KONCEPCJE WYCHOWANIA, A ODZIAŁYWANIA WYCHOWAWCZE.

Pedagogika GESTALT-jeden z rodzajów
pedagogiki alternatywnej, /integrującej wiedzę i doświadczania z kilku nurtów w
naukach humanistycznych/, opiera się głównie na psychologii humanistycznej,
egzystencjalizmie, holizmie, psycho- i socjoterapii. Trzy główne zasady tego
kierunku pedagogiki to: „edukacja przez stapianie się” czyli
koncentracja na emocjonalnej i poznawczej sferze uczenia się. Polega ono na
docieraniu do wychowanka poprzez włączaniu do procesu wychowania i kształcenia,
jego wartości, postaw i emocji. / Należy pomagać w rozwijaniu zainteresowań,
nie krytykować ostro wartości wychowanka, pozwolić mu do pewnego stopnia uczyć
się na własnych błędach. – Zajęcia interakcyjne
skoncentrowane na temacie, czyli dążenie do osiągnięcia równowagi pomiędzy
treściami i tematem zajęć /TO/, indywidualności z jej własną biografią, oraz
potrzebami: duchowymi, fizycznymi, moralnymi oraz umiejętnością komunikowania
się z otoczeniem /JA/ i w końcu grupą jako całością /MY/. Chodzi tu także o
równowagę między : dawaniem- braniem, słuchaniem-mówieniem, aktywnością-
biernością. W celu wzmocnienia samodzielności i autoodpowiedzialności w
kontaktach z innymi. Trzecią zasadą jest agogika
integracyjna – człowiek jako nierozerwalne ciało, psychika i dusza żyje w
nierozerwalnym związku ze środowiskiem społecznym i ekologicznym.
Współdziałając z tymi środowiskami zdobywa swoją tożsamość.

Dla pedagogiki Gestalt / wychodzącej najpierw od pedagoga/ bardzo
istotne są cele osobistego życia i system wartości samych pedagogów,
przeciwstawienie się dehumanizacji, uprzedmiotowieniu jednostki. Bez względu na
jej wiek i rolę społeczną. Ważne jest ujawnienie pożądanego systemu wartości i
podmiotowe ustosunkowanie się do niego.

Cele wychowania: odnalezienie
siebie, samorealizacja, odzyskanie stłumionej części własnej osobowości,
osobisty rozwój jednostki, odpowiedzialność, rozpoznawanie własnych potrzeb,
rozwijanie ich, koncentracja na „ TU I TERAZ”.

Biorąc pod uwagę cele i rolę wychowawczą/ równoprawny z uczeniem,
obydwoje uczą się od siebie nawzajem/ możemy wydedukować, iż w przypadku
kierowania się tą koncepcją należy stosować otwartą strategię wychowania.
Charakteryzuje się ona traktowaniem wychowanka jako pełnoprawną osobę,
akceptowaniem jego zachowań, „naturalnym podejściu” do sytuacji konfliktowych,
eliminowaniu sytuacji stresujących. Postępowanie wychowawcze ma doprowadzić do
wyzwolenia samodzielności wychowanka, nie ma mowy o jakiejkolwiek manipulacji
czy dominacji. Rezygnuje się stopniowo z kontroli zewnętrznej czy karania, na
rzecz kontroli wewnętrznej. Wychowanie jest współpracą stron, które wzajemnie
czegoś uczą się od siebie, umieją dojść do kompromisu. Przykładem takiej
otwartości może być sytuacja gdy np.: dziecko bardzo pragnie psa .ale jest
jeszcze za małe by samodzielnie podołać obowiązkom związanym z posiadaniem
takiego zwierzęcia. Rodzice powinni w toku szczerej, spokojnej rozmowy wyjaśnić
dziecku, że nie mogą mu jeszcze na to pozwolić i zaproponować na początek kupno
zwierzęcia mniej wymagającego opieki. Nie narzucać jednak gotowego rozwiązania,
podkreślić, że ufa się dziecku i wierzy w jego zdolność i dobre chęci ale może
najpierw zacznie się opiekować – powiedzmy królikiem.

W przypadku tej strategii nie należy w trudnej sytuacji narzucać swojego
zdania, trzeba pozwolić wychowankowi dotrzeć samemu do właściwego rozwiązania,
można go tylko delikatnie naprowadzać, ukierunkować – pozostawiając przy tym
tzw. „wolną rękę”. Należy otwarcie rozmawiać, przedstawiać swoje uczucia w
danej sytuacji. Najważniejsza jest szczerość Nauczyciel niejako „zaprasza” do uczenia się, pomaga w rozwoju.
Zachowuje się jak równoprawny partner w kontakcie z „innymi” istotami
uczestniczącymi w procesie nauczania się./ Ludzie zawsze różnią się od siebie –
stąd to słowo „ inni”/.

Wychowawca musi bardzo często
zastanawiać się nad sobą nad własnymi uczuciami, pragnieniami, przeszkodami
osiągnięciu celów. B.Sliwerski podaje 6 głównych zasad, którymi powinien
kierować się pedagog wg pedagogiki Gestalt Przytoczę je poniżej wraz z krótkim
objaśnieniem.

1.Zasada pierwszeństwa relacji
uczeń – nauczyciel. Polega na stawianiu relacji między wychowawcą a
wychowankiem na pierwszym miejscu. Nawet
ponad tematem lekcyjnym.

Ważniejsze są poprawne stosunki w klasie
oraz właściwa komunikacja wyrażająca nie tylko zasadnicze informacje
typu....dzisiejszym tematem lekcji będzie ....czy na zadanie domowe
wykonajcie....Istotne są układy między
uczniami, ich stosunek do siebie nawzajem, do przedmiotu nauczania.

