INTELIGENCJA EMOCJONALNA

W 1990 roku Salovey i Meyer stworzyli
pojęcie inteligencji emocjonalnej – umiejętności kontrolowania własnych i
cudzych emocji, odróżniania ich i wykorzystywania nabytej w ten sposób wiedzy
do kierowania myśleniem i postępowaniem. W ostatnich latach niektóre szkoły na
Zachodzie wprowadziły zajęcia z emocjonalnej nauki czytania i pisania uczące
analizowania konfliktów, rozwiązywania problemów społecznych i podejmowania
decyzji.

Biorąc książkę do ręki, zastanawiałem się,
czy odkryję tu nowe prawdy, czy tylko znajdę kolejną książkę wydaną dla
gotówki. Wiele takich książek można znaleźć na półkach księgarń, książek
autorów o z angielska brzmiących nazwiskach. Jednak już pierwszy rozdział
rozwiewa tą wątpliwość. Argumenty wydają się być rzetelne i osadzone na twardym
gruncie.

Co
takiego dzieje się w naszym mózgu, że czujemy strach, miłość, złość, radość?
Czy kontrolujemy nasze emocje, a może one kontrolują nas? Czy zwierzęta mają
emocje? W jaki sposób doznane we wczesnym dzieciństwie urazy wpływają na nasze
późniejsze zachowanie, nawet jeśli zostały wyparte z naszej świadomej pamięci?
Jakie cechy umysłu czy ducha decydują o tym, kto odniesie sukces? Dlaczego
niektórzy ludzie wydają się posiadać umiejętność życia, a inni nie? Na te pytania
odpowiada Goleman w swej książce. Przedstawia w niej nową koncepcję
psychologiczną, która stwierdza, że najwięcej zależy od naszej umiejętności
kontroli emocji i współdziałania z innymi ludźmi. Autor prezentuje także
sposoby, jak można wzmóc współpracę między naszą inteligencją racjonalną i
emocjonalną, by osiągnąć życiowy sukces.

Od
kiedy w 1995 roku pojawiła się na rynku(w Polsce w 1997 r.) książka D. Golemana
„Inteligencja emocjonalna” termin ten cieszy się ogromną popularnością. Czym że
jest więc inteligencja emocjonalna. W skrócie to umiejętność kierowania
emocjami. Określenie to rozciąga się na wiele obszernych dziedzin, należy do
nich:

- znajomość własnych
emocji, dzięki rozwiniętej samoświadomości, rozpoznawaniu własnych uczuć, gdy
nas ogarniają. Nieświadomość natury uczuć jakie mam w sobie zdaje nas na ich
łaskę lub niełaskę, nie pozwala nimi świadomie kierować, poddawać jakiejkolwiek
kontroli. Ludzie, którzy nie umieją rozpoznawać własnych emocji gorzej radzą
sobie w życiu, gorzej podejmują różne życiowe decyzje. Kierowanie emocjami jest
oparte na wykształconej świadomości. Należą do nich zdolności uspokajania się,
otrząsania się ze smutku, niepokoju i irytacji. Osoby, u których ta umiejętność
jest słabo wykształcona muszą stale zmagać się z negatywnymi odczuciami, nie
potrafią podnosić się szybko po porażkach i nieporozumieniach

- zdolność motywowania
się- podporządkowanie emocji obranym celom ma zasadnicze znaczenie dla
koncentracji uwagi, samo motywacji i opanowania oraz twórczej pracy.
Samokontrola emocjonalna- odkładanie w czasie zaspokajania pragnień i tłumienie
popędliwości leży u podstaw wszelkich osiągnięć. Zdolność wprawiania się w stan
„uniesienia twórczego” umożliwia wybitne osiągnięcia we wszystkich dziedzinach.
Osoby obdarzone taką zdolnością, uzyskują wspaniałe wyniki we wszystkim do
czego się wezmą.

