Dokształcanie i doskonalenie zawodowe jako podstawowe zadanie oświaty dorosłych.

Dokształcanie i
doskonalenie zawodowe jako podstawowe zadanie oświaty dorosłych.

Andragogika jest to nauka o celach, treściach,
formach, metodach, technikach i zasadach kształcenia, wychowania, uczenia się,
samokształcenia i samowychowania ludzi dorosłych, bada więc proces wychowania
ludzi dorosłych z punktu widzenia znaczenia tego procesu dla przygotowania ludzi
do pracy, nauki, twórczości, życia
społecznego i kulturalnego w społeczeństwie

(L. Turos Andragogika).

Jeżeli będziemy rozważali wychowanie ludzi dorosłych musimy
mieć na uwadze proces kształtowania u nich takich cech intelektu i charakteru, zdolności
i inteligencji, które umożliwiają im lepsze, bardziej wartościowe wykonywanie
zawodowych, społecznych i rodzinnych zadań, ułatwiając im indywidualny awans.
Człowiek dorosły uczy się coraz lepiej pełnić role społeczno-zawodowe. Wymaga
to przewartościowania różnych wartości, zmiany strategii życiowej, eliminacji
tych przyzwyczajeń, które utrudniają osiągnięcie wyższego poziomu świadomości i działania. Według W.
Szewczuka człowieka dorosłego cechuje stabilizacja myślowo-działaniowa, co
oznacza, że posiada on dostateczną orientację w rzeczywistości przyrodniczej i
społeczno-kulturowej, umożliwiającej mu wykonywanie pracy produkcyjnej oraz
rozwiązywanie problemów życiowych. W zachowaniu ludzi dorosłych przejawiają się
trwałe tendencje co pozwala przewidzieć jego zachowanie, może to być pomocne do
wzmacniania i utrwalania u ludzi dorosłych tych cech, które zwiększają ich
przydatność dla społeczeństwa ( W. Szewczuk Psychologia).

Rozwój oświaty dorosłych w Polsce jest
przykładem uzależnienia jej celów i zadań od warunków społecznych i
politycznych:

„- po wojnie oświata dorosłych pojmowana
była jako czynnik przemian społecznych, których drugorzędną rolę odgrywał wąsko rozumiany interes
państwa wyrażający się m.in. w jednolitej oświacie. Zasadą organizującą
dorosłych w pierwszych latach po II wojnie światowej były przede wszystkim :
walka z analfabetyzmem i ukazywanie wartości nowego systemu politycznego.

- we
wczesnych latach sześćdziesiątych ekonomiści zaczęli dowodzić, iż oświata jest
głównym czynnikiem rozwoju ekonomicznego, a wykształcenie traktowano jako
czynnik determinujący karierę. Głównym celem oświaty dorosłych w tym okresie
staje się orientacja na karierę i pragmatyzm, a pomniejszona zostaje wartość
uczenia się dla samorealizacji,

- w
latach siedemdziesiątych w programach oświaty dorosłych pojawia się brak
korelacji miedzy kształceniem, działalnością człowieka i warunkami jego życia.
Oparcie gospodarki na nieracjonalnych zasadach degradowało wśród dorosłych
zdobywanie wiedzy i podnoszenie kwalifikacji,

- lata
osiemdziesiąte doprowadziły do dalszej dewaluacji wartości kształcenia. Rozziew
miedzy poziomem wykształcenia , treścią pracy, wysokością zarobków i warunkami
bytu sprawił ,ze ludzie stracili wiarę w sens ciągłego podwyższania swego
wykształcenia...

