Formy pracy z lekturą.

Zadaniem lektury jest rozwijanie
wrażliwości na piękno języka oraz oddziaływanie wychowawcze poprzez treści
książki na myśli, uczucia i postępowanie dziecka. Z tego zadania głównego
wynikają zadania szczegółowe:

- zainteresowanie dzieci
i rozbudzenie zamiłowania do lektury wartościowych książek,

- kształcenie
wrażliwości estetycznej i moralnej,

- przygotowanie
przyszłego samodzielnego czytelnika.

Omawianie
lektury dziecięcej w klasach I – III ma więc charakter integrujący różne
kierunki pracy w zakresie języka ojczystego. Z jednej strony ma realizować cele wychowawcze (czyli zapoznanie dzieci
z dorobkiem kultury, kształtowanie postaw społecznych, moralnych, uczuć
patriotycznych); z drugiej – rozwijać
czynności umysłowe i sprawności językowe. Jednym z zadań nauczyciela jest
nauczyć dzieci dokonywania wyboru i przyzwyczajania do obcowania z książką.
Ważnym zadaniem jest takie przygotowanie czytelnika, by czytał tekst ze
zrozumieniem, by umiał analizować problem, oceniać postępowanie bohaterów i
uzasadniać słuszność ich poglądów.

Najistotniejszym kryterium doboru
lektury dla dzieci jest dostosowanie jej do możliwości intelektualnych i
rozwoju emocjonalnego. Lektura będzie spełniała wszystkie swoje funkcje
poznawcze, wychowawcze i estetyczne, jeżeli spełniony zostanie podstawowy
postulat – rozumienie czytanego tekstu. Rozumienie utworu literackiego stanowi
dla młodego czytelnika trudność której pokonanie wymaga od niego różnych
procesów myślowych. Znajomość tych trudności przez nauczyciela pomoże mu przy
trafnym doborze lektury, wybraniu odpowiedniej metody pracy z książką i
przemyśleniu problemów, z którymi zapozna dziecko.

Praca z
lektura powinna mieć zawsze na względzie:

- wykorzystywanie treści
poznawczych i wychowawczych do realizacji celów kształcenia zawartych w
programie nauczania początkowego,

- propagowanie
czytelnictwa (w szerokim pojęciu), aktywności czytelniczej i kultury
czytelniczej przez stosowanie różnorodnych i interesujących form pracy z
lekturą.

Dobrze
pojęta praca z lekturą daje
nauczycielowi możliwości wiązania treści książek z różnymi sytuacjami
wychowawczymi na terenie klasy, w życiu codziennym, inspirowania i pogłębiania
zainteresowań i potrzeb małych czytelników oraz poszerzania ich horyzontów
poznawczych oraz intelektualnych.

W pracy
z lekturą można wyodrębnić trzy zakresy działań:

- pracę nauczyciela na
lekcjach jęz. polskiego,

- współdziałanie
nauczyciela z bibliotekarzem szkolnym,

- współpracę nauczyciela
z rodzicami.

W pracy
dydaktyczno – wychowawczej na lekcjach występują różne sposoby przekazywania
tekstu lektury i wiele form pracy z lekturą.

Przekazywanie
tekstu lektury może mieć charakter słowno – oglądowy i odbywać się poprzez
opowiadanie, głośne czytanie, ilustrowanie treści lektury przeźroczami, filmem,
płytą, nagraniem magnetofonowym, audycją radiową i telewizyjną.

Formy
pracy z lekturą mogą polegać na działaniu i współdziałaniu samych uczniów oraz
nauczyciela z uczniami. Będą to różnego rodzaju improwizacje, zabawy twórcze,
inscenizacje, opowiadania twórcze, swobodne teksty, tworzenie książek
tematycznych dotyczących czytanych lektur, prowadzenie dzienników lektur,
udział w konkursach i popisach w czytaniu fragmentów lektur, prezentowanie
książek przez uczniów, urządzanie kącika książek ze spisu lektur itp.

