KONFORMIZM W UJĘCIU ROZWOJOWYM

W
pierwszej części mojego referatu zajmę się krótką analizą obu pojęć zawartych w
tytule; konformizmem i rozwojem, z naciskiem na rozwój społeczny.

Według
Elliota Aronsona konformizm można zdefiniować jako zmianę zachowania lub opinii
danej osoby spowodowaną rzeczywistym lub wyobrażonym naciskiem ze strony
jakiejś osoby lub grupy ludzi. Ponieważ człowiek jest istotą społeczną żyje w
stanie ciągłego napięcia między wartościami związanymi z indywidualnością, a
wartościami związanymi z konformizmem. Trudno jest odpowiedzieć czy konformizm
jest dobry czy zły. Sam Aronson stwierdza, iż jest to dość absurdalne pytanie.
Konformistą możemy określić kogoś, kto jest pozbawiony indywidualności,
własnego zdania- wtedy pojecie konformizmu ma negatywne zabarwienie. Z drugiej
strony dobrego członka zespołu także możemy nazwać konformistą. Analogiczna
sytuacja pojawia się w przypadku nonkonformisty. Indywidualista będzie w tym
przypadku pozytywnym synonimem, ale określenie „dewiant” brzmi już negatywnie.
Oprócz tych przeciwstawnych pojęć Aronson wyróżnia także antykonformizm, który
najlepiej obrazuje przykład nastolatki postępującej całkowicie wbrew
oczekiwaniom i wymaganiom rodziców. Zbuntowana młoda dziewczyna pali, późno
wraca do domu tylko, dlatego, iż wie, że rodzice potępiają tego rodzaju
zachowania. Nie myśli samodzielnie, lecz automatycznie przeciwstawia się ich
oczekiwaniom.

Co nasila lub osłabia zachowania
konformistyczne?

Jednomyślność większości, skład grupy
(specjaliści, osoby znaczące) i niskie mniemanie o sobie sprzyjają zachowaniom
konformistycznym, podczas gdy zaangażowanie publiczne, brak spójności w grupie,
silne poczucie indywidualności i wysokie mniemanie o sobie osłabiają ten typ
zachowań.

Aronson wyróżnia także dwa odmienne
typy zachowań konformistycznych. Ludzie dostosowują się z obawy przed karą (lub
w celu uzyskania nagrody) albo w
sytuacji, gdy zachowanie innych jest dla nas wskazówką oczekiwanego przez daną grupę zachowania.

Rozwój społeczny oznacza
nabywanie umiejętności zachowania się zgodnie ze społecznymi oczekiwaniami, a
więc między innymi kształtowanie się postawy konformistycznej. Stawanie się
istotą uspołecznioną opiera się na trzech powiązanych ze sobą procesach
socjalizacji. Są to: uczenie się zachowań aprobowanych społecznie, pełnienie
ról społecznych, rozwój postaw społecznych. W mojej pracy zajmę się przede
wszystkim pierwszym procesem. Aby stać się uspołecznionym, dziecko musi nie
tylko wiedzieć, jakie zachowanie jest aprobowane, ale musi także swoje własne
zachowanie dostosować do aprobowanych kierunków zachowania, co siłą rzeczy
wiąże się w znacznym stopniu z konformizmem. Początek kształtowania się postawy
konformistycznej ( lub nonkonformistycznej) wiąże się ściśle z początkiem
kontaktów społecznych. Reakcje społeczne dzieci w stosunku do innych dzieci
rozwijają się w drugim roku życia. Nie należy jednak lekceważyć okresu
niemowlęctwa. Pierwsze rzeczywiste znaki, że niemowlę zauważa inne niemowlęta
występują miedzy 4 a 5 miesiącem życia. Badania wykazały, iż istnieje wpływ
wczesnych zachowań społecznych na późniejszy rozwój; dzieci zbytnio uzależnione
od matki maja później trudności w osiągnięciu samodzielności, a niemowlęta,
którym pozwala się robić to, co im się podoba trudniej dostosowują się do regulaminów
szkolnych lub reguł zabawy w późniejszym wieku. W drugiej połowie 2 r. Życia
dzieci traktują zabawę jako środek do nawiązywania kontaktów społecznych.
Współdziałają ze swoimi towarzyszami zabaw, modyfikując swoje zachowania
dostosowują się do ich działań. Tym samym możemy już mówić o zachowaniach
konformistycznych.

Właściwie w każdym okresie życia
ludzie znajdują się pod wpływem grupy społecznej, z którą pozostają w stałym
związku. Wpływ ten jest najsilniejszy w dzieciństwie i we wczesnej fazie adolescencji-czyli
okresie największej plastyczności psychicznej.

W okresie przedszkolnym dziecko
najwięcej czasu spędza z rodziną, doświadczenia przeżywane w domu są
najważniejsze, a pragnienie aprobaty rodziców jest u dzieci w tej fazie bardzo
silne. Mimo to wiek przedszkolny jest
jeszcze fazą silnie indywidualistyczną.

