Odpowiedz

Wychowanie i kształcenie a reforma systemu edukacji

Wstęp:

Reforma systemu edukacji to jedna
z czterech wielkich reform ustrojowych przygotowanych przez rząd Jerzego Buzka.
Od chwili, kiedy zostały przedstawione jej założenia, wzbudzała chyba najwięcej
emocji wśród społeczeństwa polskiego a zwłaszcza w środowisku samych
nauczycieli. Rozwiązania, które zostały przedstawione przez głównego
projektodawcę reformy czyli Ministerstwo Edukacji Narodowej, mają przyczynić
się do lepszego wykształcenia młodzieży oraz do zwiększenia pieniędzy na
oświatę co generalnie spowoduje podniesienie i wyrównanie poziomu nauczenia w
całym kraju.

Niniejsza praca w pierwszej części przedstawi
główne zasady reformy a następnie przybliży problem wychowania i
kształcenia w oparciu o nowe rozwiązania zaproponowane przez metodyków
nauczania i przedstawione w projekcie reformy systemu edukacji. Projekt
ten po raz pierwszy ujrzał światło dzienne podczas spotkania Ministra Edukacji
Narodowej Mirosława Handkego z rektorami wyższych uczelni, kuratorami
oświaty, samorządowcami i nauczycielami 26 maja 1998 roku. Zważywszy na fakt,
iż pierwszy etap reformy edukacji miał wejść od 1 września tego samego roku
potrzeba było dużego wysiłku legislacyjnego oraz przychylności samego
środowiska pedagogów, aby zmiany w systemie oświaty mogły wejść w planowanym
przez rząd w terminie.

Niniejsza praca
w głównej mierze korzysta z założeń programowych przyjętych przez Ministerstwo
Edukacji Narodowej, z artykułów na temat reformy, które ukazały się w kilku wydaniach
„ Głosu Nauczycielskiego” oraz z zapisów, notatek, przemyśleń autora
związanych z praktyką pedagogiczną w szkole podstawowej oraz, trwającymi
rok, zajęciami z metodyki nauczania.

Wprowadzenie
nowego ustroju szkolnego jest drogą do osiągnięcia głównych celów reformy,
którymi są:

1.

Podniesienie poziomu edukacji społeczeństwa przez
upowszechnianie wykształcenia średniego i wyższego.

2.

Wyrównanie szans edukacyjnych.

3.

Sprzyjanie poprawie jakości edukacji rozumianej jako
integralny proces wychowania i kształcenia.

Realizacji tych
celów mają służyć:

1.

Przedłużenie jednolitej edukacji do lat szesnastu i
przesunięcie o rok decyzji o zróżnicowaniu drogi edukacyjnej.

2.

Struktura systemu szkolnego, w której poszczególne etapy
kształcenia będą obejmowały grupy dzieci lub młodzieży w tej samej fazie
rozwoju psychicznego i fizycznego, co pozwoli dostosować prace szkoły do
specyficznych potrzeb danej grupy wiekowej.

3.

Przebudowa szkolnictwa zawodowego i oparcie go na
szerokoprofilowym integralnie połączonym z wykształceniem ogólnym, kształceniu
w liceum profilowanym oraz w dwuletnich szkołach zawodowych; ma to później
umożliwić stosunkowo szybkie opanowanie specjalistycznych kwalifikacji
zawodowych, a także ułatwić proces przekwalifikowania się odpowiednio do
potrzeb do rynku pracy.

4.

Wprowadzenie dwuletniego liceum uzupełniającego dla
absolwentów dwuletnich szkół zawodowych, stwarzającego możliwość dalszego
kształcenia tym, którzy po ukończeniu gimnazjum wybrali edukację zawodową.
Obecnie uczeń, który wybiera zasadniczą szkołę zawodową, musi uczyć się 6 lat,
aby mieć szansę studiowania.

5.

Wprowadzenie systemu sprawdzianów i egzaminów, co ma na
celu uzyskanie większej drożności ustroju szkolnego, porównywalności świadectw
oraz nadanie egzaminom funkcji diagnostycznej i preorientującej. Egzaminy
mają podsumowywać realizację zadań każdego cyklu kształcenia, co powinno
wpływać na poprawę jakości edukacji. Dany typ szkoły ma być nie tylko
przygotowaniem do następnego cyklu kształcenia, ale i do życia.