Współdziałanie
nauczyciela z bibliotekarzem szkolny w zakresie popularyzowania książek ze
spisu lektur szkolnych (i nie tylko) może odnosić się do organizowania wystaw
książek wg. tematyki wskazanej przez nauczyciela, sporządzanie klas I – III,
eksponowania haseł zachęcających uczniów do czytania, różnych fotogramów itp.
Ponadto w bibliotece można prowadzić takie formy pracy z lekturą, jak:
prowadzenie lekcji bibliotecznych w związku z opracowana lekturą, imprez okolicznościowych (np. „święto
opowiadania”, „godziny ciekawej książki” związanych z Dniami Kultury, Oświaty,
Książki i Prasy, spotkania z autorami książek dla dzieci, ilustratorami itp.

Trzeci
zakres działań w pracy z lekturą dotyczy współpracy nauczyciela z rodzicami i
może obejmować ukazywanie rodzicom różnych sposobów czytania w domu i
prowadzenia rozmów na temat przeczytanych książek.

Przedstawię
teraz propozycje działań nauczyciela, uczniów i bibliotekarza szkolnego,
dotyczących różnych form pracy i lektury.

· Słowno – oglądowe formy przekazywania tekstu lektury.

Formą,
którą można realizować zawsze i w każdych warunkach, jest opowiadanie i głośne
czytanie książek przez nauczyciela. Obie te formy, jeśli są poprawiane wykonane
przez nauczyciela, wzbudzają u dzieci duże zainteresowanie i głębokie przeżycia
emocjonalne. Pod wpływem słowa wypowiadanego lub czytanego w wyobraźni dziecka
powstaje obraz, którego plastyczność i bogactwo zależą od sugestywności, siły i
barwy głosu.

Aby
zachęcić dzieci do samodzielnego przeczytania lektury w domu, nauczyciel na
lekcji poprzez wprowadzenie w tematykę danej książki powinien wywołać potrzebę
głębszego zapoznania się z jej treścią. Pomoże tu ekspresyjne czytanie i
opowiadanie ciekawego lub pięknego fragmentu, humorystycznego lub przepojonego
smutkiem wydarzenia.

Poprzez
czytanie i opowiadanie należy wzbudzić u dziecka chęć osobistego kontaktu z
lekturą. Nauczyciel, który posiada umiejętność pięknego czytania i opowiadania,
ma nieoceniony dar wpływania na dzieci, kierowania ich nastrojami i emocjami.

Program
nauczania początkowego nakłada na nauczyciela obowiązek przeczytania z wykazu
lektur w całości lub fragmentach co najmniej 3 książek w kl. I, 2 książek w kl.
II, 1 książki w kl. III oraz po 3 książki w każdej klasie we fragmentach lub w
całości przez uczniów pod kierunkiem nauczyciela.

Głośne
czytanie lektur przez nauczyciela w klasach początkowych jest bardzo ważne.
Ponieważ uczeń w kl. I i II ma jeszcze trudności w płynnym i wyrazistym
czytaniu, samodzielne czytanie lektur nie zawsze jest dla niego najmilszą
czynnością i może doprowadzić do zniechęcenia w obcowaniu z książką. Głośne
czytanie nauczyciela w klasie zwalnia dziecko z obowiązku rozszyfrowania znaków
graficznych – symboli liter – i rozumienia znaczenia wyrazów, umożliwiając mu
skoncentrowanie myśli na ogólnym sensie słuchanego tekstu. Nauczyciel czytając
głośno i wzorowo, z właściwym tempem , akcentem intonacją, zmieniając siłę i
ton głosu, robiąc pauzy gramatyczne i logiczne, daje uczniom przykład właściwej
interpretacji tekstu lektury i sprawia, że dziecko przeżywa ją silniej, niż
gdyby czytało samo. Nawet dzieci dość dobrze czytające wolą słuchać czytania
nauczyciela, gdyż odpowiednia interpretacja pozwala im lepiej wniknąć w sens,
głębiej ocenić postępowanie bohaterów i wyraźniej odczuć piękno języka. Zagadnienie
interpretacji jest szczególnie ważne przy czytaniu poezji i utworów
wierszowanych. W klasie I i II jest sporo książek lekturowych pisanych
wierszem, których zrozumienie zależy od dobrej interpretacji i takie lektury
powinny być czytane przez nauczyciela w klasie.

Wzorowe
czytanie książki przez nauczyciela ma jeszcze jeden ważny walor – jest
czynnikiem dyscyplinującym klasę oraz stanowi przykład czytania dla uczniów,
poza tym motywuje do samodzielnego czytania. Niekiedy czytanie można zastąpić
nagraniem tekstu literackiego na płycie lub taśmie.

