Czym jest ten tajemniczy i manipulujący nami stres? Stres
kontroluje reakcje ciała, wpływa na wydajność pracy, efektywność działania.
Stres inspiruje do życia, ale jest też odpowiedzialny za jego szybki, nagły
koniec: śmierć pod wpływem stresu.

Wiele osób uważa, że stres jest zjawiskiem typowym dla naszego
stulecia i powstał w następstwie rozwoju cywilizacyjnego. Takie interpretowanie
stresu nie jest jednak właściwe. Stres podobnie jak w naszym życiu, był obecny
również w życiu naszych praprzodków. Różnice dotyczą jedynie jego źródeł. Stres
towarzyszy nam każdego dnia z różnym natężeniem. Może wpływać na nas pozytywnie
i motywować, albo negatywnie i wtedy będzie paraliżować nasze działania.

Zjawisko stresu wg. Selye'go (1960)
przebiega w trzech fazach, a mianowicie:

1. Stadium reakcji alarmowej . Początkowa, alarmowa reakcja
zaskoczenia i niepokoju z powodu naszego niedoświadczenia i konfrontacji z nowa
sytuacją.-faza mobilizacji

· a.
Faza szoku: spadek ciśnienia, temperatury

· b.
Faza przeciwdziałania szoko

· c.
Podjęcie przez organizm aktywnych wysiłków obronnych, wzrost ciśnienia krwi,
temperatury ciała

2. Stadium odporności, kiedy nauczyliśmy się skutecznie i bez
nadmiernych zaburzeń radzić sobie ze stojącym przed nami zaburzeniem.- faza
przystosowania; jednocześnie organizm słabiej toleruje działanie szeregu innych
bodźców, poprzednio nieszkodliwych.

3. Stadium wypalenia, uogólnione pobudzenie całego
organizmu, podobnie jak w stadium reakcji alarmowej, które jednak nie służy już
zwalczaniu stresora, jest natomiast wskaźnikiem rozregulowania funkcji
fizjologicznych i utraty zdolności obronnych przez organizm, zużycia zapasów
energii, prowadzące do zmęczenia lub załamania się homeostazy (a w przypadku
krańcowym do śmierci).

4. Stadium przewlekłego stresu.

Czym jest stres,
jakie są jego źródła?

W myśl jednej z wielu definicji stres jest zjawiskiem
biologicznym, stanowiącym niespecyficzny sposób reakcji organizmu na
jakiekolwiek stawiane mu wymagania: fizyczne, psychiczne lub somatyczne. Mogą
być traktowane jako następstwo pozytywnego lub negatywnego zdarzenia, wobec którego staje człowiek. Tak
więc, stresem określa się wszystkie bodźce, które zmieniają stopień naszej
gotowości do działania. Dzięki nim życie nie jest monotonne czy wręcz nudne.
Jeżeli natomiast dociera do nas zbyt wiele bodźców, wówczas zaczynamy odczuwać
dyskomfort. Jeżeli wciąż jesteśmy poddawani silnemu oddziaływania bodźców,
znacząco obniża się nasze samopoczucie, zdrowie i wreszcie może dojść do
całkowitej dezorganizacji naszego życia.

Natura stresu wymaga więc
od nas żebyśmy potrafili kontrolować odbierane bodźce. Dobre opanowanie tej
umiejętności zapewni nam komfort życia- uchroni przed nudą z jednej strony oraz
przed zmaganiami ponad nasze siły z drugiej strony. Tak więc zdolność
kontrolowania poziomu stresu jest bardzo istotna.

Aby to wyjaśnić, należy prześledzić po kolei działania które
wywołują stres.

Punktem wyjścia jest zidentyfikowanie źródeł stresu, źródeł
nieprzyjemnych odczuć. Wiele osób uświadamia sobie, że pewne aspekty życia czy
pracy są przyczyną stresu. Niewielu z nas wie, że źródłem stresu może być
również środowisko czy pokarm, który spożywamy na co dzień.

Oto główne
przyczyny stresu:

• Stres biologiczny: doświadczamy go w sytuacjach
  zagrożenia życia lub zdrowia. Organizm uwalnia wówczas duże ilości hormonu
  zwanego adrenaliną. Stan w jakim się znajdujemy mobilizuje nas do walki
  lub do ucieczki.
• Stres psychologiczny: pojawia się wskutek
  lęku przed utratą kontroli lub przed wymaganiami, które postrzegamy jako
  przerastające nasze możliwości. Może wywoływać go pośpiech czy problemy w
  relacjach z partnerem.
• Środowisko i praca jako
  źródło stresu: przykładem może być hałas, tłok, zanieczyszczenie, bałagan ale
  może wynikać również z trudności w pracy.
• Zmęczenie, wyczerpanie: stres jest tu
  następstwem np. długotrwałego oddziaływania wytężonej pracy. Może pojawić
  się kiedy stawiamy sobie zbyt duże wymagania lub nieracjonalnie zarządzamy
  czasem.