Proces kształcenia polega na
uświadamianiu sobie własnych możliwości i potrzeb przez uczniów – uczenie się
prze przeżywanie / ważne jest „ tu i teraz”/.

2. Zasada tworzenia horyzontalnych
sytuacji nauczania i ucznia się. Uczenie/ nauczanie odbywa się na dwóch
poziomach: społeczno-emocjonalnym, oraz merytorycznym. Najpierw należy zająć
się pierwszym, aby stworzyć fundamenty dla prawidłowego procesu nauczania i
właściwego jego przebiegu. Zasadnicze znaczenie ma w tym przypadku z a u f a n
i e pomiędzy uczestnikami tego procesu.

3. Zasada zajmowania się jednością
ciała, psychiki i duszy. Należy pozostawić uczniom swobodę, aby mogli
samodzielnie działać, wykorzystywać swoje zdolności do rozwiązywania danych
problemów. Powinno się jednoczyć w sobie umysł, intelekt, emocje – duchowy i
społeczny wymiar, co umożliwi całościowe doświadczenie.

4. Zasada uczynienia punktem wyjścia
do zajęć tego, co w danym momencie angażuje uczniów, co „staje się”. Pedagog
powinien brać pod uwagę aktualne i przyszłościowe znaczenie dla uczniów
dobranej przez niego treści zajęć. Powinien uwzględniać także wiek uczniów, ich
zainteresowania, poziom i wartości dla nich istotne.

5. Zasada zajmowania się jednością indywiduum – środowisko. Pokazuje jak
uczniowie mogą zrozumieć na czym polega ich odpowiedzialność w działaniach
wobec lubianego bądź nie lubianego środowiska.

Także istotna jest tu struktura więzi w
klasie.

6. Zasada ucznia się przez
przeżywanie i działanie. Uczniowie sami doświadczają ważnych dla nich spraw i
treści, samodzielnie je rozumieją w aktywnym działaniu. Zajęcia muszą wzbudzać
ciekawość, nauczyciel powinien wspierać własną aktywność uczniów.

Ważne są także moim zdaniem metody zadaniowe, w których wychowawca
tworzy realne sytuacje będące wyzwaniem dla wychowanka.

Wymagają one podjęcia odpowiednich działań
prowadzących do pożądanych zmian jego psychice. Przytoczę tu za K.
Korzeniowskim przykład takiego właśnie
postępowania:

N pewnym obozie harcerskim przydzielono
poszczególnym osobom zadanie wykonania monografii pobliskich wsi. W miarę upływu czasu
zmniejszono harcerzom przydział pieniędzy na komunikację i całodzienne
wyżywienie. W wyniku czego musieli oni
oprócz zadawania pytań mieszkańcom oferować im własną prące na nocleg czy
jedzenie, co z kolei wdrażało ich głębiej w życie mieszkańców. W ten sposób z
zadania pozornie nieskomplikowanego uzyskano inne wzbogacając i modyfikujące
psychologiczną wartość zdobywaną przez działającą jednostkę.

Wychowanek musi być odpowiedzialny za
samego siebie. Powinien odznaczać się empatią i szacunkiem dla drugiej osoby we
wzajemnych relacjach. Istotne jest zaangażowanie w dialog pomiędzy wychowawcą a
wychowankiem – nauczyciel czasami musi odejść od swojej strategii, wychowania -
oddziaływania, aby zachować prawdziwość swojego dialogu. Nie wolno mu wykorzystywać wychowanka powinien
przestrzegać etyki, uwzględnić motywację, przygotowanie się...

Jako że pedagogika Gestalt powstała w
oparciu o bardzo wiele kierunków i szkół / m.in. egzystencjalizm,
psychoanaliza, psychologia humanistyczna, terapia Gestalt.../ styl
oddziaływania pedagogicznego istotny dla niej zawiera elementy
charakterystyczne dla różnych, nieraz odmiennych kierunków. Najważniejsze z
tych składników to: taki sam wpływ przeszłości i przyszłości na osobę, uznanie
agresji za konieczny popęd życia, praca nad własnym sukcesem jest
przyjemniejsza od koncentrowania się na urazach i w końcu to, że teorie są
tylko tymczasowymi analizami, a powierzchnia objawia tyle co głębia.

Trudno także nie zauważyć negatywnych stron tej pedagogiki: nie docenia
przeszłości człowieka, tego co mogło go kształtować, - traktuje normy i wartości jako częstą przyczynę wewnętrznych
konfliktów , mało uwagi poświęca na codzienne funkcjonowanie człowieka.

Największe kłopoty sprawia mi
zrozumienie koncepcji stawania się tym kim się jest. Jaki jest więc sens
rozwoju i czy człowiek rodzi się już z pełnym zakresem swoich możliwości.

Podsumowując: ten kierunek pedagogiki
wydaje mi się jednak w większej części dobrym wskaźnikiem dla ukierunkowania
swych działań pedagogicznych. Nie twierdzę tutaj, że należy się opierać tylko
na jednej szkole. Może w przyszłości zmienię zdanie, ale dzisiaj zgadzam się ze
zdaniem iż,” aby mieć kontakt z drugim człowiekiem należy mieć kontakt ze samym
sobą” .Być z kimś w kontakcie to znaczy być rozluźnionym, skupionym, oddychać
swobodnie, głęboko, być otwartym i chłonąć drugiego człowieka samym sobą. Amen.

I
takiego właśnie rozumienia człowieka życzyłbym w przyszłości sobie i wszystkim
pedagogom.

Bibliografia:

1. B. Sliwerski „
Współczesne teorie i nurty wychowania” /str. 157-174/

2. J. Banasiak
„Reagowanie wychowawcze” /str.99-119, 168-176/

3. K Konarzewski
„Podstawy teorii oddziaływań wychowawczych” /str. 174-203/