Przeobrażenie struktury systemu szkolnego powinno służyć
wprowadzeniu koniecznych zmian treści i metod nauczania we wszystkich typach
szkół, zaś sieć gimnazjów gminnych, a więc szkół o lepszym wyposażeniu i wyżej
kwalifikowanej kadry nauczycielskiej, powinna również sprzyjać podnoszenia poziomu
cywilizacyjnego środowisk wiejskich i zapewniać młodzieży szerszy dostęp do
liceów.

Cała reforma systemu edukacji ma służyć temu, żeby szkoła mogła
lepiej realizować swoje cele wychowawcze i kształceniowe, dlatego tez przyjęto
następujące założenia:

§

Wychowanie i kształcenie powinno stanowić w pracy szkoły
integralną całość.

§

W kształceniu szkolnym powinna być zachowana właściwa
proporcja między przekazem informacji a rozwijaniem umiejętności
i wychowaniem.

§

Podmiotem wychowania i kształcenia jest uczeń, punktem
wyjścia procesu edukacji powinny być zatem potrzeby rozwojowe wychowanka, a nie
wymogi przedmiotów-odpowiedników akademickich dziedzin wiedzy.

§

Edukacja szkolna, szczególnie w początkowych okresach
nauczania, powinna w możliwie największym stopniu integrować poszczególne
dziedziny wiedzy.

§

Istotne jest stworzenie warunków do współpracy całego
zespołu nauczycieli edukującego całą grupę uczniów, co umożliwi stworzenie w
szkole środowiska wychowawczego i edukację prorozwojową.

§

W obecnej sytuacji ważnym celem w edukacji staje się
wyposażenie absolwentów polskich szkół w znajomość przynajmniej jednego języka
obcego oraz umiejętność posługiwania się komputerem.

Bezwzględny priorytet w
wychowaniu młodego człowieka ma dom rodzinny. Rodzice mają prawo do decydowania
o całym procesie wychowania dziecka, również w tym jego nurcie, który dokonuje
się w szkole. Rola szkoły pozostaje jednak niezastąpiona w zakresie
wprowadzania ucznia w kontakty społeczne oraz rozwijania jego wiedzy i
umiejętności. Niektóre zadania szkoła dzieli z innymi instytucjami
wychowawczymi: organizacjami młodzieżowymi, klubami, towarzystwami.

Współpraca
szkoły z rodzicami powinna się rozpoczynać przy przyjmowaniu dziecka do szkoły,
kiedy rodzice będą mieli okazję zapoznać się z ofertą wychowawczą, ujętą w
programie wychowania, który każda szkoła powinna opracować indywidualnie
wzorując się na rozwiązaniach przyjętych przez MEN.

Wyraźne zejście
szkoły na drugi plan w stosunku do domu rodzinnego nie może ograniczać wymagań
dyscyplinarnych, które wychowawca klasy czy dyrektor zmuszony jest postawić
uczniom ze względu na zachowanie ładu społecznego. Koncepcja wychowania w
szkole nie powinna pomijać pytań zasadniczych: Ku czemu chcemy prowadzić
młodego człowieka? Do jakiego życia go przygotujemy? Na rozwój których sfer
osobowości kładziemy nacisk? Kryje się w nich znacznie głębsze pytanie o sens i
cel życia człowieka. Tu, w sposób jawny lub nie, wychowanie styka się ze
światopoglądem. Szkoła nie

powinna pominąć tego trudnego problemu
bo nawet niechęć do dokonywania wyborów w tym zakresie stanie się wyborem.
Jedynym rozwiązaniem jest czytelne odsłanianie podstaw światopoglądowych, na
których szkoła buduje swój program. Uczeń powinien mieć w szkole możliwość
integralnego rozwoju wszystkich sfer swojej osobowości. Powinien rozwijać się
fizycznie, kształcić zmysły, uczyć się kierowania emocjami, nabywać sprawności
intelektualne, rozwijać moralnie, ćwiczyć wolę i rozwijać ruchowo.

Powyższe cele
wychowania powinny być przetworzone w formę konkretnych działań i zawarte
powinny być w szkolnym programie wychowawczym. Rodzaj działań dopasowany byłby
do potrzeb środowiska i corocznie modyfikowany.

