Filozofia człowieka to

I - zagadnienie istoty człowieka,
jego cech i właściwości, jego natura,

jego byt, jego
ciało i dusza

II - zagadnienie pozycji (miejsca) i roli człowieka
w świecie

III - zagadnienie intelektu jako władzy poznawczej,
specyfiki ludzkiego

poznania

IV - zagadnienie stosunku człowieka do wytworów własnych działań

V - zagadnienie pozycji samoświadomości w ludzkim bycie

oraz wiele innych zagadnień
związanych z problemem sensu życia, istnienia, szczęścia, wolności człowieka
jak i jego śmierci.

Filozofowanie
istniało od początku myśli człowieka, a wizerunek i kierunek filozofowania
uwarunkowany był zawsze czasem i miejscem w historii istnienia.

W zależności od kultury
społecznej, bytu, świadomości filozofowanie zmierzało w różnych kierunkach np.
religijnym, kulturowym, politycznym, ekonomicznym itp.

Ciągłe filozoficzne dociekania nad
człowiekiem były rozmaicie rozwiązywane, co jednak nigdy nie doprowadziło do
ostatecznej odpowiedzi na pytanie kim jest człowiek. Stąd też na przestrzeni
historii świata powstało wiele koncepcji człowieka uzależnionych od sposobu
samego rozumowania pojęcia filozofii.

Wracając
do tematu marksistowskiej koncepcji człowieka należy przypomnieć czas i miejsce
powstania filozoficznego poglądu marksizmu.

Lata 1818 – 1883 Europa, Niemcy to
czas i miejsce życia i twórczości filozofa, ekonomisty, przywódcy, teoretyka
rewolucyjnych ruchów robotniczych Karola Marksa.

Po
wieloletniej obserwacji i badaniu zjawisk gospodarczych w Europie Marks podjął
ostrą krytykę kapitalistycznego systemu gospodarki rynkowej, dążąc do
stworzenia podstaw nowej teorii ekonomicznej.

- Co spowodowało tak silne dążenie do zmian ? Chęć zerwania z filozofią i
utworzenie nowej nauki opartej na dotychczasowych dokonaniach filozofii.

- Co kierowało Marksem ku zmianie ? Przede wszystkim względy propagandowe,
a tym samym odrzucenie wiary, ucieczka w ateizm.

Cytat :” Chcę się zemścić na tym, który
panuje tam w górze” „ Z wyzwaniem rzucam światu w twarz rękawicę i obserwuję
jak opada ten karłowaty olbrzym. Jednak jego upadek nie uciszy mojej
nienawiści. Podobny Bogu będę błąkał się wśród obłoków świata i dając moim
słowom siłę działania, czuję się równy Stwórcy” „Komunizm zaczyna się od
ateizmu” „Naszym wrogiem jest Bóg. Nienawiść do Boga jest początkiem wszelkiej
mądrości”

Służąca o Marksie po jego śmierci: „On
był człowiekiem bogobojnym. Kiedy był bardzo chory modlił się sam jeden w swoim
pokoju, przed zapalonymi świecami i czoło przewiązywał opaską”

Karol
Marks wraz z Fryderykiem Engelsem chcieli przedstawić swoją koncepcję jako coś
zupełnie nowego i szczerze sądzili, że zrywają ze spekulacjami dawnej filozofii
tworząc autentyczną wiedzę o rzeczywistości.

Wspominam ten fakt, gdyż jak wielu
z nas, i ja sama wielokrotnie zastanawiałam się nad sensem tej filozofii. Teraz
postaram się podsumować zebrane zagadnienia na temat poszczególnych koncepcji
marksizmu.

I KONCEPCJA MATERIALISTYCZA – teoria alienacji i istoty
człowieka.

Świat jest materialny – istnieje
tylko materia rządząca się prawami dialektycznymi.

Istota
człowieka to twórcza i uspołeczniona praca, ludzka działalność przedmiotowa
będąca powołaniem i spełnieniem człowieka, a wraz z powstaniem innych form
kultury ludzkość staje się bytem samym w sobie i dla siebie ( powszechna
wspólnota).

