznym to:

- celowość

- modelowość

- dynamiczność

- uniwersalność

- przejrzystość
budowy

- współczesność
konstrukcji i realność parametrów

- komunikatywność

- łatwość
obsługi

- estetyczność

- pomysłowość.

Wyniki badań dotyczące stosowania technik multimedialnych
wskazują, że ich stosowanie daje lepsze wyniki w postaci:

- skrócenia
niezbędnego czasu nauki;

- lepszego
zrozumienia nauczanego materiału;

- uzyskanie
lepszych efektów ewolucji dydaktycznej;

- redukcji
kosztów kształcenia, wynikających z marnotrawstwa czasu w trakcie jednostki
dydaktycznej.

Przekaz informacji jest elementem procesu
kształcenia. Edukacja informatyczna ma
na celu:

a) przygotowanie uczniów do odbioru i
korzystania ze wszystkich rodzajów mediów jako źródeł informacji, wiedzy,
wartości, kształtowania postaw, umiejętności;

b) przygotowanie uczniów do posługiwania się
mediami jako narzędziami pracy intelektualnej, wspomagającej umysł człowieka:
uczenie się, nauczanie, rozwiązywanie problemów, tworzenie.

„Głęboką reformę systemu edukacji
narodowej musi poprzedzać gruntowna naprawa systemu kształcenia nauczycieli.”
Idea samorządności i autonomii uczelni wyższych stwarza szansę wprowadzenia
innowacyjnych rozwiązań w procesie kształcenia nauczycieli. Jednak w realizacji
tej idei przeszkadzają w wielu wypadkach trzy podstawowe bariery:

- bariera
kompetencyjna;

- bariera
psychologiczna;

- bariera
organizacyjno – ekonomiczna.

Różne koncepcje i modele edukacji
nauczycieli mówią nam, że składniami kwalifikacji nauczycielskich powinny być
kompetencje społeczno – moralne, osobowościowe i zdrowotne oraz kompetencje
zawodowe jako układ różnych składników: wiedzy, umiejętności, inteligencji i
zrozumienia, kreatywności oraz praktyki i doświadczenia.

Wdrażana w roku szkolnym 1999/2000 reforma
oświaty wprowadziła zmianę w kształceniu ogólnotechnicznym integrując
przedmioty - technikę z informatyką. Do rozwoju twórczego myślenia
technicznego przydatne są media interaktywne, dzięki którym uczeń komunikuje
się z danym medium oraz innymi użytkownikami tego medium. Interaktywność
przejawia się w pracy z urządzeniami informatycznymi, a w szczególności z
komputerem. Do nauczania techniki najlepsze są gry symulacyjne przedstawiające
rzeczywistość w dowolnym czasie, w których uczeń wybiera ruch spośród kilku
możliwości, a także programy umożliwiające rozwijanie wyobraźni przestrzennej,
kinetycznej i konstrukcyjnej.

W edukacji technicznej możliwości nowoczesnych technologii
informacyjnych, jak modelowanie procesów, symulacja, wizualizacja,
interaktywność i multimedia pozawalają częściowo rekompensować niedostatki
materialnej bazy przedmiotowej i wzbogacić gamę oddziaływań pedagogicznych.
Dużą rolę odgrywają tu narzędzia i komunikaty multimedialne, w tym prezentacje
multimedialne. Prezentacja multimedialna integruje kilka elementów
przekazu jednocześnie, takich jak dźwięk, obraz dynamiczny i statyczny,
animację film, tekst pisany i mówiony. Pozwala na poszerzenie zakresu
oddziaływania pedagogicznego, łączy różne elementy przekazu. Jest to
interaktywna forma nauczania ułatwiająca uczniowi zapamiętywanie i uczenie się.
Prezentacja multimedialna jest formą wspomagającą proces kształcenia i różni
się od tradycyjnych technik nauczania, ponieważ:

- czas
przyswajania materiału zmniejsza się o około 30%,

- koncentracja
uwagi zachowana jest przez około 50 minut,

- wzrasta
przyswajanie materiału od 50 do 400%,

- zrozumienie
tematu rośnie o około 50 – 60%,

- tempo
uczenia się rośnie o około 60%.

Dociekania nad mediami w technice mogą
obejmować zarówno strefę projekcji, czyli udostępnianie utylitarnej wiedzy o
technice, jak i strefę poznawczą, kiedy za pomocą właściwych mediów można
zbierać i analizować materiały badawcze. W procesie edukacji ogólnotechnicznej
można kształtować swoiste wzorce ekspresyjne, które odpowiadają przeżyciom
emocjonalnym towarzyszącym komunikacji medialnej takim, jak zainteresowanie,
zadowolenie, zachwyt, zdziwienie, zaskoczenie, wstrząs, przykrość, wstyd,
strach, gniew, i innym. Edukacja ogólnotechniczna wspierana przez media to
także teoria komunikowania interpersonalnego. Wg publikacji Nęckiego /1996/ pt.
„Komunikacja międzyludzka”, możemy wyróżnić sześć teorii komunikowania
interpersonalnego:

1. Tradycyjne komunikowanie – czyli
transmisja informacji;

2. Teoria konstruktywistów – czyli nadawanie
znaczeń światu;

3. Systemowa teoria w komunikowaniu – czyli
interpersonalność;

4. Teoria samoświadomości – czyli świadoma
kontrola własnego zachowania;

5. Teoria reguł społecznych – czyli zasad
społecznych;

6. Teorie innych koncepcji związanych z
komunikowaniem.

Firma „Apple” wymienia sześć odrębnych obszarów zastosowań
współczesnej technologii multimediów w procesie komunikacji:

- poczta
akustyczna

- adnotacje
dźwiękowe

- multimedialny
„help”, czyli pomoc

- komunikacja
przez obraz

- oprogramowanie
szkoleniowe i dydaktyczne

- prezentacje.