Drugim
sposobem przybliżania dzieciom lektury jest opowiadanie nauczyciela. Dobre,
żywe opowiadanie sprawia dzieciom dużą przyjemność. Sztuka opowiadania jest
pracą twórczą. Opowiadać, to znaczy razem ze słuchaczem przeżywać wydarzenia,
razem z nim cieszyć się ze zdarzeń radosnych i martwić się zmartwieniami
bohaterów. Przy takim opowiadaniu nawiązuje się ścisła więź między nauczycielem
a dziećmi. Dziecko wtedy wyczuwa, że nauczyciel nie jest tylko biernym „opowiadaczem”,
ale naprawdę uczestniczy w opowiadanych wydarzeniach.

Nauczyciel
znając treść książki wybierze do opowiadania takie fragmenty, które nadają się
do twórczego przetworzenia, do oddania treści „swoimi słowami”. Powinny to być
fragmenty z takich lektur, które zawierają wyraźną akcję, jasne wątki,
konkretne wydarzenia, które można udramatyzować.

Tej
pracy twórczej nie można ująć w jakieś „ramki”, nie można nakreślić jej wzorów,
decyduje tu bowiem indywidualność nauczyciela, który zmuszony jest w trakcie
opowiadania kierować się intuicją, uczuciami, reagować na zachowanie uczniów.
Opowiadając fragment lektury nauczyciel musi wyczuć moment, w którym powinien
przetrwać, zakończyć tę czynność dydaktyczną.

Stosując
metody słowne w zaznajamianiu dzieci z lekturą nauczyciel powinien od czasu do
czasu wzbogacić je środkami audiowizualnymi. Niektóre lektury są sfilmowane , a
film jest dużą atrakcją dla dzieci. Wspólne obejrzenie filmu ułatwi
nauczycielowi dyskusję nad nim, spowoduje, że dzieci przygotowane poprzez film
chętniej sięgną po książkę.

Płyta z
recytacjami w wykonaniu aktorów dobrze zastąpi nauczyciela w zapoznaniu dzieci
z utworami poetyckimi. Sporo pozycji lekturowych jest przedstawionych w postaci
audycji radiowych i telewizyjnych np. wiersze Brzechwy.

Dzieci
z niecierpliwości oczekują takich audycji, które inspirują je do twórczych
wypowiedzi słownych i plastycznych, do pisania listów do autorów książek itp.

Nauczyciel
musi pamiętać, że żaden przekaz techniczny nigdy nie może go w pełni wyręczyć.
Zbyt częste wykorzystywanie taśm, płyt itp. Szybko znudzi się dzieciom.

Przystępując
do pracy z lektura należy wytworzyć między dziećmi i książką pewną więź
emocjonalną. Pomoże w tym np. przybliżenie postaci autora książki, w tym celu
należy przygotować różne materiały – portret pisarza, różne fotografie,
dostępne pamiątki, różne wydania książek itp.

Przybliżyć
postać żyjącego pisarza mogą odpowiedzi autora na listy pisane przez dzieci i
zamieszczane często w pisemkach dziecięcych. Dzieci poznają wówczas nie tylko
treść takiej korespondencji, ale także charakter pisma i podpis pisarza, gdyż
najczęściej jest to odpowiedź odręczna.

Można
urządzić także wystawkę książek danego pisarza, a jeśli zabraknie jakiegoś
tytułu, można sporządzić listę napisanych przez niego książek i powiesić ją w
„kąciku książki”, na macie obok gazetki literackiej lub w innym dostępnym
miejscu. Najlepszym sposobem poznania autora lektury byłby osobisty kontakt
dzieci z nim. Pisarze często przyjmują zaproszenia dzieci i odwiedzają je w szkołach.
Kontakt taki może nastąpić również podczas wycieczki uczniów do miejscowości, w
której mieszka dany autor. Dzieci mogą nawiązać też kontakt pisemny z autorem,
wówczas wspólnie napisany na lekcji list wysyłają do redakcji pisma dziecięcego
lub do wydawnictwa. Tak pokazana postać pisarza jest wtedy bliska dzieciom,
żyje w ich umysłach i sercach, a treść książki przemawia do dzieci głębią
wydarzeń, siła przekonywania, nastrojem.

