DYSLEKSJA, DYSGRAFIA, DYSORTOGRAFIA.

Dysleksja, zaburzenia w
umiejętności czytania na skutek zmian w ośrodkowym układzie nerwowym.
Jest to łagodna postać aleksji,
zwana również aleksją wzrokową.

Chory ma trudność w zrozumieniu prostych
zwrotów czy zdań pisanych (w postaci lżejszej – tylko długich, złożonych zdań).
Dysleksja może występować tylko pod postacią przymusu czytania na głos (co
ułatwia zrozumienie tekstu) czy powolnego czytania.

Łagodna dysleksja z towarzyszącą często dysgrafią występuje u
dzieci, powodując trudności w nauce, a także kłopoty wychowawcze.

DYSLEKSJA,
DYSGRAFIA, DYSORTOGRAFIA.
czyli
specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu

Definicja: specyficzne trudności w
czytaniu i pisaniu są spowodowane zaburzeniami niektórych funkcji poznawczych i
motorycznych, które występują u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym.
Podłożem tych zaburzeń jest nieprawidłowe funkcjonowanie ośrodkowego układu
nerwowego. Poszczególne rodzaje tych trudności mogą występować w izolacji lub
łączyć się ze sobą. Są to:

• dysleksja - trudności w
  czytaniu lub w czytaniu i pisaniu
• dysgrafia - trudności w
  opanowaniu kaligrafii (brzydkie, czasem wręcz nieczytelne pismo)
• dysortografia -
  trudności w opanowaniu poprawnej pisowni (rażące i nagminne popełnianie
  błędów ortograficznych)

Etiologia: do najczęstszych przyczyn
należą:

• czynniki dziedziczne
  (występowanie rodzinne)
• mikrouszkodzenia
  powstałe w okresie ciąży, okresie okołoporodowym i w pierwszych miesiącach
  życia
• wady rozwojowe
  ośrodkowego układu nerwowego

Prowadzą one w efekcie do: zaburzeń
funkcji językowych i funkcji percepcyjno-motorycznych (postrzegania słuchowego,
wzrokowego i motoryki) oraz ich wzajemnego współdziałania, a także zaburzeń
uwagi, pamięci (wzrokowej, słuchowej, ruchowej), lateralizacji (brak dominacji
ręki oraz oka) i orientacji w przestrzeni. Zaburzenia te często ulegają
pogłębieniu w trakcie rozwoju dziecka w wyniku zaniedbań środowiskowych i
dydaktycznych. Z kręgu dysleksji wyklucza się jednakże zaburzenia w czytaniu i
pisaniu wynikające wyłącznie z takich zaniedbań lub będące skutkiem
upośledzenia rozwoju umysłowego.

Występowanie: dysleksja występuje u
10-15% populacji dziecięcej, jej najcięższa postać polegająca na opóźnieniu w
czytaniu o 2 lata i więcej w stosunku do wieku, inteligencji i wykształcenia,
jest oceniana na 4%.

Objawy: zależą od wieku dziecka.

Wiek niemowlęcy i poniemowlęcy - objawy
"ryzyka dysleksji":

• opóźniony rozwój
  ruchowy ( słabo lub w ogóle nie raczkują, późno zaczynają chodzić,
  trudności z utrzymaniem równowagi, obniżone napięcie mięśniowe)
• mała sprawność ruchowa
  (mało zręczne, nieporadne w samoobsłudze)
• opóźniony rozwój mowy
  (później wypowiadają pierwsze słowa, problemy z budowaniem zdań)
• dłuższe utrzymywanie
  się pierwotnych odruchów wrodzonych

Wiek przedszkolny 3-5 lat - objawy
"ryzyka dysleksji":

• opóźniony rozwój
  ruchowy
• mała sprawność ruchowa
  całego ciała, a szczególnie rąk (slabo biega, trudności w utrzymaniu
  równowagi, zapinaniu guzików, nawlekaniu korali, trzymaniu kredki)
• słaba koordynacja
  wzrokowo-ruchowa
• opóźniony rozwój mowy
• zaburzenia postrzegania
  wzrokowego i pamięci wzrokowej