Program szkoły
powinien pozostawać w ścisłym związku z programami poszczególnych klas, łączyć
je wspólnym, wypracowanym przez pedagogów celem, przewijać się przez wszystkie
zajęcia lekcyjne, a także tematykę godzin wychowawczych, lekcje religii,
wycieczki, zajęcia pozalekcyjne. Powinien przybierać wszelkie formy:
warsztatów, dyskusji, zajęć ponadprogramowych, samodzielnych zadań uczniów, a
także zadań grupowych. Program jest tym cenniejszy, im szersze zatacza kręgi.

Wydaje się, że
dla przywrócenia właściwej rangi wychowaniu w szkole jest niezbędne wypełnienie
trzech warunków:

1.

Czas na wychowanie. W całym procesie dydaktycznym
i metodycznym powinien następować jak najpełniejszy rozwój człowieka.

2.

Warunek liczebności klas. Klasa szkolna nie powinna
liczyć więcej niż 25 uczniów. Przekroczenie tej liczby utrudnia nauczycielowi
indywidualne odniesienia do uczniów. Wskazane jest też dzielenie uczniów na
zespoły, powoływane do wykonywanych zadań.

3.

Zbieżność oddziaływań wychowawczych. Grono
pedagogiczne powinno mieć wspólną wizję wychowania. Nie chodzi o stworzenie
monolitu programowego, lecz raczej o uzgodnienie aksjologicznych podstaw
wychowania, a także form oddziaływania wychowawczego.

W kształceniu i doskonaleniu
nauczycieli należy uwzględnić programy uczące i doskonalące w zakresie
umiejętności wychowawczych. Umiejętności te powinny stać się również podstawą
do oceny pracy nauczycielskiej.

Reforma
programowa wynika z generalnej koncepcji kształcenia dzieci i młodzieży w
Polsce, a jej najbardziej widocznym przejawem będzie wprowadzenie zasady
pluralizmu programowego oraz decentralizacji dającej możliwość wyboru programów
nauczania w konkretnej szkole. Wprowadzenie tych zmian umożliwi:

§

Usunięcie ze szkolnych programów nadmiaru wiadomości
encyklopedycznych i skoncentrowanie uwagi szkoły na rozwijaniu umiejętności
samodzielnego myślenia uczniów oraz pozyskiwaniu, selekcjonowaniu i
przetwarzaniu potrzebnych informacji.

§

Ustanowienie rzeczywistej autonomii programowej szkół przez
pozostawienie nauczycielom decyzji o wyborze programu z katalogu programów
nauczania dopuszczonych do użytku szkolnego przez MEN oraz wspieranie nauczycieli
i szkół opracowujących programy wewnątrzszkolne.

§

Racjonalne dostosowanie realizowanych w szkole programów do
potrzeb i możliwości konkretnych uczniów i nauczycieli oraz do warunków, w
jakich odbywa się nauka w danej placówce.

W
nowym systemie powstawanie różnych szkolnych i ogólnopolskich programów
nauczania umożliwione będzie przez ustalone przez ministra edukacji narodowej
„Podstawy programowe”. Dokument ten ma wskazać, co

musi być wspólne dla wszystkich polskich
uczniów po wprowadzeniu do systemu szkolnego pluralizmu oferty programowej.

Drugim
dokumentem, określającym pośrednio zakres nowych propozycji programowych dla
szkół, będą, ustalone przez ministra, państwowe standardy wymagań
egzaminacyjnych, których opracowania podejmie się komisja egzaminacyjna.

Zasadniczym
aktem prawnym regulującym działania edukacyjne mają być podstawy programowe,
zatwierdzone do użytku szkolnego przez ministra edukacji narodowej. Podstawy
programowe określają, jakim celom ma służyć i jakie zadania realizować kształcenie
szkolne, wskazując w ten sposób, że całość nauczania ma sprzyjać rozwojowi
ucznia, a nie ograniczać się do realizacji materiału. Zawierają także kanon
podstawowych treści nauczania, precyzują, jakie sprawności i umiejętności
powinien opanować uczeń w toku kształcenia oraz wskazują, jakim postawom
powinno sprzyjać nauczanie i wychowanie szkolne. Zestaw opanowanej wiedzy,
nabytych umiejętności oraz ukształtowanych postaw można nazwać kompetencjami, w
które dany cykl kształcenia powinien wyposażyć absolwenta.

Podstawy
programowe mają stanowić punkt wyjścia do opracowania programów nauczania
poszczególnych przedmiotów lub bloków przedmiotowych i programów edukacyjnych,
a także programów wychowawczych.