Autora
lektury mogą przybliżyć także audycje radiowe i telewizyjne.

· Twórcze działanie uczniów podczas pracy z lekturą.

1. Improwizowanie tekstów lektury.

Po przeczytaniu i rozmowie
na temat danej lektury dzieci samodzielnie lub wspólnie z nauczycielem
przygotowują improwizowaną inscenizację
– zabawę. Improwizowane improwizacje polegają na samodzielnym lub z pomocą
nauczyciela przedstawieniu przez uczniów wybranych fragmentów lub całych
(niewielkich) pozycji lekturowych. Różnica między inscenizacja a improwizacja
polega na tym, że w improwizacji uczniowie mają swobodę w zakresie operowania
materiałem słownym. Tekst zawarty w książce jest tylko tworzywem – materiałem,
który uczniowie przedstawiają „swoimi słowami” zgodnie z własnym odczuciem.
Improwizować można wybrane wydarzenia, najciekawsze sytuacje, najważniejsze,
najbardziej humorystyczne wywołujące największe przeżycia epizody.

Taki
sposób pracy z lekturą może być realizowany w najbardziej skromnych warunkach,
nie wymaga bowiem żadnych zabiegów w zakresie pamięciowego opanowania tekstu
ani przygotowania specjalnych dekoracji czy też organizowania widowni.

Improwizacja,
jako sposób pracy z lekturą, ma wiele wartości kształcąco – wychowawczych,
pozwala bowiem na twórcze wyrażenie myśli i własnych doświadczeń, twórczą „grę”
wyobraźni, kształcenie precyzji słowa i płynności mówienia oraz na rozwijanie
umiejętności reagowania przez dzieci na różnorodne i zmienne sytuacje.

2. Inscenizacja na podstawie lektury

Inscenizacja taka ułatwia integracje wszystkich zajęć i
treści programowych różnych przedmiotów nauczania, a szczególnie artystycznych,
co sprawia, że pełniejsze staje się wychowanie poprzez sztukę. Inscenizacja
tekstu jest doskonałym ćwiczeniem o charakterze twórczym i ekspresyjnym. Próba
stworzenia scenariusza na podstawie tekstu lektury, obmyślenie rekwizytów
rozbudzają twórczą wyobraźnię uczniów i zaspokajają potrzebę twórczej
ekspresji. Najważniejszą rzeczą w inscenizacji jest pobudzenie wyobraźni
dzieci. Inscenizacja przygotowuje dzieci do lepszego odbioru treści książki i
głębokiego jej rozumienia. Inscenizacja jest jedną z metod analizy tekstu
lektury. Inscenizacja daje możliwość wprowadzenia w sposób naturalny śpiewu,
muzyki i szeroko pojętego ruchu jako tła ekspresji słownej. Za pomocą
inscenizacji możemy rozwiązać wiele problemów wychowawczych. Wykorzystując
różne sytuacje zaistniałe na terenie klasy i porównując je z podobnymi w
lekturze nauczyciel wdraża uczniów do obiektywnego patrzenia na te sytuacje i
do obiektywnej ich oceny. Inscenizację na podstawie lektury można przeprowadzić
w trakcie jej czytania lub po przeczytaniu, w zależności od tego, jaką funkcję
ma ona spełnić – ilustracyjną, podsumowującą czy uogólniającą dany problem.

Zainscenizowana
sytuacja zdarza się często dzieciom podczas przerw. Biorąc ją za przykład,
nauczyciel może rozwiązać wiele podobnych problemów zdarzających się w
rzeczywistości. Dzieci wypowiadając się na temat inscenizacji przedyskutują
takie sprawy, jak: zgodne zabawy, koleżeńskość, intencje i motywy postępowania.
Pytanie, które na końcu stawia narrator zmusza dzieci do głębszej analizy przeżyć
i stanów psychicznych bohaterki, do wyszukania w treści uzasadnień dla jej
postępowania i porównania przedstawionych w lekturze sytuacji z konkretnymi
wydarzeniami w klasie, zachęca do oceny postępowania bohaterów książkowych i
postępowania określonych koleżanek i kolegów.

