Czy i dlaczego potrzebna jest interdyscyplinarna teoria wychowania (socjalizacji) i jaką rolę w jej konstruowaniu może i odgrywa

Teoria
wychowania jest jedną z podstawowych nauk społecznych zajmująca się
problematyką celów, treści, metod i organizacji wychowania moralnego,
społecznego, estetycznego i fizycznego. Już z tej definicji zawartej w słowniku
pedagogicznym W. Okonia możemy zauważyć pokrewieństwo teorii wychowania z innymi naukami.

Niewątpliwie
z teorią wychowania łączy się psychologia społeczna, zajmująca się badaniem
społecznych uwarunkowań procesów psychicznych i zachowania ludzkiego. Jest ona
nauką z pogranicza psychologii i socjologii. Bada między innymi mechanizmy
wpływu jednostki na grupę i grupy na jednostkę. Kolejna z nauk szczegółowych
psychologii zajmująca się wychowaniem to psychologia wychowawcza, zajmująca się
badaniem psychologicznych zagadnień kształcenia np. dobór treści kształcenia i
wychowania, proces uczenia się, nabycie umiejętności, zainteresowań, przekonań
i postaw. Strona treściowa teorii wychowania wiąże się nieodzownie z etyką
(teorią wychowania moralnego) i estetyką (teorią wychowania estetycznego), oraz
biologią (teorią wychowania fizycznego).

Tak więc nie trudno zauważyć,
jak wszechstronną i interdyscyplinarną jest teoria wychowania. Najtrudniej jest
jednak ustalić granice między poszczególnymi teoriami. Nie można zlekceważyć
żadnej z nich, aby proces wychowania przebiegał prawidłowo. Wychowanie polega
na umiejętnym wywoływaniu zmian w osobowości człowieka i tutaj bardzo ważną
rolę będzie odgrywać psychologia wychowania i społeczna, oraz pedagogika
społeczna. Jednak aby proces socjologii przebiegał prawidłowo, konieczne jest
poznanie rzeczywistości i umiejętności oddziaływania na nią (na tym etapie
teorii wychowania, badania socjologiczne będą odgrywały decydującą rolę w
faktycznym odbiorze rzeczywistości, a w konsekwencji w prawidłowych działaniach wychowawczych).

Jednak
nawet przeprowadzenie najdokładniejszych badań socjologicznych przy np. nieznajomości
psychiki ludzkiej, czy też predyspozycji fizycznych nie będzie gwarantowało
sukcesu procesu socjalizacji wychowania. Tak więc interdyscyplinarność teorii
wychowania wydaje się być konieczna. Przeprowadzenie badań wyłącznie w zakresie
jednej nauki zajmującej się wychowaniem nie jest obiektywne.

Dowodem
na to jest ciągły spór o wyznaczenie granic socjologii wychowania. Traktuje się
ją, jako dziedzinę z pogranicza socjologii i pedagogiki. Określa się ją
socjopedagogiką (to kolejny przykład integracji naukowej do której dążą nauki).
Integracja socjologii wychowania z pedagogiką jest uzasadniona ze względu na
przedmiot badań tej socjologii szczegółowej. Wszak wychowanie odbywa się
zarówno w najbliższej rodzinie, w grupach społecznych i (tutaj ważną rolę
będą odgrywać badania socjologiczne) jak
i w instytucjach społecznych, a w szczególności w szkole (w tym wychowaniu
najbardziej znaczącą rolę będzie odgrywać pedagogika.

Jak ważne są badania nad wychowaniem może świadczyć
zainteresowanie takich klasyków socjologii jak Comte, Marks, czy Spencer. Wkład
w socjologię wychowania miał także Durkhaim. W czasopiśmie L’Anee Socjologigue podjął on próbę wyodrębnienia poszczególnych
działów socjologii i w dużej mierze zajął się problemem wychowania. Jednak
twórcę pierwszego w świecie teoretycznego systemu socjologii wychowania jest
Znaniecki.

Wyodrębnienie socjologii wychowania jako nauki
szczegółowej dziedziny badawczej socjologii ogólnej zostało uzasadnione ze
względu na;

- dający się wyodrębnić logicznie i empirystycznie jej przedmiot badań

- rozwijanie badań empirystycznych ukierunkowanych specjalnie na ten
przedmiot

- tworzenie socjologicznej teorii wychowania na podstawie tych badań

To ustalenie „granic”
socjologii wychowawczej pozwoliło na oddzielenie jej od innych dziedzin
socjologii szczegółowej-socjologii rodziny, miasta, przemysłu a także od innych
nauk o wychowaniu –pedagogicznym, psychologii wychowawczej, historii
wychowania. Jest to oczywiście odrębność względna.