Kolejne lata przyniosły inne spojrzenie na
oświatę „ Oświata dorosłych działa na proces reprodukcji społecznej - jako
podstawowego warunku egzystencji społecznej - nie bezpośrednio, lecz przez
ludzi i instytucje. Wyrazem zakresu i skuteczności oddziaływania oświaty dorosłych na życie społeczne i gospodarcze
staje się miejsce, jakie zajmują pracownicy oświaty dorosłych i instytucje
oświatowe, szczególnie w układzie społecznych wyróżników stratyfikacji.”(K.
Przyszczypkowski Oświata dorosłych w
systemach kooperacji)

W mojej pracy zajmę się dokształceniem i doskonaleniem zawodowym
pracowników (poprę to własnym przykładem) dlatego przytaczam tu definicje tych
terminów:

Dokształcanie - „ proces podnoszenia poziomu wykształcenia i kwalifikacji
zawodowych - w stosunku do poziomu posiadanego” (K. Czarniecki Rozwój zawodowy człowieka).

Doskonalenie zawodowe - „stopniowe dochodzenie do mistrzostwa oraz uzyskiwanie coraz to wyższego statusu
społecznego i ekonomicznego w zawodzie bez konieczności wychodzenia z danej
grupy społeczno- zawodowej” ( Słownik
pedagogiki pracy).

Dokształcanie i doskonalenie zawodowe
obejmuje ludzi od 18-65 roku życia. W ciągu pracy zawodowej człowiek przechodzi
różne fazy rozwoju zawodowego :

„ - dojrzewanie decyzji do podjęcia pracy zawodowej,

- adaptację
społeczno-zawodową,

- identyfikację
społeczno- zawodową,

- stabilizację
społeczno- zawodową,

- dokształcanie i
doskonalenie społeczno – zawodowe,

- szczytowe osiągnięcia
społeczno- zawodowe,

- stopniowy regres,

- wycofanie się z
czynnej pracy zawodowej” (K. Czarniecki Rozwój
zawodowy człowieka).

O
dokształcaniu lub doskonaleniu będziemy mówić gdy pracownik sam podejmuje
decyzję o uczestnictwie w dowolnych formach lub gdy zakład pracy zobowiązuje
pracownika odgórnie.

Według T. Nowackiego istnieją następujące
funkcje dokształcania i doskonalenia zawodowego:

· Adaptacyjna lub
wdrożeniowa; adaptacyjna występuje wtedy gdy podejmujemy pierwszą pracę lub gdy
zmieniają się warunki naszej pracy. Wdrożeniowa wystąpi , gdy zaistnieje
konieczność przeorganizowania dotychczasowych doświadczeń i umiejętności
stosownie do wymagań stanowiska pracy.

· Wyrównawcza - wystąpi
podczas uzupełniania wiedzy i umiejętności do wymagań formalnych niezbędnych
dla zajmowanego stanowiska. Polega to zazwyczaj na uzupełnianiu poziomu
wykształcenia do poziomu wymaganego przez odpowiednie dokumenty prawne.

· Renowacyjna - jest
wynikiem szybszego rozwoju nauki i techniki. Polega na aktualizacji wiedzy po
upływie pewnego czasu od ukończenia szkoły.

· Rekonstrukcyjna -
polega na kształtowaniu postaw i zdolności innowacyjnych, podejmowaniu wysiłków
twórczych, których celem jest wprowadzenie nowatorskich rozwiązań w pracy.

· Rekwalifikacyjna - ma
prowadzić do zmiany specjalności zawodowej, bądź uzyskania dodatkowej
specjalności.

(T. Nowacki Kształcenie
i doskonalenie pracowników. Zarys andragogiki pracy)

Dokształcaniem i doskonaleniem dorosłych zajmują się różne
instytucje:

1. Szkoły zawodowe dla dorosłych : szkoły
zawodowe dla pracujących, średnie szkoły zawodowe (zaoczne i wieczorowe),
średnie studia zawodowe (zaoczne i wieczorowe), policealne studia zawodowe
(zaoczne i wieczorowe), szkoły mistrzów, uczelnie wyższe (studia zaoczne,
wieczorowe i podyplomowe).