Do inscenizacji trzeba wybrać
dzieci, które potrafią „wczuć się” w rolę i zidentyfikować z postacią, którą
maja zagrać. Każdą inscenizację lektury można powtarzać kilkakrotnie, aby dać
dzieciom możność „wyżycia się” i mieć materiał do porównania różnych
interpretacji. Na podstawie inscenizacji nauczyciel zrealizuje wiele ćwiczeń z
działów: czytanie i omawianie tekstów, ćwiczenia w mówieniu i pisania,
ćwiczenia słownikowo – frazeologiczne i syntaktyczne.

3. Zabawy twórcze na podstawie lektury

Teksty lektur mogą być źródłem pomysłów do zabaw twórczych.
Taka forma zabawowa jest szczególnie lubiana przez uczniów klasy I i II.
Nauczyciel przygotowując do czytania i opowiadania lektury zaakceptuje
wydarzenia, gdzie wartko toczy się akcja. Wywoła to zrozumiałe zaciekawienie
uczniów i stanie się inspiracją do zabawy np. w strażaków (na podstawie lektury
„Jak Wojtek został strażakiem”). Dzieci bawiąc się w mniejszych grupach
kształcą i doskonalą swoją spostrzegawczość oraz twórcza wyobraźnię, a także
nabywają sprawności w bardziej precyzyjnym wyrażaniu myśli w mowie.

Temat zaczerpnięty z lektury
dzieci wzbogacą twórczymi pomysłami, dobierając drobne, ale niespotykane
rekwizyty, wprowadzają własne, oryginalne zwroty i powiedzenia oraz charakterystyczne
wyrażenia wzięte z tekstu lektury. Ponieważ lektura, z której zaczerpniemy
temat do zabawy, jest tylko pretekstem, tłem rozwijanej twórczo akcji, cała
zabawa zawiera z psychologicznego punktu widzenia elementy pełnego aktu
twórczego i samorzutnej aktywności. Jeśli zaprezentowana lektura „chwyci”,
dzieci będą jej tematykę wzbogacać o nowe wątki, nowe wydarzenia, komponując
dalszą jej fabułę. Wyrazem zainteresowania zabawą będzie czas trwania zajęć i
liczebność zespołu biorącego udział w zabawie. Każde dziecko powinno być „kimś”
lub „czymś” w takiej tworzonej na podstawie lektury zabawie.

4. Opowiadania twórcze
dotyczące lektury

Program
języka polskiego w klasie II w dziale ćwiczeń w czytaniu i opracowywaniu
tekstów zaleca układanie opowiadań twórczych np. dotyczących dalszych losów
bohaterów, zaś w klasie III układanie opowiadań twórczych związanych z treścią
utworu np. dalszych losów bohatera, komponowanie początku i zakończenia na
podstawie fragmentu utworu lub ilustracji.

Praca nad lekturą daje uczniom
możliwość szerszej wymiany myśli, przedstawiania swoich poglądów na tematy
poruszane w książce, uczy dostrzegania i rozumienia motywów działania
bohaterów. Taka wymiana zdań między dziećmi ma duże znaczenie – uczy je bowiem
nie tylko myśleć, ale i słuchać tego, jak widzą sprawy inni. Zdobyte tą drogą doświadczenia intelektualne są
podstawą indywidualnych rozważań nad problemami poruszanymi w lekturze. Jedną z
form wyrażających uczniów do wypowiedzi opartych na konkretnych treściach, ale
wzbogaconych własnymi wyobrażeniami i fantazją, są opowiadania twórcze.
Opowiadania takie , opierając się na strukturze opowiadania, daje uczniom
całkowitą swobodę w komponowaniu fabuły, rozwijaniu akcji, ustalaniu ciągłości
wydarzeń i snuciu domysłów, będących następstwem przyczyn i skutków. W
opowiadaniach na podstawie lektury fantazja miesza się z rzeczywistością. Nie
ma tu żadnych przedziałów czasowych. Dziecko wplata w wymyśloną fabułę akcenty
współczesnego życia a w losach bohatera często przedstawia swoje marzenia i
tęsknoty. W każdej takiej wypowiedzi dziecko wiele mówi o sobie, o swoich
wrażeniach i odczuciach, o własnych przemyśleniach.