Strategie, które pozwolą ci efektywnie radzić sobie ze stresem
muszą być dostosowane do specyfiki źródła stresu.

Przejdę teraz do dokładnego omówienia poszczególnych źródeł
stresu.

Należy omówić poszczególne źródła stresu

Stres
biologiczny

W sytuacji fizycznego lub emocjonalnego zagrożenia organizm
sięgając po swoje rezerwy, stara się sprostać wyzwaniu jakie przed nim stoi.
Pojawia się wówczas odpowiedź w postaci stresu związanego z pobudzeniem układu
wegetatywnego, hormonalnego i nerwowego. Organizm mobilizuje się do działania.
Przyśpieszeniu ulega tętno, więcej krwi płynie do mięśni i mózgu a mniej do
skóry i narządów trawiennych. Proces ten angażuje zwiększone wydzielanie
adrenaliny. W odpowiedzi na to zachodzi szereg zmian, najważniejszymi są:

• Natychmiastowy dostęp
  do rezerw węglowodanów, które stanowią źródło energii wszystkich procesów
  biochemicznych- stąd na przykład mięśnie czerpią niezbędne paliwo w
  sytuacji ucieczki przed napastnikiem.
• Natychmiastowe
  skierowanie krwi do organów o strategicznym znaczeniu kosztem np.
  ukrwienia skóry. Ma to na celu zminimalizowanie strat energii jaką
  dysponuje organizm.
• Niekiedy sytuacji
  zagrożenia życia towarzyszą mdłości lub biegunka- organizm dąży w ten
  sposób do zmniejszenia masy ciała by łatwiej sprostać zaistniałym
  trudnościom.

Niejednokrotnie każdy z nas doświadczył tych zmian, które
zwykliśmy nazywać strachem. W sytuacjach, w których liczy się siła lub
wytrzymałość stres poprzez wzrost wydzielania adrenaliny pomaga nam lepiej,
efektywniej działać. Kiedy natomiast liczy się precyzja ruchów i skupienie,
warto umieć wyeliminować wpływ zwiększonego wydzielania adrenaliny.

Dzięki wzrostowi wydzielania adrenaliny jesteśmy zdolni do dużego wysiłku w krótkich
odcinkach, a dzięki temu bardziej wydajni w pracy.

Natomiast długotrwałe oddziaływanie zwiększonej dawki adrenaliny
prowadzi do zmian chorobowych w organizmie, zaś kiedy stan skrajnego pobudzenia
przedłuża się, może dojść do śmierci.

Stres
psychologiczny

Sposób w jaki doświadczasz stresu jest modyfikowany przez twoją
osobowość.

W zależności od tego czy jesteś typem osobowości A czy B, różne
będą reakcje na ten sam zestaw stresorów. Osoby, które niejako rozkwitają pod
wpływem silnych bodźców, to z całą pewnością typ A. Natomiast osoby posiadające
osobowość typu B preferują spokój i ciszę, w takich warunkach osiągają
optymalne wyniki pracy.

Stres może powodować wzrost poziomu noradrenaliny. Przejawia się
to zwiększonym poczuciem pewności i podnieceniem (charakterystyczne dla typu
osobowości A). Konsekwencją jest podświadome odsuwanie wykonania obowiązków na
ostatnią chwilę by w ten sposób wytworzyć większe napięcie, które podniesie
efektywność pracy. Taki sposób działania niesie w sobie ryzyko niewywiązania
się w terminie z planowanych zajęć wskutek pojawienia się nieoczekiwanych
spraw.

Taka postawa może również
mieć niekorzystny wpływ na osoby bliskie: partnera, rodziców, współpracowników-
dla których taki poziom napięcia jest silnym stresem.

