Gra dydaktyczna to rodzaj
metod nauczania należących do grupy metod problemowych (sposób nauczania i
uczenia się , którego osnowę stanowi rozwiązywanie przez uczniów zagadnień
praktycznych i teoretycznych .. (W.Okoń , 1981)) i organizujących treści
kształcenia w modele rzeczywistych zjawisk , sytuacji lub procesów w celu
zbliżenia procesu poznawczego uczniów do poznania bezpośredniego dzięki
dostarczeniu okazji do manipulowania modelem. (K.Kruszewski).

Gra według (W.Okoń,1981) słownika
pedagogicznego jest odmianą zabawy, polegającą na respektowaniu ściśle
ustalonych reguł, przyzwyczajając do przestrzegania tych reguł.

Gra spełnia ważne funkcje
wychowawcze:

• Uczy
  poszanowania przyjętych norm
• Umożliwia
  współdziałanie
• Sprzyja
  uspołecznieniu

Uczy zarówno wygrywania ,jak i
przegrywania

Wyróżniamy gry:

1. gry dydaktyczne - które wymagają wysiłku
myślowego

2. gry ruchowe i sportowe – oparte na wysiłku
fizycznym, pomagające skoordynować ruchy
, nabrać wiary we własne możliwości i zdolności organizmu

3. gry terenowe – które wymagają specjalnego
przygotowania

4. gry harcerskie

5. gry wojskowe

6. inne...

Kolejną
definicją gry, czyli odmiany zabawy może być działalność wykonywana dla
przyjemności, którą sama sprawia; prócz praca której celem jest zmiana
otaczającej rzeczywistości i uczenia się , mającego na celu zmianę
podmiotu - trzeci podstawowy rodzaj
działalności ludzkiej.

Zabawa jest
główną formą aktywności dzieci. Młodzież i dorośli zajmują się nią w czasie
wolnym od nauki i pracy.

Istnieje wiele
różnych teorii zabaw:

· pierwszą
z nich stworzył Froebel: uważał on zabawę za przejaw potrzeby wyrażania się
dziecka

istnieją też między innymi teorie:

1. wytchnienia po działalności niezababowej
(M. Lazarus)

2. nadmiaru energii (H.Spencer)

3. ćwiczenia funkcji w celu przygotowania się
do walki o byt (K. Groos)

4. przygotowanie do pracy (S.Rubinsztajn)

· według
współczesnych poglądów zabawa pełni wiele różnych funkcji:

1. umożliwiając zaspokajanie różnych ,
indywidualnych potrzeb i zainteresowań

2. ułatwia dziecku wchodzenie w życie
społeczne

3. poznawanie rzeczywistości i dostosowywanie
jej do własnych potrzeb.

Spośród wielu podziałów zabaw najczęstszy jest podział na zabawy:

-tematyczne

-konstrukcyjne

-dydaktyczne

-ruchowe

Teraz po krótce chciałabym opisać każdą z nich.

Zabawa tematyczna-inaczej zwana zabawą twórczą. Jest to zabawa w
granie roli, umożliwiająca dzieciom fikcyjne spełnianie społecznych funkcji,
wykonywanych przez przedstawicieli różnych zawodów; zrealizowanie przyjętej
roli lekarza, kierowcy ,nauczyciela, górnika staje się dla dzieci osiągnięciem
celu i przyczyną wywołanego przez to zadowolenia. Zabawy tematyczne szczególnie
absorbują dzieci w wieku przedszkolnym.

Zabawa konstrukcyjna- zabawa polegająca na budowaniu różnych
obiektów, z klocków lub innych elementów, np. domów, zagród, maszyn, środków
lokomocji, itd. Zabawy konstrukcyjne doprowadzane do końca przyzwyczajają dzieci do wykonywania zadań,
przygotowując w te sposób do pracy.

Zabawa dydaktyczna- zabawa według wzoru opracowanego przez dorosłych,

prowadząca z reguły do rozwiązania jakiegoś złożonego w niej zadania ; najczęściej gra umysłowa, której
celem jest rozwijanie zdolności poznawczych. Do zabaw dydaktycznych zalicza się
między innymi :

· loteryjki

· układanki

· rebusy

· krzyżówki

· gry
stolikowe: chińczyk , domino, warcaby

Zabawa ruchowa-(gra ruchowa)-zabawa wymagająca od uczestników
częstych zmian miejsca, stosowanie do obowiązujących reguł ,w szczególnym
stopniu rozwijająca funkcje motoryczne dzieci i młodzieży, oraz wdrażająca do
przestrzegania obowiązujących reguł.

Do zabaw ruchowych zalicza się między innymi:

· gry w
berka

· komórki
do wynajęcia

· gra w
klasy

· gra w
dwa ognie

Po przedstawieniu definicji i po sklasyfikowaniu zabaw ,chciałabym
skupić swoją uwagę na zabawach i grach dla najmłodszych, to znaczy dzieci w
wieku przedszkolnym(od 3 do 7 lat).

