Emocje w okresie dojrzewania

Dojrzewanie biologiczne i związany z nim rozwój psychiczny
obejmuje wiek od około 11-12 roku życia do około 18-19 roku życia, przy
odchyleniach indywidualnych tak w jedną jak i w drugą stronę. W polskiej
psychologii stosuje się najczęściej nazwę w i e k d o r a s t a n i a.

Okres ten obejmuje dwie fazy, które w przybliżeniu oddziela 16 rok
życia.

Faza I - zwana
dojrzewaniem, pokwitaniem, faza biologiczna – charakteryzuje

się ogólnym
niezrównoważeniem, wyrażającym się w nadmiernej

reaktywności.

Faza II - o ile procesy
biologiczne są ustabilizowane, to próby samodzielnego

kształtowania
własnego życia ,czyli poszukiwanie wyjścia z chaosu

przeżyć i
niezrównoważonych działań.

Urok młodości to
e m o c j e. Barwę i intensywność przeżyć z czasów

młodości pamięta się przez całe życie.

Pod względem formalnym w emocjach wyróżniamy:

- pobudzenie emocjonalne i tzw.

- znak emocji / + przyjemne, - przykre /

- jakość – np. radość i miłość to nie to samo, chociaż
zbliżone pobudzenie i znak taki sam.

Nietrudno zauważyć, że w okresie
dorastania pobudzenie emocjonalne jest bardzo nasilone. Uzewnętrznia się to w
intensywności zachowania widocznej

gdy młodzież jest w grupie; hałaśliwy śmiech, pokrzykiwania,
popychanie się – w domu mówią podniesionym głosem, trzaskają drzwiami,
żywiołowo okazują radość i zmartwienie. Widoczna jest duża chwiejność emocji,
zwłaszcza w

I fazie: po żywiołowej radości młodzik pogrąża się w smutku.

Ta chwiejność emocjonalna
niejednokrotnie utrudnia rozumienie dorastających.

Niewielki to jeszcze problem wychowawczy gdy przejaw pobudzenia
emocjonalnego jest uzewnętrzniony, gorzej bywa gdy pobudzenie emocjonalne
wywołane jest wewnętrznymi przeżyciami, a na zewnątrz maskowane. Tłumione stany
intensywnego pobudzenia mogą być podłożem nerwic.

Wspomnieć należy tu, że młodzież często
ukrywa swoje uczucia z potrzeby intymności i z buntu przeciw wtrącaniu się
dorosłych.

Jeśli idzie o znak emocji to literatura
psychologiczna mówi

/ np. Przetacznikowa/, że
zależy on głównie od doświadczeń dorastającego. Gdy może on swe dążenia
realizować, gdy ma sukcesy, gdy jest akceptowany i rozumiany – to przeważają
emocje dodatnie. Jednakże w I fazie dorastania występuje większa zmienność
znaku emocji, ponieważ w tej fazie jest intensywniejszy rozwój fizyczny,
wzmożona pobudliwość nerwowa , i wciąż jeszcze mała zdolność do kontroli.

Gdy chwiejność emocjonalna powoli ustępuje pojawia się skłonność
do nastrojów – zwłaszcza u dziewcząt.

Nastroje to słabo nasilone stany emocjonalne o niejasnej,
nieokreślonej treści. Powstają niekiedy na tle hormonalnych przemian ustroju,
bądź po przeżyciu doznanym wcześniej, oddalonym.

Odrębną kategorią emocji poprzez swój związek z procesami
umysłowymi stanowią uczucia. Przeżywamy je świadomie, często w formie bardziej
złożonej np. uczucie żalu, tęsknoty, uczucie winy....

Uczucia zależą przede wszystkim od rodzaju bodźców wywołujących
oraz od potrzeb je pobudzających. Charakterystyczne dla dorastających są
uczucia przeciwstawne ; gdy zarazem przeżywa się radość i smutek, miłość i
nienawiść.

Przeciwstawne /ambiwalentne /uczucia zdają się wynikać z
nieustalonego systemu wartości młodego człowieka.

Dla młodzieży w tym okresie charakterystyczny jest wzrost uczuć
społecznych czyli takich, których źródłem są sytuacje społeczne. Często mają
silne zabarwienie dodatnie lub ujemne np. zwycięstwo w rywalizacji sportowej,
pozytywna ocena w szkole albo wstyd, lęk, zazdrość. Szczególnie często pojawia
się lęk i gniew. Mają one różną
postać i nasilenie... od nieśmiałości, poprzez drżenie dłoni, rumieńce na
twarzy i szyi, lęk przed niepowodzeniem...Specyficzną kategorią lęków są lęki
szkolne, których źródłem są interakcje nauczyciel – uczeń.

Gniew z kolei u dorastających zaliczamy do zachowań agresywnych. W
tym okresie stwierdza się wyraźną dynamikę zachowań agresywnych. Wśród młodych
gniew jest jawny i infantylny, wyrażany poprzez płacz, tupanie nogami,
trzaskanie. U starszych / II faza/ te zachowania poddane są kontroli, a
przyjmują postać tylko burkliwego odzywania się, niespokojnym chodzeniem,
zaciskaniem pięści albo dąsaniem się, albo zaciętym milczeniem. Reakcje gniewu
zmniejszają się chociaż w ciągu całego życia u człowieka występują duże różnice
indywidualne w przejawach agresywności. Dlatego trudno na podstawie agresywnych
zachowań w okresie dorastania przewidywać późniejsze zachowania.

A związki międzyosobnicze? Czyż nie są źródłem silnych, często
przez całe życie pamiętanych uczuć?

Miłość i przyjaźń obok uniesień radosnych bywa źródłem zazdrości
lub zawiści.

Intensywną barwę mają zwłaszcza związki przyjaźni między
dziewczętami. Ileż udręk, niepewności i obaw zawiera młodzieńcza miłość. Jest
często krucha, ale ma niezapomnianą wartość.

Na okres dorastania przypada także kształtowanie się tzw. Uczuć
wyższych. Zalicza się do nich uczucia estetyczne, moralne, patriotyczne,
religijne.

Czasami uczucia te bywają maskowane, bowiem młodzież wstydzi się
wielkich słów i dramatycznych gestów. Bywa, że są skupieni i cisi a tylko blask
ich oczu pozwala się domyśleć co czują.

Rozwój uczuć w okresie dorastania idzie w kierunku dojrzałości
uczuciowej, jest to przejście od nie kontrolowanego uzewnętrzniania uczuć do
poddania ich kontroli, od nieopanowanego ulegania uczuciom do ich opanowania,
od egocentryzmu do socjocentryzmu. Pełnej dojrzałości nie osiąga się w okresie
dorastania, jej ukształtowanie przypada na lata dalsze a i wtedy ludzie
uzyskują to w różnym stopniu i w różnym zakresie.

Bibliografia;

1.Maria Przetacznikowa „ Rozwój i wychowanie dzieci i młodzieży w
średnim wieku szkolnym”

2.Maria Żebrowska – red. Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży

3. Irena Obuchowska – „Psychologia rozwojowa dla rodziców”