Sytuacja szkolnictwap olskiego w
latach 1917-1932; Reforma szkolnictwa (tzw.jędrzejewiczowska) – zalety i wady.

11 marca 1932 roku Sejm II
Rzeczpospolitej Polskiej uchwalił opracowaną reformę szkolną przez ministra
Janusza Jędrzejewicza i wiceministra Kazimierza Pierackiego następców nagle
zmarłego Sławomira Czerwińskiego.

Ustawa O ustrojus zkolnictwa dokonała poważnej przebudowy całego systemu szkolnego. Program szkół powszechnych rozbito na trzy
szczeble , którym odpowiadały trzy stopnie organizacyjne szkół.

1. Elementarny zakres
   wykształcenia ogólnego
2. Rozszerzone i pogłębione
   wykształcenie ogólne
3. Przysposobienie do życia
   społeczno-obywatelskiego i gospodarczego

Nauka w szkole powszechnej trwała
siedem lat .

Szkoła pierwszego stopnia miała 2-
letnią klasę III i 3-letnia klasę IV i jednego nauczyciela jeśli ilość uczniów
nie przekracza 60 oraz dwóch nauczycieli przy liczbie od 61 do 120 uczniów

Szkoła II stopnia miała dwu letnią
klasę VI i uczyło 3 nauczycieli przy liczbie od 121 do 160 uczniów lub
czterech, jeśli liczba uczniów wynosiła 161 do 210.

Natomiast szkoła III stopnia miała 7
klas jednorocznych i co najmniej 211
uczniów i pięciu nauczycieli.

Ustawa wprowadziła obowiązkowe dokształcanie ogólne i zawodowe
całej młodzieży do lat 18, która
wypełniła obowiązek szkolny i nie uczęszczała do żadnej szkoły. Dokształcanie
to miało być realizowane stopniowo , ale obowiązek ten nie był wykonywany i w
praktyce liczba młodzieży objęta dokształceniem spadła.

W miejsce dawnego 8-letniego
gimnazjum ogólnokształcącego wprowadzono 6-letnią szkołę średnią
ogólnokształcącą podzieloną na 4-letnie
gimnazjum jednolite podw zględem programowym i dwuletnie liceum programowo
zróżnicowane ( klasyczny, humanistyczny, matematyczno-fizyczny i przyrodniczy),
których podstawęd ydaktyczną stanowiły odpowiednio dobrane grupy przedmiotów.
Do I klasy gimnazjum przyjmowano , na podstawie egzaminów wstępnych, a do
liceum – absolwentów gimnazjum, na podstawie świadectw.

Szkolnictwo zawodowe obejmowało
według ustawy szkoły dokształcające, szkoły typu zasadniczego oraz
przysposobienia zawodowego. Szkoły dokształcające zawodowe przyjmowały młodzież
pracującą, podlegającą obowiązkowi dokształcania. Program tych szkół, rozłożony
na 3 lata opierał się na pierwszym i drugim szczeblu programowym szkoły
powszechnej.

Poza tym w ustawie uwzględniono
szkoły mistrzów i nadzorów, szkoły przysposobienia zawodowego dla absolwentów
szkół ogólnokształcących różnych stopni, zawodowe kursy specjalistyczne oraz
ogólnokształcące kursy uzupełniające dla absolwentów szkół zawodowych niższych
stopni, pragnących przejść do szkół zawodowych wyższych stopni np. z gimnazjum
do liceum.

Ustawa zmieniła istniejący system
kształcenia nauczycieli szkół powszechnych. Wprowadziła 3-letnie licea
pedagogiczne oparte na programiez reformowanego gimnazjum ogólnokształcącego
oraz 2-letnie pedagogia przeznaczone dla absolwentów liceum ogólnokształcącego.
Kształcenie kandydatek na wychowawczynie w przedszkolach odbywało się w
4-letnich seminariach. Absolwenci wszystkich szkół szczebla licealnego mogli
wstępować do szkół wyższych na podstawie uzyskanych świadectw dojrzałości.