5. Swobodne teksty na
podstawie lektury

Freinetowska
technika swobodnych tekstów jest kolejną formą pracy z tekstem lektury, uwzględniająca
w szerokim zakresie twórczą aktywność intelektualną uczniów klas początkowych.
Tekst lektury może podsunąć temat swobodnego tekstu. Swobodny tekst to nie
wypracowanie na dowolny temat. Celestyn freinet określał tym terminem
szczególną formę ekspresji słownej, umożliwiającą dzieciom własną, twórczą
wypowiedź. W swobodnym tekście dziecko nie musi kierować się z góry ułożonym
planem wypowiedzi, nie jest skrępowane obawą oceny negatywnej, bo w każdej
wypowiedzi nauczyciel – przyjaciel dziecka dostrzeże jakieś wartości: językowe,
stylu, ciekawą myśl, chociaż może być ona wypowiedziana nieporadnie. Lektura i
związane z nią odczucia i przeżycia mogą stać się źródłem pomysłów do tematu
takich tekstów. Teksty tworzone przez uczniów nie są oceniane odrębnie.
Koleżanki o koledzy oraz nauczyciel wyrażają jedynie swoją opinię o tych
tekstach. Dotyczy ona treści i formy tekstu, słownictwa, frazeologii i
wyrażonych doznań i przeżyć. Uczniowie wybierają najładniejsze i najciekawsze
ich zdaniem teksty, które następnie są powielane, zamieszczane w gazetce
szkolnej (klasowej) i prezentowane uczniom innych klas podczas różnych okazji,
a także rodzicom. Wszystkie teksty są przeglądane przez nauczyciela i
poprawiane indywidualnie przez uczniów. Z tych tekstów każde z dzieci tworzy
własną ilustrowaną „książeczkę”. Uczniowie wymieniają się nimi, czytają w domu
rodzicom i rodzinie. Książeczki
gromadzone są także w zbiorach klasowej biblioteczki.

6. Prowadzenie
dzienniczków lektur

Dzienniczki
są atrakcyjną forma pracy z książkami lekturowymi. Nauczyciel powinien tak
zachęcić dzieci do ich prowadzenia, aby stałe się one potrzebą i wynikały z
aktywności czytelniczej. Dobrze jest gromadzić wzorowo prowadzone dzienniczki,
urządzać ich wystawę. Jest to najlepsza zachęta do popularyzacji tej formy
pracy. Dzienniczki mogą być dla nauczyciela pewną formą kontroli czytelnictwa
uczniów, a dla samych dzieci pomocą w utrwaleniu wiadomości o przeczytanych
książkach, ich autorach, ilustracjach. Podczas sporządzania notatek następuje
jakby bezpośredni kontakt z bohaterem, wyrabia się wrażliwość na piękno języka,
przeżywa jeszcze raz przedstawione obrazy literackie. Odczytywane po pewnym
czasie dzienniczki pozwalają inaczej spojrzeć na książkę, przychodzą na
zdawałoby się już zapomniane zdarzenia, uwypuklają inne cechy bohatera i dają
uczucie przyjemności z ponownego obcowania z tekstem.

Nauczyciel powinien przemyśleć,
co i jak będą dzieci utrwalały z przeczytanych lektur, aby z jednej strony
zaspokoić ich potrzeby czytelnicze, a z drugiej aby zrealizować program
nauczania w zakresie wiedzy o książce (w klasie I są to wiadomości dotyczące
autora, tytułu, książki oraz ilustratora; w klasie II – wiadomości o twórcach
literatury dla dzieci; w klasie II – o karcie tytułowej, metryczce książki). Sposoby
prowadzenia dzienniczków zależą od inwencji nauczyciela i pomysłów samych
dzieci. Muszą jednak znaleźć się w nich podstawowe informacje dotyczące
książki, wg. wymogów programu. Pozostałe „upiększenia” należy traktować
dowolnie i pozostawić swobodę dzieciom. Jeśli nauczyciel i uczniowie przyjmą
dzienniczki jak jedną z form pracy z lekturą , to z tego wyboru będą wynikały
konsekwencje zarówno dla nauczyciela, jak i dla uczniów. Dla nauczyciela będzie
to obowiązek systematycznego kontrolowania dzienniczków, a dla uczniów –
starannego ich prowadzenia. Dobrze jest także zainteresować rodziców
prowadzonymi przez uczniów dzienniczkami lektur.