Jak to rozumieć:

• Działalność
  ludzka w ramach całego gatunku przekształcająca materialnie świat.
• Praca,
  produkcja jest najważniejszą formą urzeczywistnienia ludzkiej działalności.
• Postulat
  uspołecznienia pracy wynikający z dyrektyw społecznych (czyli demokracji,
  równości, sprawiedliwości, wolności) odnoszących się do jednostki (uznanie
  wartości człowieka). - brak uczuć

Alienacja – wyobcowanie, uczuciowa separacja jednostki w teorii Marksa to twórcza i
uspołeczniona praca będąca fundamentem stosunków międzyludzkich, odejście od
przyrody, natury i samego siebie.

Marks twierdzi: praca w
kapitalistycznym porządku społeczno ekonomicznym jest zaprzeczeniem prawdziwego
ludzkiego powołania, brak uspołecznienia.

Wg Karola Marksa Alienacja to:

· Samorealizacja przez
pracę ( jedyny cel )

· Praca nie dla zysku
lecz dla określonych wartości użytkowych – w przeciwnym razie praca jest
wypaczeniem pracy prawdziwie ludzkiej

· Uzewnętrznienie sił i
zdolności tkwiących w człowieku (wykazane w człowieku a nie w przedmiocie do
sprzedania)

· Stosunki międzyludzkie
winny polegać na harmonijnej i braterskiej współpracy a nie na konkurencji

Produkcja towarowa jest bowiem
wyalienowaną formą ludzkiej pracy, gdzie człowiek nie znajduje zaspokojenia w
szerszym kontekście.

Wyalienowane społeczeństwo : Państwo - nie jest wspólnotą

Rodzina – jest tylko spółką

Stosunki międzyludzkie – to transakcje lub
zwierzęce reakcje.

Dlaczego akurat tak ? (1845-1846r)
Marks zakłada, że przejście przez alienację jest nieuchronnym ludzkim losem.

Zasada uspołecznienia produkcji,
jest siłą napędową historii. Ludzkość musi przejść przez wszystkie etapy rozwoju
(chociaż niektóre oddalają się od celu) bowiem przygotowuje warunki do
przyszłego zwycięstwa ( Najpierw
proponował alienację, po czym jak prorok ogłasza konieczność przeistoczenia).

Całkowity zanik alienacji możliwy
jest tylko gdy, osiągnięty zostanie odpowiedni poziom sił wytwórczych i
odpowiedni poziom rozwoju świadomości, a na stąpi to dopiero wtedy, gdy w
ramach komunistycznej współpracy człowiek będzie mógł działać w sposób twórczy,
uspołeczniony. Może to nastąpić tylko poprzez czyn rewolucyjny dokonany przez
proletariat, uzyskując prawidłowy byt człowieczeństwa – występuje tu zjawisko
filozoficznej spekulacji, bowiem sama teoria alienacji jest forma fałszywej
świadomości czyli ucieczka od realnego świata w sferę spekulowanej fantazji.

Marks dokonuje autokrytyki
proponowanej przez siebie alienacji, lecz nie wycofuje się z niej, jedynie
przekształca ją w inaczej pojmowane zapatrywania na problemy społeczno
ekonomiczne – powstaje nowa teoria.

II KONCEPCJA EKONOMICZNA - teoria rynku

Jest
to teoria tworzona przez dojrzałego Karola Marksa. Teoria ta odrzuca alienację,
przedstawia natomiast rozwój form produkcji społecznej jako bazę a stosunki
społeczne, poglądy i idee jako nadbudowę, która jest rezultatem warunków
materialnych bowiem byt określa człowieka.

Ludzie realizując swe zamiary
doprowadzili do powstania stosunków produkcji odpowiadającym określonemu
rozwojowi materialnych sił wytwórczych.

Marks wyjaśnia, społeczeństwo musi
się przekształcić w formę komunistyczną przy pomocy sił wytwórczych i praw
rozwoju czyli:

· Siły wytwórcze będące
wynikiem ludzkiej działalności przybrały kształt rzeczowy – istnieją i
rozwijają się własnym rytmem.