Mimo wyodrębnienia
socjologii wychowawczej jako dziedziny badawczej nadal łączy się ona ściśle z
socjologią ogólną, a dokładnie dzieje się to przez wspólne pole badań-
społeczeństwo. Wszak wychowanie jest zjawiskiem społecznym przenikającym przez
wszystkie struktury i procesy społeczne. Dlatego też rozwój socjologii
wychowania jest zależny od rozwoju socjologii ogólnej (to ona dostarcza
ogólnych teorii i twierdzeń do badań nad wychowawczych) i tutaj należy znowu
zwrócić uwagę na interdyscyplinarny charakter teorii wychowania.

Jaką rolę odgrywa socjologia
wychowawcza w konstruowaniu teorii wychowania. Jej zadaniem jest rozwijanie
socjologii teorii wychowania poprzez empirystyczne badania nad wychowaniem jako
rzeczywistością społeczną. Jako nauka teoretyczna bada ją obiektywnie (taką
jaką jest).

Rozróżnia Znaniecki socjologię pedagogiczną i
socjologię wychowawczą i określa rolę tej ostatniej ...główną funkcją naukową socjologii wychowawczej jest badanie
obiektywnie, porównawczo...wyróżnionych rodzai systemów społecznych-stosunków
wychowawczych, ról wychowawczych, grup wychowawczych-w różnych społecznościach
przeszłych i obecnych w całym świecie...

Tak więc także Znaniecki dostrzega integrację nauk o
wychowaniu. Nie wypowiada się jednak w moim odczuciu pozytywnie o pedagogice. Według niego jest ona wiedzą techniczną,
podobnie teoria wychowania w pedagogice jest
ściśle mówiąc techniką wychowawczą, to jest mniej lub więcej usystematyzowanym
zbiorem wiadomości, na którym opiera się praktyka wychowawcza , układając i stosując plany pedagogiczne.

Zauważa on także, że uogólnienie teoretyczne
pedagogiki wynikające z tego, że jest ona dziedziną techniczną organizowane i systematyzowane są przede
wszystkim ze względu na doskonalenie i rozwój praktyki, w tym przy pedagogice
wychowawczej...

Znaniecki nie tylko oddzielił socjologię wychowawczą
jako naukę teoretyczną od pedagogiki jako nauki technicznej i wyróżnił nową
dziedzinę socjologii: socjologię pedagogiczną. Dokonał także rozróżnienia
drugiego rodzaju wiedz naukowej na teoretyczną i obiektywną. W ramach tego podziału
odróżnił on socjologię i socjologię wychowawczą od historii socjologii i
socjografii.

Próba
usystematyzowania i oddzielenia przez Znanieckiego socjologii wychowawczej od
innych nauk dziedzin zajmujących się problematyką wychowania ukazuje nam jak
ważne jest ustalenie odrębnego charakteru każdej poszczególnej dziedziny nauki.
Każdy osiągnięty stan integracji nauk musi być poprzedzony ich zróżnicowaniem
się dla uniknięcia chaosu naukowego.
Ze względu na przedmiot badań jakim jest wychowanie i podobieństwo metod jakim
posługują się dziedziny zajmujące się teoriami wychowania integracja ich jest
nieunikniona i powoduje utratę autonomicznego charakteru. Powoduje ona także
ciągły rozwój nauk. Świadczy także o dojrzałości
danej nauki poddającej się integracji i samowiedzy, badanej co do odrębności i
specyfikacji własnej dyscypliny w odniesieniu do innych nauk...

Według
mnie interdyscyplinarna teoria wychowania jest konieczna. Proces wychowania
(socjalizacji), jest bardzo złożony, obejmuje on zagadnienia dotyczące między
innymi wychowania: umysłowego, moralnego, społecznego, estetycznego i
fizycznego. Dlatego też istnieje konieczność współdziałania poszczególnych nauk
i dziedzin, aby móc stworzyć całokształt wzorców wychowawczych umożliwiających
prawidłowo przebiegające procesy socjalizacji. Integracja wpływa także na
rozwój poszczególnych dyscyplin które mogą wymieniać
się swoimi wynikami badań i
nowymi teoriami na temat wychowania. Takie działania moim zdaniem będą wywierać pozytywny wpływ nie tylko na ciągłość
rozwoju nauk społecznych, ale przede wszystkim na coraz to lepsze rozwiązania
problemów wychowawczych i stworzenie nowych bardziej udoskonalonych teorii
wychowania..

Literatura:

1. J.
Włodarek , Socjologia
wychowania w Polsce. Poznań 1992.

2. W.
Okoń, Słownik pedagogiczny. Warszawa 1975 .