2. Zakłady pracy państwowe i spółdzielcze
(szkolenia wewnątrz zakładowe, staże zawodowe, praktyki , kursy, konferencje,
seminaria ).

3. Organizacje oświatowe i społeczne (Związek
Zakładów Doskonalenia Zawodowego, Towarzystwo Naukowej Organizacji i
Kierownictwa, Naczelna Organizacja Techniczna, Towarzystwo Wiedzy Powszechnej).

J.
Półturzycki uważał ,że do czynników ,które w znacznym stopniu mogą się
przyczyniać się do podniesienia poziomu naukowego i efektywności pracy dydaktycznej dla
dorosłych należą: ciągłość kształcenia dorosłych oraz łączenie nauki szkolnej z
wdrażaniem słuchaczy do działalności samokształceniowej oraz uczestnictwo w pracy kulturalno-
oświatowej.

Wielorakie
związki, jedne bardziej istotne, inne mniej, występują między osobowością
ludzką a wykonywanym przez nią zawodem. Jednym z przejawów związku ściślejszego
jest dochodzenie do zawodu na zasadzie jego wyboru. Niestety, zjawisko to
bynajmniej nie występuje obecnie zbyt często. Większość ludzi nie znajduje się
w tym korzystnym położeniu, by móc sobie wybierać zawód, lecz dochodzi do niego
w wyniku skomplikowanego nieraz zbiegu okoliczności, w których do głosu
dochodzą mniej lub więcej czynniki ekonomiczne i społeczne, a tylko w małym
stopniu indywidualne skłonności. Zostać „więziennikiem”, a nim zostałem w wieku
trzydziestu paru lat – było takim zbiegiem okoliczności. Podejmując służbę
zdawałem sobie sprawę z konieczności podnoszenia swoich kwalifikacji.

Aby
zostać funkcjonariuszem Służby Więziennej należy przejść poprzez cały ciąg szkoleń i kursów kończących się egzaminami. Miesięczne szkolenie
wstępne, a po około dwóch latach Szkoła
Podoficerska w Szczypiornie trwająca prawie trzy miesiące. Każda zmiana w
przepisach (Ustawa o Służbie Więziennej, Kodeks Karny) wiązała się z
poszerzaniem wiadomości , które musiałem posiąść by móc funkcjonować jako
więziennik. Ja absolwent średniej szkoły
technicznej widzący w technice i technologii panaceum na zło tego świata zdałem
sobie sprawę, że znalazłem się w innej rzeczywistości.

W pracy
swojej spotkałem człowieka – z jego wadami i zaletami. Przestępca, skazany,
osadzony, tymczasowo aresztowany, to terminy jakich używa się wobec osób, które
widuję na co dzień – z którymi spędzam znaczną część dnia. Obecnie jestem
funkcjonariuszem pionu technicznego. Sprawuję nadzór nad grupami skazanych
zatrudnionych na terenie jednostki penitencjarnej .

Jak skazany ma so­bie
skutecznie radzić po wyjściu na wol­ność? Będzie miał większą
szansę poradzić sobie na wolności, jeśli nabędzie umiejętności w wykonywaniu pracy. Trzeba go jednak do tego przygotować. Nauczyć, jak: dbać o narzędzia , właściwie się nimi
posługiwać . I tu zaczyna się moja rola. W każdej grupie roboczej jest kilku dorosłych , są to
najczęściej dobrzy fachowcy, którzy po raz pierwszy trafili za więzienne mury.
Staram się starannie dobierać ludzi do grup zatrudnienia, z reguły na dwóch
osadzonych dorosłych przypada jeden „małolat”. Trzon grupy stanowią osoby , które pracują co najmniej pół roku i
wykazują się umiejętnościami oraz nienagannym zachowaniem. Podległe mi
grupy zatrudniane są przeważnie przy
pracach remontowo-budowlanych. Skazani młodociani najczęściej z ukończoną
szkołą podstawową bez jakiegokolwiek wyuczonego zawodu wdrażani są do pracy .
Na początku do robót pomocniczych , a w miarę nabywania wprawy kierowani są do
prac samodzielnych wymagających zarówno umiejętności jak staranności. Jak robić
to dobrze ? Jak pomóc tym ludziom?