Zabawy dydaktyczne w tym wieku :

- kształtują
oraz przyśpieszają rozwój umiejętności porozumiewania się z otoczeniem przez
rozszerzanie jeszcze skromnego zasobu słów , którymi dzieci się posługują

- ugruntowują
pojęcia

- utrwalają
wiadomości uzyskane drogą własnych doświadczeń w toku zabaw i zajęć

- Ćwiczą
funkcje umysłowe i rozwijają uzdolnienia.

- Ponadto
wywierają one poważny wpływ na zdyscyplinowanie dzieci.

Zabawami dzieci
można kierować bezpośrednio i pośrednio , w zależności od tego , w czyim ręku
pozostaje kierownictwo zabaw , zmieniają się ich właściwości , oraz wpływ na
rozwój i zachowanie się dzieci .

Właściwości te
chciałabym przedstawić. W przedszkolu wyróżniamy :

a) zabawy nie wyuczone, które dzieci
podejmują z własnej inicjatywy i kierują
ich przebiegiem samorzutnie (tzn. zabawy dowolnie wybrane).

b) Zabawy inicjowane i kierowane przez
wychowawców (zabawy i gry dydaktyczne ,oraz zabawy ruchowe ).

c) Fragmenty zabaw dydaktycznych wplecione w
przebieg zajęć.

Charakterystyczne
cechy zabaw lub gier dla dzieci w różnym wieku:

· Czasu
trwania zabawy , gry

· Liczby
uczestników

· Tematyki
na której opiera się treść gry ,zabawy

· Rodzaj
i ilość zadań , oraz tempa ich wykonywania

· Jakości
i ilości obowiązujących w grze ,zabawie prawideł

· Stosunków
i zależności między dziećmi w toku
rozwijającego się przebiegu zabawy

· Sposobu
wprowadzania i kierowania zabawą przez
wychowawczynię.

W przykładach
zabaw dla dzieci młodszych, zwłaszcza 3-letnich czas trwania
poszczególnych zabaw wynosi 3 do 5
minut.

Dzieci powyżej
4 do 7 lat, ich czas trwania zabawy przedłuża się do 20-25 minut.

Liczba
uczestników zabawy dla najmłodszych wynosi 3-8 osób. Istnieją gry lub
zabawy gdzie ilość dzieci dochodzi do 30
uczestników.

Tematyka gier
lub zabaw, które utrwalają wiadomości o otoczeniu ograniczona jest w grupie
najmłodszej do tego co im najbliższe: dom, przedszkole , ubranie, zabawki ,
zwierzęta domowe, czynności typu: spanie, jedzenie. Z wiekiem –w grupach
starszych zainteresowania szersze.

Żądanie
wykonania zadań w szybszym tempie jest możliwe w grupach starszych
wiekowo.(Zofia Bogdanowicz,1968).

PRZYKŁADOWE GRY
I ZABAWY DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM:

1.”Zgaduj
zgadula”- gra ta ma na celu sprawdzenie i utrwalenie wiadomości dzieci o
otoczeniu , oraz przypomnienie niektórych prawideł zachowania się.

(6 lat)

POMOCE.
a)Plansza-karton o wymiarach 25x25 cm, na nim zbiegające się na środku kwadratu
4-6 dróg –każda składająca się z 6 kółek w innym kolorze. Wymiar kółek ok. 1,5
cm. U zbiegu dróżek żółte , dwu - krotnie większe kółko, b)4-5 pionków,
dowolnego kształtu. c) Kartka z wynotowaną serią pytań. d) Bączek.

LICZBA
UCZESTNIKÓW I MIEJSCE ZABAWY. 4-6 dzieci . Przebieg gry miejsce przy stoliku na
sali lub na otwartym terenie.

PRZEBIEG GRY.
Dzieci otrzymują po jednym pionku.
Ustawiają każdy przed jedną z obranych dróg. Wychowawczyni nakręca bączek na
środku stolika. Gdy się przewróci , to dziecko ku któremu zwrócił się jego
zaostrzony koniec rozpoczyna grę odpowiadając na pierwsze postawione pytanie.
Następne pytania stawia się kolejno każdemu z dzieci po jednym. Jeżeli ktoś nie
umie znaleźć odpowiedzi , lub daje odpowiedź niewłaściwą wówczas jego pionek pozostaje
na uprzednio zajmowanym miejscu a to samo pytanie może być postawione jednemu z
następnych uczestników gry. Kto dał najwięcej trafnych odpowiedzi ten
najszybciej wygrywa.

PRZYKŁADY PYTAŃ
:

1) Jaki kolor światła pozwala na przejście
przez jezdnię ?

2) Co zrobisz z papierkiem od cukierka , gdy
jesteś na ulicy ?

3) Usiadłeś w autobusie. Wchodzi staruszka.
Co zrobisz ?

4) Płaszczyk zimowy się zabrudził. Gdzie go
mama zaniesie ?