Ramowy
plan nauczania nadal ustala minister edukacji i będzie on obowiązkowy tylko dla
szkół publicznych. O tym, jakich przedmiotów uczy się w szkole, a więc jaką
strukturę wiedzy otrzymuje uczeń decyduje właśnie ten plan, który jednocześnie
determinuje treść świadectw szkolnych, podręczników, organizację doradztwa
metodycznego dla nauczycieli, jak również ich specjalizację zawodową. Projekty,
jakie przygotowało ministerstwo edukacji

znacznie zwiększyły margines swobody w
ustalaniu planu nauczania w konkretnej szkole w porównaniu z poprzednimi
regulacjami prawnymi.

Na
bazie podstaw programowych i ramowych planów nauczania powinny być tworzone
nowe programy nauczania. Przewiduje się wprowadzenie dwóch rodzajów programów w
kształceniu ogólnym:

§

Programy nauczania dopuszczone do użytku wszystkich szkół
danego typu przez ministra edukacji narodowej.

§

Programy przeznaczone dla konkretnego oddziału z danej
szkoły dopuszczone do użytku wewnątrzszkolnego przez dyrektora szkoły.

W programach nowej generacji pojawiły się
zarówno propozycje nawiązujące do tradycyjnego ujęcia przedmiotowego, jak i
propozycje tzw. bloków programowych. Rzeczą nauczycieli jest teraz wybór
metodologii i koncepcji nauczania, a tym samym rodzaju programu najlepszego dla
subiektywnej oceny uczniów przez nauczyciela.

Na zakończenie kilka słów o podręcznikach.
W nowym rozporządzeniu określającym warunki i tryb dopuszczania podręczników do
użytku szkolnego, został wprowadzony wymóg oceniania przez rzeczoznawców doboru
i poprawności materiału ilustracyjnego książki. Zmieniły się zasady doboru
recenzentów. Zostały już opracowane przewodniki dla nauczycieli ukazujące,
w jaki sposób pracować z nowym programem nauczania.


Zakończenie:

Zobowiązanie i
zarazem uprawnienie do ustalenia programu zajęć szkolnych stanowi ważny element
reformy szkolnej. Powoduje to konieczność współpracy nauczycieli w ustalaniu
zakresu nauczania swojego przedmiotu. Spowodować to powinno większą integrację
pomiędzy różnymi przedmiotami nauczania.

Głównym założeniem nowego systemu
programowego jest pluralizm oferty programowej oraz integralnie z tym związana
możliwość sukcesywnego wprowadzania do użytku szkolnego nowych programów.
Dodatkowo przewidywane są znaczne ułatwienia proceduralne oraz wsparcie dla
nauczycieli i rad pedagogicznych, które będą zainteresowane opracowaniem
własnego programu nauczania.

Zamiarem MEN-u było stworzenie takich
warunków, aby w momencie inauguracji nowej szkoły podstawowej oraz gimnazjum
nauczyciele mieli już do dyspozycji pierwszy zestaw programów, złożony z co
najmniej dwóch alternatywnych programów dla każdego przedmiotu.

Oczekiwania w znacznym stopniu przerosły
rzeczywistość, albowiem generalnie ministerstwo spóźniło się z dostarczeniem
nowych podstaw programowych, co zmusiło nauczycieli do korzystania ze starych
programów nauczania.

Wiele z zadań stawianych przed szkołą
będzie ona mogła efektywnie zrealizować dopiero wtedy, gdy zacznie funkcjonować
jako spójny organizm, gdy nauczyciele zaczną pracować razem i wzajemnie się
wpierać. Nie miejmy złudzeń, nie nastąpi to od razu co pokazały pierwsze
miesiące wprowadzonej reformy. Z drugiej jednak strony eksperci i
społeczeństwo, którzy przewidywali klęskę reformy edukacji muszą chyba przyznać
rację, że jest to bodaj najbardziej udana reforma z pośród czterech reform
ustrojowych wprowadzonych przez rząd Jerzego Buzka.

Filtered HTML

  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w klikalne odnośniki.
  • Dozwolone znaczniki HTML: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.

Plain text

  • Znaczniki HTML niedozwolone.
  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w klikalne odnośniki.
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.
CAPTCHA
To pytanie sprawdza czy jesteś człowiekiem i zapobiega wysyłaniu spamu.
CAPTCHA obrazkowa
Wprowadź znaki widoczne na obrazku.