Firma „Intel” wyróżnia pięć inaczej zestawionych obszarów
zastosowań programów multimedialnych:

- świat
biznesu

- punkty
sprzedaży

- nauka

- redagowanie
tekstów i projektowanie

- rozrywka.

Bardziej specjalistycznego podziału zastosowań multimediów
dokonała grupa „Information Workstation Group”:

- rozrywka,
komunikacja, kształcenie i dokształcanie, szkolenia, publikacje elektroniczne;

- symulacja
komputerowa, „efekty specjalne”, reklama, prezentacje projektów i firm;

- punkty
informacyjne, punkty sprzedaży, archiwacja i tworzenie katalogów, dokumentacja;

- produkcja,
zarządzanie zasobami bogactw naturalnych, kształcenie i szkolenie;

- systemy
nawigacyjne, nadzór techniczny i serwis dla produktów.

Kształcenie zawodowe i jego reforma to szczególnie istotne problemy, ponieważ
przygotowanie zawodowe pracowników integralnie łączy się z gospodarką kraju, a
od zapewnienia kadry będzie zależał rozwój społeczno - gospodarczy kraju oraz
rozwój i postęp w wielu sferach naszego życia. Stałe dążenie do integracji
kształcenia ogólnego i zawodowego sprowadza się do zasad dotyczących
organizacji pracy oświatowo – wychowawczej zmierzającej do wykształcenia wysoko
wykwalifikowanych kadr specjalistycznych niezależnie od stopnia kształcenia.
Reforma systemu edukacji umożliwia proces reform kształcenia zawodowego.
Głównymi czynnikami wymuszającymi reformę edukacji zawodowej są:

1. rozwój nauki i techniki, co wymaga
określonych zmian w systemie kształcenia zawodowego;

2. aktualna transformacja społeczno –
gospodarcza w kraju to zmienne wymogi rynku pracy i kwalifikacji zawodowych
obejmujących określoną wiedzę, umiejętności i cechy osobowościowe;

3. stowarzyszenie Polski z państwami
Wspólnoty Europejskiej wymaga uwzględnienia europejskich standardów
kwalifikacyjnych.

Dynamiczny rozwój sektora usług,
prywatyzacja przedsiębiorstw, zmiany systemowe gospodarki, konkurencyjność
rynku zbytu, rosnące i zmienne wymagania rynku pracy oraz komercjalizacja
wymagają innego spojrzenia na problemy edukacji zawodowej w celu
przygotowania jednostki do funkcjonowania w zmieniającej się rzeczywistości
społecznej i zawodowej. Transformacja zachodząca w Polsce wbrew oczekiwaniom
objawiła się spadkiem produkcji, inflacją spadkiem dochodu narodowego,
zagrożeniem bezrobocia ludzi czynnych zawodowo i absolwentów, szczególnie szkół
zawodowych. Sytuacja taka doprowadziła do smutnej refleksji, że społeczeństwo
polskie nieprzygotowane jest do wymaganego ustawicznego kształcenia,
dokształcania i doskonalenia zawodowego, do dużej samodzielności i
odpowiedzialności za własny rozwój ogólny i zawodowy. Zmieniająca się
rzeczywistość powoduje, że posiadanie jednego zawodu nie wystarczy na całe
życie. Konieczne będzie zatem korzystanie z różnego rodzaju kursów
przekwalifikujących i dokształcających, zwłaszcza w informatyce, gdzie zmiany
następują bardzo szybko. Istotne jest kreowanie twórczych, aktywnych i
otwartych na wszystko, co nowe jednostek.

Korzystanie z systemu otwartego oraz
zdalnego kształcenia i doskonalenia zawodowego wymaga wyposażenia laboratoriów
dydaktycznych w odpowiedni sprzęt i pakiet oprogramowania. Można tu
wykorzystywać takie narzędzia, jak: komputer, magnetowid, telewizję, oraz
urządzenia telekomunikacyjne, jak telefony, pocztę elektroniczną, modem oraz
ich połączenia (interaktywne wideo). Wybór jednego z tych narzędzi zależy od
kontekstu zastosowania. Pakiet oprogramowania powinien być prosty w obsłudze,
łatwy w adaptacji i w atrakcyjnej formie przekazywać treści kształcenia.

Zmiany w potrzebach i celach doskonalenia
i poradnictwa zawodowego przebiegają równolegle z procesem przekształceń w
sferze społecznej oraz w sferze technologicznej informatyki. Współczesna edukacja
jest coraz bardziej zróżnicowana, a rola
multimediów w kształceniu i doskonaleniu zawodowym ciągle wzrasta.

BIBLIOGRAFIA:

Materiały konferencyjne:

1. Brodziński
Tadeusz i Wenta Kazimierz (red.) „Techniki multimedialne w technice, edukacji
ekologicznej i kształceniu zawodowym” Szczecin 1998.

2. Brodziński
Tadeusz (red.) „Rola edukacji informatycznej w technice i jej związek z
wychowaniem ekologicznym i wychowaniem zawodowym” Szczecin 1999.

3. Brodziński
Tadeusz (red.) „Technologia informatyczna w edukacji i przygotowaniu zawodowym”
Szczecin 2000.