Reforma Jędrzejewiczowska spotkała się
zarówno z głosami uznania, jak i ostrej krytyki. Krytykowano za wprowadzenie
reformy w okresie największego kryzysu finansowego jak również za ,
ograniczenie dostępu dzieci wiejskich do szkół stopnia wyższego. Przechodzenie
uczniów ze szkół niższego do wyższego stopnia było poważnie utrudnione gdyż
powodowało w wielu przypadkach utratę jednego roku nauki. Przy tych
zasadniczych wadach ustawa Jędrzejowiczowska miała również nie małe zalety.
Przede wszystkim położyła kres dotychczasowemu ustroju szkolnego. Dzięki
skróceniu szkoły średniej i oparciu jej na drugim szczeblu programowym szkoła
powszechna stanowiła odtąd prawie wyłączną drogę prowadzącą do wyższych stopni
kształceniu .Dużym sukcesem było przesunięcie momentu rozpoczęcia nauki szkoły
średniej z 10 do 12 lub 13 roku życia, co powodowało zwłaszcza u dzieci
wiejskich, późniejsze opuszczanie domu rodzinnego i wydłużało okres tańszej i
dostępniejszej nauki w blisko położonej szkole powszechnej.

Równie ważną zaletą reformy było
opóźnienie decyzji związanej wyborem specjalistycznego kierunku kształcenia w
szkole średniej z 13 do 16 roku życia ucznia, gdy zainteresowania intelektualne
i zdolności są już na ogół wyraźniej skrystalizowane .Ustawa podniosła rangę
średnich szkół zawodowych. Szkoły nauczycielskie oparte na gimnazjach i liceach
ogólno kształcących dawały kandydatom na nauczycieli nie tylko lepsze
przygotowanie ogólne niż dotychczasowe seminaria, lecz również umożliwiały
absolwentom podejmowanie studiów wyższych . Nowy system kształcenia nauczycieli
sprawił że Polska była krajem
przodującym, ale wybuch wojny przeszkodził w sprawdzeniu wartości nowych szkół nauczycielskich, gdyż
pierwsi mieli przystąpić do pracy we wrześniu 1939 roku.

Do szkół wprowadzono nowy program
nauczania opracowany przez Komisje zgodnie z dyrektywami Janusza Jędrzejewicza
zalecając jak najściślejsze powiązanie programów z zadaniami wychowawczymi
szkoły, zgrupowanie materiału nauczania różnych przedmiotów wokół centralnego
zagadnienia, którym była Polska, jej dzieje i kultura.

Pierwsze projekty dla publicznych
szkół powszechnych ogłoszono w 1933 roku.

Głównym kryterium doboru treści
nauczania stało się wychowanie obywatelsko-państwowe, oparte na kulturze
Polski, traktowanej jako kultura materialna i duchowa państwa polskiego.
Istotną częścią programu szkolnego było zaznajomienie młodzieży z życiem
gospodarczym środowiska i kraju oraz przygotowanie jej praktycznej
działalności. Głównymi zaletami nowych programów było konsekwentne
podporządkowanie materiału nauczania celowi pedagogicznemu, określonemu jako
wytwarzanie jednostek samodzielnych, twórczych i uspołecznionych. Na uznanie
zasługują również formalne zalety programów szkolnych : znakomicie opracowane
uwagi metodyczne, dobór treści podporządkowany idei naczelnej, szerokie
uwzględnienie zasady wzajemnego powiązania treści nauczania poszczególnych
przedmiotów, elastyczność programów pobudzająca inicjatywę nauczycieli i
pozwalająca na uwzględnienie elementów regionalnych i środowiskowych w
nauczaniu. Mimo kryzysowych warunków , w jakich jędrzejewiczowskie programy
wchodziły w życie, akcję ich wprowadzenia przygotowano z rozmachem i bardzo
starannie. Zmiany i nowy program nauczania dobrze służył szkole polskiej i nie
stał w kolizji z interesem szerokich mas narodu