5) Ściany w mieszkaniu są brudne , kto je
odnowi ?

6) Wymień dwie marki samochodów.

7) Wymień dwa różne pojazdy do przewożenia
ludzi w dużym mieście.

8) Jakiego koloru jest kwiat maku polnego ?

9) Co lubi jeść królik ?

10) Jak nazywa się ktoś kto prowadzi pociąg ?

11) Jak się nazywa ktoś kto kieruje okrętem ?

12) Nazwij zwierze które żyje tylko w wodzie

2. „Wyścig
chorągiewek” – gra polegająca na szybkim spostrzeganiu jednakowych barw.
Pozwala poznać , bądź zapamiętać wcześniej poznane kolory. Wdrażanie do
zespołowego podejmowania zadania. ( 6 lat )

POMOCE. a)
Kartoniki o wymiarach 6x4 cm w czterech barwach ( niebieskie , żółte , zielone
i czerwone ). Każdy kolor w ilości równającej się około ¼ liczby dzieci w
grupie. b) Cztery chorągiewki w tych samych kolorach.

LICZBA
UCZESTNIKÓW I MIEJSCE ZABAWY. Cała grupa. Przebieg zabawy na sali , lub na otwartym
terenie na trawniku.

PRZEBIEG GRY.
Czworo dzieci otrzymuje po jednej chorągiewce odmiennego koloru. Pozostałym
rozdaje się potasowane barwne kartoniki. Dzieci z kartonikami w ręku siadają w
odstępach tworząc półkole. Dzieci z chorągiewkami zajmują miejsca naprzeciw
półkola. Na dany przez wychowawczynię znak dwoje dzieci z chorągiewkami ( np.
zieloną i czerwoną ) wstaje. Jedno z nich kieruje się ku prawej zewnętrznej
stronie półkola , drugie ku lewej. Każde z nich wręcza chorągiewkę temu dziecku
, które trzyma w ręku tej samej barwy kartonik a następnie wraca na swoje
miejsce. Po otrzymaniu chorągiewki dane dziecko powinno się natychmiast
podnieść i przekazać ją najbliższemu sąsiadowi , który posiada również tej
samej barwy kartonik , samo wraca na poprzednie miejsce. Odbiorca kierując się
tym samym założeniem zanosi chorągiewkę do następnego uczestnika. Wygrywa ta
gromadka dzieci która mając tego samego koloru potrafi pierwsza doprowadzić
„swoją” chorągiewkę do punktu wyjściowego , to znaczy do rąk dziecka które ją
otrzymało z rąk wychowawczyni na początku gry.

PRAWIDŁA. Koło
należy obiegać tylko od strony zewnętrznej. Wygrana zależy od sprawności
wszystkich uczestników , którzy mają kartoniki w kolorze dwóch krążących
chorągiewek. Wygrywa zespół – nie pojedyncze dziecko.

3. „Ciepło –
zimno” – zabawa , która pozwala odróżnić
czy ktoś jest bliżej czy dalej od przedmiotu.

POMOCE.
Przedmiot do chowania niezbyt dużych rozmiarów , np. samochodzik , miś ,
łódeczka.

LICZBA
UCZESTNIKÓW I MIEJSCE ZABAWY. Cała grupa lub mniejsza gromadka. Przebieg zabawy
na sali lub na otwartym terenie.

WPROWADZENIE
WSTĘPNE. Wychowawczyni wyjaśnia że przedmiot będzie schowany i że dzieci będą
mówiły czy ktoś kto wędruje , szukając go po sali , jest od niego blisko czy
daleko. Jeżeli jest daleko powiedzą zimno , gdy się przybliży powiedzą ciepło ,
a gdy będzie bardzo blisko powiedzą gorąco.

PRZEBIEG
ZABAWY. Jedno z dzieci opuszcza salę. Pozostałe wybierają kryjówkę. Po wezwaniu
szukającego , dzieci kierują od początku do końca jego krokami. Jeśli w zabawie
bierze udział liczniejsza gromadka, wychowawczyni wyznacza kolejno po kilkoro
dzieci do pełnienia kierowniczej funkcji.

4. W wolnych
chwilach proponuję grę „Wyjaśnianie definicji”.

W grze biorą
udział trzy osoby , które otrzymują taki sam zestaw haseł , ich zadaniem jest
wymyślenie jak najśmieszniejszej definicji.

PRZYKŁADOWE
HASŁA :

· BAMBOCJADA
–

· MARSPIKIEL
–

· PATATAJNIK
–

· PUCYNEK
–

· SARGASSO
–

BIBLIOGRAFIA :

1. Wincenty Okoń ( 1981 ) „Słownik
pedagogiczny”

Wydawnictwo Naukowe , W-wa

2. Zofia Bogdanowicz ( 1968 ) „Zabawy
dydaktyczne dla przedszkoli” , Państw. Zakłady Wydaw. Szkolnych

3. Krzysztof Kruszewski ( brak danych – ksero
).