- Rozpoznawanie emocji u
innych, czyli empatia, jest podstawą efektywnego porozumiewania się z ludźmi,
jest to umiejętność wyczuwania i rozpoznawania sygnałów społecznych. Ludzie
obdarzeni wysoką empatią są świetnymi nauczycielami czy też sprzedawcami.
Sprawdzają się doskonale w zawodach polegających na troskliwości, zrozumieniu,
pomocy innym. Nawiązywanie i podtrzymywanie związków z innymi jest efektem
kierowania emocjami innych ludzi. Zdolności te zapewniają popularność, sympatię
otoczenia, umożliwiają spełnienie się w roli przywódców.

Teoria
inteligencji emocjonalnej jako podstawy sukcesów życiowych jest sprzeczna z tym
czego uczono nas w szkole. Rola, znaczenie ilorazu inteligencji uległa całkowitej
zmianie. To że dziecko jest prymusem w szkole nie oznacza, że osiągnie życiowy
sukces. Co więcej, wielce prawdopodobne jest, że bardzo popularna w klasie,
choć ucząca się gorzej koleżanka ma większe szanse na znalezienie lepszej
pracy, posiadanie oddanych przyjaciół i dobrego męża. Nie oznacza to jednak, że
pojęcie inteligencji emocjonalnej i ilorazu inteligencji wykluczają się. Autor
zwraca uwagę na różnice emocjonalne płci. Fakt, że w trakcie kłótni rodzinnej
organizm mężczyzny wydziela więcej adrenaliny, dowodzi, że musi on potem dłużej
dochodzić do równowagi. Stąd mężczyżni mają skłonność do odgradzania się murem
milczenia od kłótliwych żon a stoicki spokój to kalsyczny przypadek reakcji na
uczucie emocjonalnego przytłoczenia. Goleman opisuje typy ludzkie mające rozwinięte w skrajny sposób jedną
lub drugą cechę osobowości. Mężczyźni o wysokim IQ odznaczaliby się: szerokim
wachlarzem zainteresowań, ambicją, produktywnością, brakiem wątpliwości co do
własnej osoby. Odnosiliby się do wszystkich i do wszystkiego krytycznie i
protekcjonalnie, byliby oziębli, zdystansowani i emocjonalnie ślepi.
Teoretyczni przedstawiciele drugiej grupy, mężczyzn o wysokim EQ są nastawieni
towarzysko, otwarci, mający życzliwy stosunek do otoczenia, nie są lękliwi, nie
zamartwiają się. Współczują innym, okazują troskliwość, rozpatrują wszystko w
kategoriach etycznych, ich życie jest bogate, uczucia stonowane. Są zadowoleni
z siebie, z innych i ze świata, w którym przyszło im żyć. Z kolei kobiety o
wysokim IQ wykazują się dużą sprawnością intelektualną, jasno wyrażają swoje
myśli, mają szeroki zakres zainteresowań, jednak często niepokoją się byle
czym, obwiniają się, mają też niechęć do otwartego wyrażania złości, są
nastawione do zewnątrz. Natomiast kobiety o wysokim EQ są z reguły bardziej
pewne siebie, życzliwe, otwarte i towarzyskie. Dobrze radzą sobie ze stresem,
łatwo nawiązują kontakty, rzadko odczuwają niepokój, poczucie winy. Są wesołe i
spontaniczne.

Są to
oczywiście skrajne portrety. Pokazują one jednak na co i w jaki sposób wpływa
inteligencja emocjonalna. Dlaczego jedni potrafią zjednywać sobie ludzi, są
duszą towarzystwa, podczas gdy inni podpierają ściany.

Oczywiste
jest, że każdy z nas rodzi się z pewną otrzymaną od losu inteligencją
emocjonalną. Zależy ona w dużej mierze od konstrukcji naszego układu nerwowego.
Nie mniej jednak także od tego, jak pracujemy nad sobą, oraz od sposobu w jaki
doskonalimy swoją osobowość. To co nas jako nauczycieli najbardziej jednak
interesuje to stwarzanie umiejętności lepszego wykorzystania potencjału
intelektualnego dzieci. Gotowość dzieci do nauki zależy od najbardziej
podstawowej wiedzy, od tego jak się uczy. Umiejętności, które związane są z
inteligencją emocjonalną to przede wszystkim:

- Wiara w siebie czyli
poczucie posiadania kontroli i panowania nad swoim ciałem, zachowaniem i
otaczającą rzeczywistością, przekonanie dziecka, że najprawdopodobniej uda mu
się zrobić to, czego się podejmie.