- PEDAGOGIKA

Sposoby uprawiania
pedagogiki

</SPAN>Jakpodaje Stanisław Palka „pedagogika jest nauką o
wychowaniu, kształceniu isamokształceniu człowieka w ciągu jego całego życia.”
W skład tej bardzoobszernej dziedziny wchodzą między innymi:

1) wychowywanie
ikształcenie– czyli oddziaływaniabezpośrednie lub pośrednie człowieka na
człowieka w ciągu całegożycia

2) samokształtowanie,samowychowanie,
samodoskonalenie człowieka– czyli działania skierowane na samego siebie w
ciągucałego życia.

Powyższe zadania
realizowane są bądź to w sposóbintencjonalny, w jakimś sensie zamierzony, bądź
raczej przypadkowy, realizowanybez wyraźnej świadomości skutkówwychowawczych i
kształcących, co socjologia nazywa „procesem socjalizacji”,czyli najprościej mówiąc
uczeniem się ról społecznych.

Zracji swojej obszerności działania
pedagogika jest dziedzinąi nterdyscyplinarną,czyli taką, która czerpie z
doświadczeń i wiedzy innych dyscyplin naukowych.Dużym źródłem wiedzy, które
jest niezbędne w pedagogice są psychologia rozwojowa, socjologia,
medycyna.Szczególne zastosowanie z psychologii rozwojowej ma koncepcja
Eriksona,dotycząca kolejnych stadiów psychospołecznego rozwoju człowieka.

Jakjuż wcześniej wspomniałam
wychowanie, kształcenie i samokształcenie sąpodstawowymi składnikami tej
dziedziny. Dlatego też chciałabym przytoczyćdefinicję tych trzech jakże
podstawowych pojęć w pedagogice. Wychowanie obejmujezestrój działań służących
kształtowaniu osobowości człowieka i wspomaganiurozwoju tej osobowości.
Kształcenie obejmuje opanowywanie wiadomości iumiejętności, rozwijanie
zdolności poznawczych, rozwijanie zainteresowań,przygotowywanie do
samokształcenia, formowanie postaw poznawczych. Ma więcznaczenie zarówno
„nauczające”, jak i „wychowujące”. Samokształtowanie ma wymiarsamodzielnej
aktywności wychowawczej (samowychowywanie) i kształcącej(samokształcenie)
skierowanej na samego siebie w celu pełnego rozwojuosobowości.

W nowocześnie podejmowanych
procesachwychowania, kształcenia i samokształtowania człowieka duże znaczenie
mają takiewyróżniki, jak np. podmiotowość (nauczycieli, uczniów), partnerstwo
(nauczycielii uczniów, wychowawców i wychowanków), postawa twórcza i twórcza
aktywność,samodzielność poznawcza, demokracja, tolerancja, a zarazem to
wszystko maogromne znaczenie dla badań pedagogicznych. Bogactwo składników
powoduje, żeobok podstawowych dyscyplin pedagogicznych, kreują się także nowe
dyscyplinypochodne, wyłaniane przez specyficzne kryteria, o różnym stopniu
zasięgupoznawczego.

Pośródróżnych ujęć redukujących,
porządkujących, można wyróżnić dwa główne, zwracającuwagę na ich metodologiczne
konteksty. Są to:

1. koncepcję pedagogiki
jakonauki empiryczno-analitycznej i jako naukihumanistycznej

2. koncepcję
pedagogiki teoretyczniezorientowanej i pedagogiki praktycznie zorientowanej

Co ciekawe koncepcje te
nie wykluczają się, a wręczprzeciwnie, w znacznym stopniu są zbieżne,
uzupełniając się wzajemnie,zachowując przy tym swój specyficzny charakter, co
będę chciała ukazać w dalszejczęści mojej pracy.