· Ze względu na
konieczność historyczną nieuchronne są przemiany bazy ekonomicznej i społecznej
oraz nadbudowy, która jest rezultatem warunków materialnych. (dopuszcza odmienność w związku z
przemijaniem)

Marks przedstawia:

1. realizację
   projektu filozoficznego, w którym dąży do wyjaśnienia
• całokształtu ludzkiego życia
• form ludzkiej aktywności, rozpatruje
• ekonomię, gospodarkę, stosunki prawne i polityczne a nawet
• sposób myślenia i odczuwania (coś całkowicie odmiennego)
2. dąży
   do uzyskania efektu propagandowego przedstawiając formę kapitalizmu jako
   nienaturalną i odwieczną natomiast komunizm jako nieuchronność
   historyczną. (kapitalizm zły,
   komunizm idealny).

Teoria rynku to wizja człowieka
poddanego sile stosunków produkcji to – ludzie nie panują nad tym co sami
stworzyli, system produkcji rządzi się swoimi prawami. Rozpatrywanie
nadprodukcji jako granic świadczących o ograniczoności charakteru
kapitalistycznego sposobu produkcji – kapitalista ma władzę nad ludźmi ale nad
nim władzę ma sam kapitał i prawa które nim rządzą.

Przykłady tez:

۰ formacja społeczna – zmiany całokształtu egzystencji

۰ produkcja duchowa – wyobrażenia, myślenie

۰ depersonalizacja – człowiek jako towar

۰ eksploratorski stosunek do przyrody i człowieka.

III TEZA – teoria walk klasowych

Karol
Marks wdraża radykalnie nową propozycję uprawiania filozofii. Nowa teoria
pozbawiona jest wizji rzeczywistości społeczno-gospodarczej jako bytu
przedmiotowego. Teraz teoria walk klasowych głosi, że owa rzeczywistość ma
przedmiotowy charakter i jest wynikiem czyichś działań.

Główne twierdzenia teorii walk
klasowych:

1. Rzeczywistość
   społeczno-ekonomiczna jako twór przedmiotowy:
• Odrzucenie poprzednich teorii alienacji i rynku (czyli prawa
  niezamierzonych skutków ludzkich działań) w zamian za tę tezę o przedmiotowym
  charakterze rzeczywistości społeczno-ekonomicznej, gdzie rynek jest
  pojęciem ideologicznym.
2. Walka
   klas jako motor i treść dziejów.

· Strukturę
społeczeństwa tworzą klasy społeczne, stany i grupy społeczne, uciekając od
przemocy między sobą wchodzą w określone, konieczne, niezależne od ich woli
stosunki produkcji, które odpowiadają określonemu rozwojowi materialnych sił wytwórczych.

3. Teza
   partykularyzmu

· Kształt budowli
społecznej jest w całości określany przez walkę interesów klasowych. Produkcja
jest formą zamaskowanego panowania klasowego – sposób realizacji partykularnych
interesów. Raz rozpoczęty proces produkcji staje się rzeczywistą potrzebą
wszystkich (znika odczucie przymusu jest
narzucona potrzeba)

4. Interes
   jako podstawowa kategoria badawcza teorii walk klasowych

· Interesy pojęte jako
faktycznie respektowane wartości, których odniesieniem przedmiotowym jest
odpowiednie ukształtowanie całej struktury ekonomiczno-społecznej (jeżeli grupa
lub jednostka działa zgodnie z tak rozumianymi wartościami, działa w swoim
interesie).

Jak
można zauważyć w przedstawionym powyżej referacie opinie i sądy o

marksistowskich koncepcjach
człowieka są różne w zależności od czasu w którym są rozpatrywane, od punktu
widzenia zgodnego ze światopoglądem i intelektem poszczególnych osób. Ile osób
zainteresowanych tą filozofią, tyle różnych opinii. Jeśli jednak przez
filozofię Rozumie się wiedzę o człowieku w świecie, jeśli uzna się, że
filozofia zmierza do objaśnienia całokształtu ludzkiego życia, to marksizm
okazuje się w pełnym tego słowa znaczeniu teorią filozoficzną i w żadnym, wypadku
nie wolno nam ujmować dorobku Karola Marksa.

Bibliografia:

• Filozofia
  współczesna – Andrzej Miś
• Słownik
  socjologiczny – Krzysztof Olechnicki, Paweł Załęcki
• Encyklopedia
  popularna PWN
• Filozoficzne
  koncepcje człowieka – Ewa Starzyńska-Kościuszko
• Encyklopedia
  Multimedialna PWN
• Wielka
  Internetowa strona komunistyczna

Wiele różnych prac publikowanych w internecie