Począwszy
od 7 roku życia naciski grupy stają się ważniejsze, a jej wpływ zwykle
silniejszy od wpływu nauczycieli, czy rodziców. Wiąże się to z pragnieniem
dziecka, aby być akceptowanym przez grupę. W tym wieku można zaobserwować u
dzieci wysoki stopień konformizmu. Istotną rolę w tej fazie odgrywa wrażliwość
dziecka na aprobatę i dezaprobatę społeczną. Pragnąc towarzystwa innych dzieci,
pragną również aprobaty dla swego sposobu ubierania się, mówienia i zachowania.
Jeśli powstaje konflikt między standardami obowiązującymi w domu, w szkole i w
grupie, dzieci bez wahania wybiorą grupę rówieśniczą. Pragnienie uwagi i
aprobaty jest związane z poczuciem niepewności i nieadekwatności,jak również, z
takimi cechami jak nieśmiałość zazdrość, zmienność nastrojów. Im bardziej
dzieci są pewne siebie, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że zechcą pozbyć się
własnych zainteresowań i potrzeb, na rzecz grupowych.

Analizując
wykres obrazujący stopień konformizmu w różnych fazach dzieciństwa można
stwierdzić, że między 8 a 9 rokiem życia poziom konformizmu nieznacznie spada,
aby między 9 a 10 rokiem życia znów się podnieść. Gwałtowne zmiany następują
między 10 a 11 rokiem życia, kiedy to stopień konformizmu wyraźnie spada, aby
równie szybko i gwałtownie wzrosnąć między 11 a 13 rokiem życia. Te drastyczne
zmiany wiążą się oczywiście z burzliwym okresem dorastania.

Dojrzewanie
często nazywane jest także fazą ”negacji” lub „braku równowagi”. Często możemy
zaobserwować w tej fazie wyżej opisany już antykonformizm-przede wszystkim w
stosunku do osób dorosłych. Jednocześnie zmiany zachodzące w obrazie samego
siebie, powodujące spadek samooceny silnie wpływają na zwiększenie pragnienia
akceptacji wśród rówieśników.

Wszystkie
dzieci przekonują się wcześniej lub później, że grupa społeczna ocenia je i
akceptuje na podstawie gotowości lub zdolności do dostosowania się i spełniania
jej oczekiwań. Dzieci starsze, u których potrzeba akceptacji jest największa
często przejawiają nadmierny konformizm, mając nadzieje, że takie właśnie
zachowanie zapewni im oczekiwana aprobatę. Często jednak okazuje się, że takie
dzieci zostają odrzucone przez grupę ze względu na to, że uważane są za słabe,
bez własnej opinii, bez tzw. „ kręgosłupa”. Nadmierny konformizm powoduje poza
tym utratę indywidualności, a takie ”bezbarwne” jednostki grupa zwyczajnie
ignoruje, gdyż wydaje się, że nie maja nic do zaoferowania.. Co za tym idzie
dzieci nie mogą mieć pozytywnej opinii o sobie, gdy zdają sobie sprawę z tego,
że grupa ma o nich zdanie negatywne. Tak, więc nadmierny konformizm jest przede
wszystkim szkodliwy dla psychicznego przystosowania dziecka.

Nonkonformizm,
czyli niedostosowywanie się może być równie niebezpieczny dla prawidłowego
przebiegu rozwoju społecznego. Dzieci, które nie potrafią lub nie chcą się
dostosować będą uważane za tzw. wyrzutków społeczeństwa.. Za przyczyny
nonkonformizmu u dzieci uznaje się brak motywacji do dostosowywania się, a
także brak wiedzy na temat tego, czego grupa od nich oczekuje. Jeśli dziecko
bardziej ceni sobie indywidualizm niż wartości płynące z przynależności do
grupy w jego zachowaniu również będzie przeważać nonkonformizm.

Najbardziej
niebezpieczny jest jednak antykonformizm-czyli wybieranie wzorów zachowania
najbardziej odchylonych od aprobowanych przez grupę. Prawie zawsze powoduje
odrzucenie i pogardę społeczeństwa w każdym okresie życia.

Większość ludzi (zarówno dzieci
jak i dorosłych) pragnie zdobyć aprobatę społeczną i dlatego dostosowuje się do
oczekiwań grupy. Uczymy się zachowywać tak, aby ukryć swoje prawdziwe myśli i
uczucia, obawiając się, że mogłyby one nie zyskać akceptacji. To, w jakim
stopniu poszczególne grupy społeczne wymagają dostosowania się jest bardzo
zróżnicowane.

W
pewnych kręgach kulturowych jednostka może zachować pewne cechy indywidualne
nie tracąc na akceptacji, podczas gdy w innych już nie. W bardzo spójnych
grupach oczekuje się większego konformizmu niż w grupach mniej zwartych. Im
wyraźniej ukształtowany jest w grupie wizerunek ”jednostki idealnej” tym
większego dostosowania wymaga się od danego jej członka dla uzyskania aprobaty
społecznej.