Inne jeszcze cechy osobowości mogą wyzwalać stres, są to:

• Perfekcjonizm- osoba
  przyjmuje niezwykle wysokie standardy i nie jest w stanie im sprostać, a
  to w konsekwencji wywołuje stres;
• Nadmierna troska o
  innych kosztem siebie, szczególnie przy braku wzajemności ze strony osób
  otaczanych atencja może prowadzić do uczucia rozżalenia i w konsekwencji
  stresu;

Środowisko
i praca jako źródło stresu

Niekiedy nasze otoczenie i praca wywołują nieprzyjemne odczucia,
stanowią źródło stresu. Warto zatem zastanowić się jakie składowe naszego
otoczenia mogą prowadzić do dyskomfortu:

Środowisko
Różnorodne
czynniki wchodzące w skład naszego środowiska, czy otoczenia, mogą wywoływać
stres. Nieprzyjemnymi bodźcami mogą być:

• tłok, ograniczone
  poczucie prywatności,
• niewystarczająca
  przestrzeń życiowa lub przestrzeń niezbędna do pracy,
• hałas,
• bałagan, nieporządek,
• zanieczyszczenie
  środowiska,
• zła organizacja w
  miejscu pracy.

Czynniki
chemiczne i pokarmowe
Rzadko
uświadamiamy sobie, ze źródłem nieprzyjemnych doznań mogą być produkty
żywnościowe, które spożywamy. Oto przykłady:

• Kofeina: podnosi poziom hormonu
  stresu, utrudnia sen i może zwiększać drażliwość;
• “Zastrzyk” węglowodanów
  dostarczony pod postacią czekoladek czy innych słodyczy: na zwiększony poziom
  cukrów organizm reaguje wydzieleniem zwiększonej ilości insuliny. W
  konsekwencji nagły przypływ energii ustępuje miejsca osłabieniu, które
  pojawia się wskutek działania insuliny nakierowanego na obniżenie poziomu
  cukru we krwi.
• Nadmiar soli: Wywołuje
  wzrost ciśnienia krwi i uczucie stresu.

Źródłem stresu, poza wymienionymi, może być ponadto
niezrównoważona dieta- obfitująca w pewne składniki, a pozbawiona innych.
Natomiast w przypadku otyłości organizm doświadcza stresu fizycznego
obciążającego narządy wewnętrzne oraz emocjonalnego, który wynika z braku
zadowolenia z obrazu siebie.

Stres jako
pochodna stylu życia
Wielokrotnie
źródłem stresu są codzienne zdarzenia, m.in.:

• nadmiar lub brak zajęć,
  
• konieczność sprostania
  wymaganiom, które przewyższają możliwości czy umiejętności,
• konieczność sprostania
  nieprzewidzianym trudnościom,
• presja czasu,
• zmiany pewnych
  procedur,
• brak niezbędnych
  informacji, pomocy czy wsparcia,
• brak jasno określonego
  celu,
• niejasne oczekiwania
  szefa czy współpracowników,
• odpowiedzialność za
  ludzi, budżet czy politykę,
• budowanie kariery
  zawodowej:

n oczekiwanie na
awans, frustracja wynikająca z niedopasowania do pełnionej roli,

n konieczność
sprostania nowym obowiązkom wynikającym z awansu,

n brak jasnego
planu rozwoju kariery,

n brak możliwości,

n zagrożenie
utratą pracy,

• Stres wynikający z
  określonych struktur:

n Oczekiwania
szefa lub przełożonego,

n Ingerowanie
innych osób w naszą pracę,

n Wymagania
klientów,

n Załamanie planów
zawodowych,

n A
nawet----telefon!

• Rodzina jako źródła
  stresu:

n Problemy
finansowe,

n Nieporozumienia
w relacjach z partnerem,

n Problemy
zdrowotne,

Zmiany w rodzinie- narodziny, śmierć, ślub, rozwód.

następstwo każdego- pozytywnego lub negatywnego- zdarzenia, wobec
którego staje człowiek. Innymi słowy, stresem określa się wszystkie bodźce,
które zmieniają stopień twojej gotowości do działania. Dzięki nim życie nie
jest monotonne czy wręcz nudne. Jeżeli natomiast dociera do nas zbyt wiele
bodźców, wówczas zaczynamy odczuwać dyskomfort. Jeżeli wciąż jesteśmy poddawani
silnemu oddziaływania bodźców, znacząco obniża się nasze samopoczucie, zdrowie
i wreszcie może dojść do całkowitej dezorganizacji naszego życia. Natura stresu
wymaga więc od nas niezwykłej czujności i zręczności w kontrolowaniu poziomu
odbieranych bodźców. Dobre opanowanie tej umiejętności zapewni nam komfort
życia- uchroni przed nudą z jednej strony oraz przed zmaganiami ponad nasze
siły z drugiej strony.