By uczyć, trzeba posiąść wiedzę.
Wybór był prosty – studia i to studia pedagogiczne, najlepiej związane z
wykonywanym zawodem. Kolejny stopień doskonalenia zawodowego – ale czy tylko
zawodowego, a może chęć poszerzenia swojej wiedzy o człowieku? Konsekwencją
ukończenia studiów może być awans zawodowy, co z kolei rodzi potrzebę dalszego
pogłębiania wiedzy.

Współczesna rzeczywistość zmusza do działalności reorientacyjnej
i adaptacji zawodowej ze względu na : bezrobocie, wiek, chorobę, czy też z
innych niezależnych od siebie czynników, ludzie muszą podejmować prace o innym
niż dotąd charakterze. Trudność polega na tym, że dorosły człowiek nie zawsze
potrafi podjąć właściwą decyzję.

„Rozpoznanie, rozwijanie i wykorzystanie indywidualnych
zdolności, wiedzy, kwalifikacji, umiejętności i aspiracji społeczno-zawodowych
służą właściwemu gospodarowaniu zasobami pracy, zwiększaniu wydajności i
jakości pracy. Racjonalne gospodarowanie tym potencjałem, właściwe sterowanie
grupą ludzi, którzy mają wiele sił fizycznych i chęci, może nie tylko
zaspakajać ich potrzeby materialne czy finansowe, ale ma także ogromne
znaczenie społeczno-polityczne i gospodarcze. Aby takie decyzje były najbardziej
optymalne i korzystne dla zainteresowanych niezbędna jest pomoc lekarza,
psychologa, pedagoga, socjologa, a nawet ekonomisty. Chodzi bowiem o
uwzględnienie nie tylko struktury technicznej nowego zawodu, ale o fizyczne,
psychiczne i zdrowotne możliwości optanta” (S.SUCHY, Kształcenie ustawiczne a poradnictwo wychowawczo-zawodowe dla
dorosłych).

Literatura:

1. Lucjan Turos ANRAGOGIKA Warszawa 1976 PWN

2. Włodzimierz Szewczuk PSYCHOLOGIA CZŁOWIEKA DOROSLEGO

Warszawa
1959 WP

3. Kazimierz
Przyszczypkowski OŚWIATA DOROSŁYCH W SYSTE-MACH
KOOPERACJI SPOŁECZNEJ W: WYBRANE ZAGADNIENIA Z OŚWIATY DOROSŁYCH. Praca zbiorowa pod red. Józefa Skrzypczaka

Poznań
1995 WN UAM

4. Tadeusz Nowacki KSZTAŁCENIE
I DOSKONALENIE PRACOWNI-KÓW. ZARYS ANDRAGOGIKI PRACY. Warszawa 1983 PWN

5. SŁOWNIK PEDAGOGIKI
PRACY. Praca zbiorowa pod red.

L. Koczniewskiej-Zagórskiej,
T.W. Nowackiego, Z. Wiatrowskiego

Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk
1986 Ossolineum

6. K. Czarnecki ROZWÓJ ZAWODOWY CZŁOWIEKA.

Warszawa 1985 IWZZ

7. Józef Półturzycki SZKOLNICTWO DLA PRACUJĄCYCH. POTRZEBY I
PERSPEKTYWY Warszawa 1970 Wyd.CRZZ

8. S. Suchy KSZTAŁCENIE USTAWICZNE A PORADNICTWO
WYCHOWAWCZO-ZAWODOWE DLA DOROSŁYCH.

W: PORADNICTWO WYCHOWAWCZO-ZAWODOWE. Praca zbiorowa pod red.
Wojciecha Brejnaka Warszawa
1980 WSiP