- Ciekawość,
przekonanie, że dowiadywanie się nowych rzeczy jest czymś pozytywnym i sprawia
przyjemność

- Intencjonalizm, chęć i
zdolność wpływania na bieg spraw, oraz wytrwałe do tego dążenie. Związane to
jest z poczuciem posiadania odpowiednich umiejętności i własnej skuteczności.

- Samokontrola, zdolność
kształtowania i kontrolowania swoich działań w odpowiedni do wieku sposób.

- Towarzyskość, łatwość
nawiązywania kontaktów z innymi, bycie rozumianym i rozumieniu innych.

- Umiejętność
porozumiewania się, zdolność do wymiany myśli, uczuć i pomysłów z innymi.
Ufanie innym i poczucie przyjemności jakie daje rozmowa z innymi osobami

- Umiejętność
współdziałania, zdolność traktowania swoich potrzeb na równi z potrzebami
innych członków grupy i harmonizowania ich.

To czy dziecko będzie posiadało te umiejętności czy nie
zależy od tego, jak dużo uwagi poświęcili jego rodzice i nauczyciele- jego
edukację emocjonalną.

Człowiek jest systemem ciała i umysłu, logiki i emocji. W
większości przypadków logiczne rozumowanie ma swoją moc i wartość tylko w
kontekście emocji. Niezależnie od tego, z jakim produktem, ideą, czy usługą
mamy do czynienia, kupujemy lub dajemy się namówić w oparciu o nasze uczucia.
Dopiero później racjonalizujemy i uzasadniamy nasz wybór faktami i cyframi.
Nikt przecież nie chwali się rozsądnym małżeństwem czy też logicznymi
wakacjami. Natomiast większość ludzi chce odczuwać w życiu przyjemność i
radość, w głębi serca tęskni za tym, żeby zrealizować swoje marzenia, żeby jego
życie miało sens.

Rozwijanie inteligencji emocjonalnej ma szczególne
znaczenie w kontekście gospodarowania zasobami ludzkimi. Osoby, które odniosły
znaczący sukces w jakiejkolwiek z dziedzin biznesu charakteryzowały się wyższym
niż przeciętny poziom inteligencji emocjonalnej. W nowoczesnych
przedsiębiorstwach wiele mówi się o rozwoju pracowników, działaniu zespołowym,
twórczości, inicjatywie. Słowa te pozostaną puste i bez życia dopóki ludzie nie
pozwolą sobie na pokazywanie tego, kim naprawdę są i czego naprawdę pragną,
jakie są ich talenty, pasje, cele. To zaś nie jest możliwe bez doskonalenia
inteligencji emocjonalnej, która jest źródłem energii ludzkiego działania i
zaangażowania.

Uczestnicy szkolenia nauczą się lepiej zarządzać swoimi
emocjami, oraz nawiązywać lepszy kontakt, ze swoim wewnętrznym źródłem energii,
intuicji i twórczości. Poprzez to uzyskają większy wpływ na własne procesy
motywacyjne, decyzyjne, oraz rozwiną swoją zdolność osiągania zamierzonych
celów.

W trakcie czytania książki D.
Golemana nabieramy podejrzeń, że inteligencja emocjonalna to nic innego niż
znane dotąd pojęcie mądrości życiowej, która niestety wyginęła wraz z
narastaniem tempa życia, lub jak to ujął autor cytując Arystotelesa, że jest to
rzadka umiejętność „złoszczenia się na właściwą osobę we właściwym stopniu i
właściwym momencie, we właściwym celu i we właściwy sposób”