Wiek 6-7 lat (klasa 0):

• trudności z wymową
• trudności w zapamiętywaniu
  
• trudności w odróżnianiu
  podobnych głosek, wydzielaniu i łączeniu sylab
• trudności w wyróżnianiu
  elementów z całości
• trudności orientacji w
  czasie (pory roku, dnia, godziny)
• trudności w rysowaniu i
  odtwarzaniu figur oraz wzorów
• trudności w układaniu
  obrazków i elementów według wzoru
• wadliwa wymowa
  (przekręcanie, przestawianie, notoryczne błędy gramatyczne)
• trudności w nauce
  czytania
• brak lateralizacji
  (oburęczność, mylenie prawej i lewej ręki itp.)
• mała sprawność manualna
  (wiązanie sznurowadeł, trzymanie nożyczek, sztućców)
• opóźnienie orientacji w
  schemacie ciała

Wiek wczesnoszkolny (I-III klasa):

• utrzymywanie się i
  pogłębianie powyższych trudności
• mała sprawność ruchowa
  (nie potrafi jeździć na dwukołowym rowerze, łyżwach, nartach, problemy z
  samoobsługą)
• utrzymująca się
  obureczność
• zaburzenia koordynacji
  czynności ręki i oka
• trudności w
  zapamiętywaniu nazw, dat, liczb, tabliczki mnożenia
• mylenie liter
• opuszczanie,
  przestawianie, dodawanie liter i sylab
• trudności z pisownią
• brzydkie pismo i
  rysunek

Wiek starszy szkolny (powyżej kl. IV i
szkoła średnia):

• stopniowe zmniejszanie
  się lub ustępowanie trudności w czytaniu
• ograniczanie się
  trudności w pisaniu często tylko do dużej ilości błędów ortograficznych i
  brzydkiego pisma
• uogólnianie się
  trudności szkolnych na inne przedmioty nauczania
• trudności w nauce
  języków obcych

Powikłania: Dysleksja prowadząc do
trudności szkolnych często jest podłożem zaburzeń nerwicowych o typie nerwicy
szkolnej.

Zapobieganie: Dzieci z "ryzyka
dysleksji" (problemy okołoporodowe, nieharmonijny rozwój itd.) powinny
zostać wcześnie objęte opieką, aby zapobiec wystąpieniu trudności szkolnych lub
je zminimalizować. Wieloletnie obserwacje wykazały, że rozwój dzieci
dyslektycznych nie objętych pomocą specjalistyczną jest zwykle gorszy niż grupy
ich rówieśników.

Leczenie: Dziecko z objawami dysleksji
powinno pozostawać pod opieką lekarza. Należy wykluczyć współistnienie innych
schorzeń mogących mieć wpływ na trudności szkolne (wady wzroku, słuchu,
schorzenia neurologiczne, zaniedbania środowiskowe i inne). Dzieci deslektyczne
są grupą o specyficznych potrzebach edukacyjnych. Leczenie wymaga współpracy
wielu specjalistów (pedagogów, psychologów, logopedów). Polega ono przede
wszystkim na terapii pedagogicznej (pięć poziomów pomocy):

1. Pomoc nauczyciela i pedagoga
szkolnego (indywidualizacja wymagań).

2. Zespoły korekcyjno-kompensacyjne w
szkole (terapia pedagogiczna w grupie)

3. Poradnie psychologiczno-pedagogiczne
i poradnie Polskiego Towarzystwa Dysleksji (diagnoza, terapia pedagogiczna
indywidualna i grupowa).

4. Klasy terapeutyczne w szkołach
podstawowych.

5. Oddziały dłuższego pobytu,
intensywnej terapii dyslektycznej, szkoły o profilu terapeutycznym, turnusy i
kolonie terapeutyczne.

Sławni dyslektycy: T.A.Edison,
A.Einstein, W.Churchil, A.Christie są najlepszym przykładem na to, że dysleksja
nie jest problemem nie do przezwyciężenia. Efekty są tym lepsze im wcześniej
jest podjęta terapia i większe zaangażowanie ze strony rodziców.