1. Pedagogika
jakoempiryczno-analityczna i nauka humanistyczna

Pedagogika przez znaczną część teoretyków zaliczana jestdo nauk,
których metodologia wzorowana jest na naukach przyrodniczych ispołecznych i w
których wykorzystywany jest pozytywistyczny model badawczy.Badania empiryczne w
pedagogice mają aspekt teoretyczny i praktyczny. Aspektteoretyczny jest
związany z opisem i wyjaśnieniem faktów, zjawisk i procesówpedagogicznych bez
włączenia czynności oceniania. W trakcie tych badań stawianesą hipotezy, które
są weryfikowane lub falsyfikowane. Efektem tych badań sąprawidłowości i
formułowane prawa: deterministyczne i korelacyjne, jednoznacznei statystyczne.
Aspekt praktyczny powiązany jest z projektowaniem określonychstanów rzeczy w
dziedzinie zjawisk i procesów pedagogicznych i ocenianiemfunkcjonowania tych
projektów.

Inni teoretycy zaliczają pedagogikę do grona naukhumanistycznych.
Gdzie ściśle nawiązuje się do filozofii, teoriisocjologicznych, do psychologii
humanistycznej, do filozofii. Jednak jednym zpodstawowych wyróżników
metodologicznych pedagogiki humanistycznej jestprowadzenie w jej obrębie
pedagogicznych badań jakościowych. Charakterystycznymicechami tych badań są:
przyjęcie kategorii poznawczych, którymi są „rozumienie”i „interpretacja”,
przyjmowanie niematematycznych procedur analitycznych iodrzucenie pomiaru,
holistyczne podejście badawcze, ujmowanie rzeczywistości zpunktu widzenia osoby
badanej, wprowadzenie oceniania, elastyczne i otwartesposoby zbierania danych.
Typowymi metodami badań jakościowych są: obserwacja uczestnicząca, wywiad
swobodny,jakościowa analiza treści dokumentów osobistych i wytworów.

Wg Stanisława Palki oba te sposoby uprawiania pedagogikii
prowadzenia badań są niezbędne i równoprawne. Decyduje o tym natura
badanychfaktów i zjawisk pedagogicznych.

2. Pedagogika jako
naukateoretycznie i nauka praktycznie zorientowana

Jeżeli przyjmiemy jako kryterium intencję badawczą
osóbuprawiających pedagogikę, można wyróżnić pedagogikę teoretycznie
zorientowaną ipedagogikę praktycznie zorientowaną. Intencje badawcze pierwszej
z nich sąukierunkowane na poznanie naukowe, na budowanie systemu teoretycznej
wiedzypedagogicznej i teorii. Ta pierwsza, czyli wiedza pedagogiczna,
dotyczywłaściwości uzyskiwanych wyników badań, ich cech, odkrywanych
prawidłowości, ichsytemu ogólności i możliwości generalizacji. Ta druga zaś,
czyli teoriapedagogiczna, jest zbiorem praw odnoszących się do dziedziny
pedagogiki ipełniących funkcję wyjaśniającą.

Intencja badaczy z nurtu praktycznie
zorientowanej jest służenie praktycepedagogicznej, czynienie starań
zmierzających do jej przekształcania. Realizująto, uogólniając wyniki badań
praktyki pedagogicznej, czynienie starańzmierzających do jej przekształcenia.
Szczególną rolę w tym nurcie odgrywająpróby eksperymentalne i badania
innowacyjne. W tym nurcie mieszczą się badaniaempiryczne, badania związane z
tzw. Technologią pedagogiczną, służące określaniutreści, metod, form, środków
skutecznej realizacji określonych celówdydaktycznych i wychowawczych oraz
określaniu uwarunkowań tej skuteczności. Dotego nurtu można zaliczyć także
orientację naukową, którą zwykło się nazywaćpedagogiką krytyczną. Wiedza
zdobywana w tej pedagogice ma charakterinnowacyjny, oświeceniowy i
emancypacyjny, a więc ściśle praktyczny, zaś badaniamają u podstaw pewną
akceptowaną przez badacza aksjologię.