Dzienniczki warte są
propagowania, ponieważ wypowiedzi słowne na temat książki, wybrane i przepisane
urywki, wykonane rysunki, a także wydzieranki i wycinanki są odzwierciedlaniem
bezpośredniego, spontanicznego odbioru książki. Świadczą one o własnym sposobie
odczuwania i interpretowania treści książki, staja się jedną z dróg rozwijania
samodzielnego myślenia.

7. Prezentowanie przez
dzieci książek z lektury

Dobra
i przemyślana prezentacja książki jest także jednym ze sposobów zaciekawienia
uczniów jej treścią. Prezentacji może
dokonać nauczyciel. Najlepiej jednak, gdy zrobią to sami uczniowie. Styl i
język dzieci jest swoisty, zawiera wiele naturalnych i charakterystycznych
zwrotów, a często wypowiedzi uczniów są bardziej przekonywujące niż słowa
nauczyciela. Do prezentowania książek uczniowie mogą zgłaszać się sami.
Nieśmiałych, niechętnie występujących przed klasą, zachęcić może sam
nauczyciel, który zawsze musi pamiętać o dobrym przygotowaniu ich do
prezentacji książki, aby wystąpienie zakończyło się sukcesem. Wychowawca może
podsunąć sposób zaprezentowania książki np. zebrać informacje, pięknie
przeczytać wybrany fragment lektury, pokazać i opowiedzieć fragment filmu lub
przedstawienia telewizyjnego będącego adaptacją danej książki itp.

8. Tworzenie książek
tematycznych

Uczniowie
będą kształcić swoje myślenie analityczno – uogólniające, kiedy po przeczytaniu
lektur wykonają książeczki tematyczne. Na lekcjach podsumowujących tematykę
książek lekturowych nauczyciel wspólnie z uczniami sformułuje hasła - problemy
występujące w książkach itp. Na takich lekcjach o charakterze podsumowującym
uczniowie wdrażają się do dokonywania analiz literackich, porównań, uogólnień i
wyciągają wnioski dotyczące bohaterów i ich czynów, a także przez analogię –
stawiając siebie w podobnych sytuacjach – rozważają własne postępowanie.

Praca nad tworzeniem książeczki
tematycznej może dotyczyć całej klasy i wówczas wszyscy uczniowie pracują nad
tym samym zagadnieniem lub można zorganizować ją w zespołach opracowujących
poszczególne zagadnienia.

Zawartość takich książeczek to
przede wszystkim wybrane przez uczniów z lektury wiążące się tematycznie fragmenty.
Uczniowie komponują do nich własny komentarz, wykonują ilustracje, dokonują
samodzielnych ocen wydarzeń i postaci.

Książeczki to uproszczona forma
katalogów rzeczowych. Uczniowie mogą korzystać z nich przy poszukiwaniu
materiałów o danej tematyce.

Praca uczniów nad taką
książeczką ma duże walory, ponieważ wdraża ich do samodzielnego i twórczego
myślenia, rozbudza wyobraźnię i kształci wszystkie procesy myśleniowe oraz
usprawnia mowę ustną i pisaną przy zachowaniu podstawowego kryterium, jakim
jest własna samorzutna aktywność.

9. Gry dydaktyczne związane z lekturą

W celu
utrwalenia znajomości nazwisk autorów i tytułów lektur można stosować gry
literackie, np. gra w „Czarnego Puchatka”. Gra polega na dobieraniu parami
nazwisk autorów i tytułów książek lekturowych

• rebusy literackie,
• wykreślanki, zgadywanki, polegające na odszukaniu
  ukrytych w zdaniach nazwisk autorów i tytułów,
• konkursy,
• domino lekturowe

§ zgaduj – zgadule,

§ zagadki np. Co to za
księżniczka?

Na wystawie bywa

Wagoniki na okładce
–

To ... (LOKOMOTYWA)

10. Urządzenie kącika książki lekturowej

Na taki kącik należy
wyznaczyć stałe miejsce w klasie. Zasoby kącika rosną w miarę pracy nad daną
lekturą. Na początku umieszczamy w nim portret autora książki i prezentujemy
sama książkę. W miarę zaawansowania pracy kącik jest wzbogacany różnymi pracami
dziecięcymi. Wykonanie takiej pracy daje dzieciom satysfakcję.